تاریخچه اشیای پرنده ناشناس در آسمان ایران
آسمان تهران بار دیگر با تصاویر چند جسم نورانی ناشناس خبرساز شده است؛ تصاویری که در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند و هنوز هویت و ارتفاع دقیق این اجرام مشخص نیست. این اتفاق اما یک خاطره قدیمی را دوباره زنده کرده است؛ شهریور ۱۳۵۵، زمانی که مشاهده یک شیء نورانی بر فراز تهران به پرواز دو فروند فانتوم نیروی هوایی و ثبت یکی از معروفترین پروندههای مشاهده اشیای ناشناس در ایران انجامید.
ویدئویی که شامگاه یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ در شبکههای اجتماعی منتشر شد، بار دیگر موضوع اشیای ناشناس در آسمان تهران را به بحثی عمومی تبدیل کرده است. تصاویر، که گفته شده در محدوده بزرگراه آزادگان تهران ثبت شدهاند، دستکم دو جسم نورانی متفاوت را نشان میدهند؛ یکی با مجموعهای از چراغهای رنگی در آرایشی خمیده یا نیمدایرهای و دیگری با چند نور در آرایشی متفاوت.
در حال حاضر اطلاعات مستقلی درباره ارتفاع، سرعت، مسیر پرواز یا ماهیت این اشیا منتشر نشده و مقامهای نظامی یا هوانوردی نیز شناسایی رسمی برای آنها اعلام نکردهاند. بنابراین آنچه درباره این تصاویر میتوان با اطمینان گفت، به خود مشاهده محدود میشود، نه ماهیت شیء.
اما این نخستین بار نیست که آسمان ایران با چنین تصاویری خبرساز میشود. در واقع، ایران یکی از قدیمیترین پروندههای مستند مشاهده یک شیء ناشناس پرنده را در اختیار دارد؛ پروندهای که حدود نیم قرن پیش، پای جنگندههای نیروی هوایی و حتی اسناد اطلاعاتی آمریکا را به میان کشید.
ماجرای شهریور ۱۳۵۵؛ وقتی فانتومها به دنبال یک نور ناشناس رفتند
بامداد ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۶، برابر با ۲۸ شهریور ۱۳۵۵، چند شهروند در منطقه شمیران تهران از مشاهده یک جسم نورانی غیرعادی خبر دادند. گزارش رسمی بعدی آمریکا که در اسناد طبقهبندیزداییشده وزارت دفاع این کشور منتشر شده، میگوید ابتدا چهار تماس تلفنی درباره مشاهده این جسم به مرکز فرماندهی نیروی هوایی ایران رسید.
یکی از افسران ارشد نیروی هوایی نیز شخصاً جسم را مشاهده کرد و در نهایت یک فروند F-4 فانتوم از پایگاه شاهرخی برای بررسی آن به پرواز درآمد. در گزارش وزارت دفاع آمریکا آمده است که خدمه جنگنده هنگام نزدیکشدن به جسم، در فاصله حدود ۲۵ مایل دریایی، بخشی از تجهیزات و ارتباطات خود را از دست دادند و پس از دورشدن از آن، سامانهها دوباره به حالت عادی بازگشتند.
جنگنده دوم نیز برای رهگیری به پرواز درآمد. افسر تسلیحات این جنگنده موفق شد در فاصله حدود ۲۷ مایل دریایی روی جسم قفل راداری ایجاد کند. در گزارش رسمی، اندازه بازتاب راداری جسم تقریباً با یک هواپیمای تانکر مقایسه شده و نور آن به شکل چراغهای چشمکزن با رنگهای آبی، سبز، قرمز و نارنجی توصیف شده است.
در ادامه، خدمه از مشاهده یک جسم نورانی کوچکتر خبر دادند که از جسم اصلی جدا شد و با سرعت زیادی به سمت جنگنده حرکت کرد. گزارش رسمی همچنین از اختلال موقت در سامانه تسلیحات هنگام تلاش برای شلیک موشک AIM-9 خبر میدهد. بخش دیگری از گزارش به مشاهده یک نور دیگر در مسیر زمین اشاره دارد؛ با این حال، بررسیهای بعدی نتوانست وجود یک جسم سقوطکرده در محل موردنظر را تأیید کند.
اهمیت این پرونده نه به معنای اثبات منشأ فرازمینی آن، بلکه به دلیل سطح مستندسازی آن است. گزارش مربوط به این حادثه توسط دفتر وابسته نظامی آمریکا در تهران تهیه و در اختیار چند نهاد آمریکایی قرار گرفت و بعدها از طبقهبندی خارج شد. این اسناد ثابت میکنند که خلبانان و مقامهای نظامی واقعاً چنین مشاهدهای را گزارش کردهاند؛ اما بهخودیخود توضیحی درباره ماهیت آن ارائه نمیکنند.
موج عجیب فروردین ۱۳۸۳؛ از اردبیل و مشگینشهر تا تبریز و گنبدکاووس
حدود ۲۸ سال بعد، در فروردین ۱۳۸۳، بار دیگر گزارشهای متعددی از مشاهده اجرام نورانی در نقاط مختلف ایران منتشر شد. در روزهای ۲۵ و ۲۶ فروردین، گزارشهایی از مشگینشهر و اردبیل منتشر شد و پس از آن، خبرهای مشابهی از شهرهای دیگری در شمال و شمالغرب کشور به رسانهها رسید.
گزارشهای آن زمان، از مشاهده نورهایی با رنگهای مختلف خبر میدادند. خبرگزاری فرانسه در گزارشی در ۱۶ آوریل ۲۰۰۴، با استناد به ایرنا، نوشت ساکنان چند شهر شمال ایران از مشاهده اشیای نورانی در ارتفاع ظاهراً پایین خبر دادهاند. در تبریز نیز یک شاهد از مشاهده جسمی با نورهای قرمز، سبز و آبی خبر داده بود که با سرعت کمی از شرق به غرب حرکت میکرد. گزارشهای مشابهی نیز از گنبدکاووس منتشر شده بود.
چند روز بعد، این موضوع به یک موج رسانهای تبدیل شد و گزارشهای بیشتری از مشاهده نورهای رنگارنگ در تبریز، اردبیل و استان گلستان منتشر شد. رویترز در ۲۸ آوریل ۲۰۰۴ از مشاهده اجرام نورانی در چندین شهر ایران خبر داد و نوشت تلویزیون دولتی نیز تصاویری از یک جسم سفید و درخشان را که بر فراز تهران فیلمبرداری شده بود، پخش کرده است.
اما در همین مقطع، توضیحهای نجومی نیز مطرح شد. سعدالله نصیریقیداری، رئیس انجمن نجوم ایران در آن زمان، به رویترز گفت آنچه مردم مشاهده کردهاند میتواند با سیاره زهره سازگار باشد؛ بهویژه اینکه نور شدید زهره در نزدیکی افق و عبور آن از لایههای مختلف جو میتواند باعث تغییر رنگ و ظاهر متفاوت آن شود.
بنابراین درباره موج سال ۱۳۸۳ نمیتوان گفت همه مشاهدات، یک پدیده واحد یا یک شیء ناشناخته بودهاند. بخشی از گزارشها با توضیح زهره قابل بررسی بوده، اما این توضیح به معنای حل قطعی تکتک گزارشهای آن دوره نیست.
در نتیجه، ویدئوی جدید تهران نیز فعلاً باید در همین چارچوب دیده شود: یک مشاهده تصویری که ماهیت آن مشخص نشده است. شباهت این تصاویر با پروندههای سالهای ۱۳۵۵ یا ۱۳۸۳، بهتنهایی ارتباط میان آنها را ثابت نمیکند. تفاوت مهم اینجاست که پرونده ۱۳۵۵ علاوه بر مشاهده انسانی، گزارش نظامی و دادههای راداری را نیز دربر داشت؛ در حالی که درباره ویدئوی تازه تهران، فعلاً مهمترین داده موجود همان تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی است.
