جام جهانی در میدان مین؛ مکزیک ایستاده میان فوتبال، فقر و گلوله!
تحریریه آوش/ حالا ۷ روز دیگر، مکزیک میزبان مراسم افتتاحیه و اولین بازی بزرگترین جام جهانی فیفا در تاریخ خواهد بود. این لحظه برای کشوری که در ۱۹۷۰ و ۱۹۸۶ نیز میزبان بوده و فوتبال از هویت ملیاش جداییناپذیر است، بار سمبلیک سنگینی دارد و حال دولت یک جشن میخواهد و در عوض معلمان یک حسابرسی کامل را میخواهند. کارتلها، نیز علیرغم مرگ ال منچو، ناپدید نشدهاند
کمتر از دو هفته تا آغاز اولین بازی جام جهانی ۲۰۲۶ فیفا باقی مانده، اما مکزیک در میان موجی از بیثباتی اجتماعی، خشونت مداوم کارتلها و فشارهای اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. بحرانهایی که میتواند آنچه دولت امیدوار بود لحظهای پیروزمندانه در صحنه جهانی باشد، به تلخی بکشاند. در چهلوهشت ساعت گذشته، تنشهای کشور حول سه محور تمرکز یافته است: اعتصاب معلمان، اعتراضات ضدامپریالیستی در خیابانها، و دستگاه امنیتیای که توان کنترل اوضاع را گویی از دست داده است.
معلمان به خیابان آمدند
در اول ژوئن، هماهنگی ملی کارگران آموزش (CNTE) تظاهرات گستردهای در قلب مکزیکوسیتی برگزار کرد. خیابانهای منتهی به میدان تاریخی سوکالو مسدود شد و ترافیک پایتخت را فلج کرد. این اعتراض هم نمایش قدرت بود و هم اتمامحجت: یا پیش از شروع جام جهانی به خواستههای ما پاسخ دهید، یا ما آن را تعطیل میکنیم. اتحادیه، پیشنهاد دولت برای افزایش نه درصدی دستمزد را قاطعانه رد و خواستار دو برابر شدن حقوق معلمان و لغو اصلاحات آموزشی اخیر شد؛ اصلاحاتی که به گفته اتحادیه، حقوق کارگران را تضعیف و آموزش عمومی را آسیبپذیر میکند.
پدرو هرناندس مورالس، دبیرکل بخش ۹ CNTE در مکزیکوسیتی، به صراحت گفت: اگر خواستهها پیش از بازی افتتاحیه مکزیک برابر آفریقای جنوبی در یازده ژوئن برآورده نشود، «توپ به گردش در نخواهد آمد.» تهدید به اعتصاب سراسری معلمان که دقیقاً با بزرگترین رویداد ورزشی جهان همزمان شده، اقدامی از سر حسابگری سیاسی است. این اختلاف نشان از وجود گسلی عمیقتر در سیاست مکزیک است. رئیسجمهور کلودیا شینبائوم که مشکل CNTE را از پیشینیان خود به ارث برده، میان فشارهای مالی و هزینه سیاسی سرکوب یک جنبش کارگری گیر افتاده است. دولت همواره پیوندهای نزدیکی با اتحادیههای کارگری داشته، که این تقابل را ناخوشایندتر میکند. آنچه روشن است این موضوع است که اتحادیهها نقطه فشار سیاسی را پیدا کرده و قصد دارند از آن بهره ببرند.
جریانهای ضدامپریالیستی در صف اعتراض
راهپیمایی معلمان تنها بسیج اعتراضی روزهای اخیر نبود. در سیام مه، گروهی با نام «فرونته ممرو سوبرسیوو» که میتوان آن را «جبهه میمهای براندازانه» ترجمه کرد، تظاهراتی فرهنگی با محوریت ضدامپریالیسم در برابر سفارت ایالات متحده در منطقه پولانکوی مکزیکوسیتی برگزار کرد. این رویداد از نظر مقیاس کوچکتر بود، اما نشانهای از جریانی ایدئولوژیک است که از زمان اقدام نظامی آمریکا در ونزوئلا در ابتدای امسال در حال شتابگیری است. از ژانویه تاکنون، احساسات ضدامپریالیستی در سراسر مکزیک شدت گرفته و گروههای همراستا با مورنا، جنبشهای دانشجویی، سازمانهای بومی و اتحادیههای صنفی را در ائتلافی غیرمحتمل گردهم آورده است. خود جام جهانی به کانونی برای این نارضایتی تبدیل شده: منتقدان استدلال میکنند که برگزاری یک تورنمنت جهانی به میزبانی مشترک با ایالات متحده، نوعی عادیسازی است که سیاستهای مداخلهجویانه واشنگتن را میپوشاند. مقالهای در اول ژوئن در روزنامه «لا خورنادا»، اصلیترین نشریه چپگرای مکزیک، مشابهتهای صریحی با جام جهانی ۱۹۸۶ که آن هم در مکزیک برگزار شد، ترسیم کرد؛ زمانی که نارضایتی اجتماعی از نابرابری و فساد دولتی زیر جلای تماشای فوتبال میجوشید.
خشونت دستگاه امنیتی
فراتر از اعتراضات، بحران امنیتی عمیقتر مکزیک فروکش نکرده است. در یک تیراندازی دستهجمعی که منجر به کشته شدن ده نفر در ایالت پوئبلا شد، نگرانیها را درباره اینکه آیا این کشور میتواند امنیت صدها هزار گردشگر خارجی را که برای تماشای بازیهای جام جهانی در مکزیکوسیتی، گوادالاخارا و مونتری حاضر میشوند تضمین کند یا خیر، دوباره برافروخته است.
دولت اعلام کرده که نزدیک به صد هزار نیروی امنیتی در سه شهر میزبان مستقر خواهد کرد، رقمی که خود گویای ابعاد چالش است. گوادالاخارا بهویژه شهری است که هنوز با ضربه روانی خشونت کارتلی که در فوریه، پس از کشته شدن نمسیو اوسگرا سروانتس، معروف به «ال منچو»، رهبر کارتل نسل جدید خالیسکو، دستوپنجه نرم میکند. هرچند موج بلافصل خشونتهای انتقامجویانه فروکش کرده، کارشناسان امنیتی هشدار میدهند ساختار غیرمتمرکز این کارتل آن را بالقوه خطرناکتر از پیش کرده است.
جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، بهصراحت اعتماد کامل خود به مکزیک را بهعنوان میزبان ابراز کرده اما پشت صحنه، فشار بر دولت شینبائوم سنگین است.
هزینه زندگی در سایه جام جهانی
مکزیکیهای عادی نیز با بحران گرانی دستوپنجه نرم میکنند؛ بحرانی که جام جهانی را برای بسیاری به رویدادی در کشوری دیگر تبدیل کرده است. افزایش تند قیمت مایحتاج اساسی، خانوارها را مجبور به کاهش مصرف کرده و نارضایتی از دولتی را که بیشتر به بازتاب اعتبار بینالمللی توجه دارد تا رفع مشکلات معیشتی، عمق میبخشد. مطالبه معلمان برای دو برابر شدن دستمزد در خلأ زاده نشده، این خواسته بازتاب یک ادراک گسترده است: دستاوردهای اقتصادی به مردم زحمتکش نرسیده است.
صادرات مکزیک در حال افزایش است و آمارهای رسمی فقر تحت دولت مورنا بهبود یافته، اما رشد تولید ناخالص داخلی سرانه و بهرهوری کند مانده و تناقضی که دولت در توضیح آن درمانده و صداهای مخالف از آن بهرهبرداری میکنند.
کشوری که خود را روی صحنه جهانی میبیند
حالا ۷ روز دیگر، مکزیک میزبان مراسم افتتاحیه و اولین بازی بزرگترین جام جهانی فیفا در تاریخ خواهد بود. این لحظه برای کشوری که در ۱۹۷۰ و ۱۹۸۶ نیز میزبان بوده و فوتبال از هویت ملیاش جداییناپذیر است، بار سمبلیک سنگینی دارد و حال دولت یک جشن میخواهد و در عوض معلمان یک حسابرسی کامل را میخواهند. کارتلها، نیز علیرغم مرگ ال منچو، ناپدید نشدهاند و خانوادههای بیش از دوازده هزار نفر گمشده تنها در ایالت خالیسکو دارند از این توجه جهانی بهره میبرند تا پاسخهایشان را طلب کنند که دولت هرگز نداده است.
جام جهانی قرار بود لحظه مکزیک باشد و شاید هنوز هم باشد، اما کشوری که به جهانیان نشان داده شده، پیچیدهتر، دچار انشقاق بیشتر از برآوردها و آکنده از تنش های سیاسی است.
