صید آیفون از آب گل‌آلود/ گوشی‌های اپل چقدر در آب شور خلیج فارس دوام می‌آورند؟

«آیفون دریایی موجود است!»؛ عبارتی که تا چند روز پیش بیشتر به شوخی شبیه بود، حالا به عنوانی برای آگهی‌های خریدوفروش گوشی تبدیل شده است. ماجرا از غرق‌شدن یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز آغاز شد، اما خیلی زود از آب‌های خلیج فارس به شبکه‌های اجتماعی و بازار موبایل رسید. روایت‌هایی از صیادانی که به جای ماهی، آیفون‌های گران‌قیمت صید می‌کنند؛ ویدئوهایی از جعبه‌های شناور روی آب و آگهی‌هایی که معلوم نیست پشت آن‌ها گوشی واقعی قرار دارد یا یک کلاهبرداری تازه. اما در میان این هیاهو یک پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا اصلاً آیفونی در محموله کشتی غرق‌شده وجود داشته است؟ 

حتی اگر فرض کنیم تعدادی از گوشی‌های اپل واقعاً از دل کانتینرهای غرق‌شده بیرون کشیده شده‌اند، آیا می‌توان انتظار داشت پس از ساعت‌ها یا روزها ماندن در آب شور خلیج فارس همچنان سالم باشند؟ آیا آیفون‌های چندصد یا چندهزار دلاری آن‌قدر مقاوم هستند که از یک حادثه دریایی جان سالم به در ببرند؟ و مهم‌تر اینکه آیا گوشی‌ای که از آب بیرون آمده و حتی روشن می‌شود، لزوماً قابل استفاده است؟ پاسخ این پرسش‌ها، هم به واقعیت محموله کشتی مربوط می‌شود و هم به تفاوت بزرگی که میان تبلیغات مقاومت گوشی‌ها در برابر آب و واقعیت غوطه‌ورشدن آن‌ها در دریا وجود دارد. 
 

کشتی غرق شد، داستان آیفون‌ها آغاز شد

ماجرا از ۲۱ مهر ۱۴۰۵ آغاز شد؛ زمانی که کشتی کانتینربر «GFS Pride» با پرچم سنگاپور هنگام عبور از تنگه هرمز دچار حادثه شد و پس از آتش‌سوزی به زیر آب رفت. مقام‌های دریایی سنگاپور اعلام کردند که هر ۲۱ خدمه کشتی نجات یافته‌اند. درباره علت حادثه اما روایت‌ها یکسان نبود؛ منابع دریایی خارجی از اصابت یک پرتابه ناشناس سخن گفتند و نیروی دریایی سپاه پاسداران علت حادثه را برخورد کشتی با مین دریایی در مسیری پرخطر اعلام کرد. 

کشتی ظرفیت اسمی حمل ۲۸۲۴ کانتینر بیست‌فوتی معادل یا TEU را داشت، اما این عدد نه تعداد واقعی کانتینرهای موجود در زمان حادثه را مشخص می‌کند و نه محتوای آن‌ها را. بااین‌حال، خیلی زود ادعاهایی درباره وجود آیفون‌های جدید، عطرهای گران‌قیمت و سایر کالاهای تجاری در محموله آن منتشر شد. 

هم‌زمان ویدئوهایی از قایق‌های کوچک و بسته‌های شناور در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد. بعضی کاربران مدعی شدند ماهیگیران ایرانی و عمانی در حال جمع‌آوری محموله‌های کشتی هستند. همین تصاویر کافی بود تا عبارت «صید آیفون» به یکی از روایت‌های پرمخاطب این حادثه تبدیل شود؛ روایتی که هنوز معلوم نبود چه اندازه از آن واقعیت دارد. 
 

آیفون‌هایی که هوش مصنوعی به ساحل رساند

نخستین پرسش درباره ماجرای «آیفون دریایی» این است که آیا تصاویری که میلیون‌ها بار در شبکه‌های اجتماعی دیده شده‌اند، واقعی هستند؟ بررسی‌های منتشرشده نشان می‌دهد دست‌کم بخشی از این تصاویر نه از آب‌های تنگه هرمز، بلکه از ابزارهای تولید تصویر با هوش مصنوعی بیرون آمده‌اند. 

بررسی‌های راستی‌آزمایی درباره تصاویر منتشرشده از صید آیفون در خلیج فارس، برخی نمونه‌های پرمخاطب را ساختگی تشخیص داده‌اند. در بعضی از این تصاویر، تعداد زیادی گوشی و جعبه روی آب شناورند و سرنشینان قایق‌ها ظاهراً برای جمع‌آوری آن‌ها تلاش می‌کنند. اما حرکت غیرطبیعی گوشی‌ها، وضعیت عجیب جعبه‌ها و ناهماهنگی حرکت افراد و قایق‌ها از نشانه‌هایی است که درباره اصالت تصاویر تردید ایجاد می‌کند. 

در تصاویر دیگری، انبوهی از جعبه‌های آیفون در قایق‌ها دیده می‌شود؛ اما بررسی دقیق‌تر، بسته‌بندی‌هایی با ابعاد غیرعادی، نوشته‌های ناخوانا و حتی طرح‌های ناسازگار دوربین را آشکار می‌کند. چنین نشانه‌هایی می‌توانند از تولید تصاویر با هوش مصنوعی حکایت داشته باشند، هرچند تشخیص قطعی به بررسی منشأ و فایل اصلی نیاز دارد. 

ماجرا به رسانه‌های داخلی محدود نماند. روزنامه لبنانی «النهار» در ۱۷ اکتبر، منشأ ویدئوی دیگری را بررسی کرد که در آن ده‌ها نفر ظاهراً در ساحل هرمز مشغول جمع‌آوری جعبه‌های آیفون هستند. نتیجه بررسی نشان داد ویدئو نخستین بار در ۱۶ اکتبر از حساب اینستاگرامی «nativ0ra» منتشر شده است؛ حسابی که خودش محتوای منتشرشده را با برچسب «AI Content» مشخص کرده بود. 

ابزار تشخیص محتوای مصنوعی Hive نیز احتمال تولید این ویدئو با هوش مصنوعی را ۹۹٫۹ درصد برآورد کرد. هرچند نتیجه چنین ابزارهایی به‌تنهایی دلیل قطعی محسوب نمی‌شود، اما وقتی با منشأ انتشار و برچسب صریح سازنده همراه می‌شود، شواهد محکمی درباره ساختگی‌بودن همان ویدئو به دست می‌دهد. 

بااین‌حال، اینجا باید میان دو مساله تفاوت گذاشت و آن ساختگی‌بودن تصاویر صید آیفون و احتمال وجود کالاهای واقعی در آب‌های اطراف کشتی غرق‌شده است.

روزنامه بریتانیایی تلگراف نیز در گزارشی به روایت جمع‌آوری آیفون و عطر از آب‌های تنگه هرمز پرداخت. اما انتشار چنین گزارشی به‌تنهایی اصالت همه ویدئوهای منتشرشده یا وجود آیفون در محموله را ثابت نمی‌کند.
روزنامه «نشنال» نیز در گزارش ۱۵ اکتبر خود تأکید کرد که زمان، مکان و ارتباط برخی تصاویر با کشتی غرق‌شده به‌طور مستقل تأیید نشده است.
از سوی دیگر، انتشار تصاویر کانتینرها و بسته‌های شناور در اطراف محل حادثه، به‌تنهایی نمی‌تواند نوع محموله را مشخص کند. بنابراین حتی اگر پراکنده‌شدن بخشی از بار کشتی در آب تأیید شود، نباید آن را با ادعای صید آیفون یکی دانست. آنچه هنوز سند قابل اتکایی برای آن منتشر نشده، وجود محموله مشخصی از گوشی‌های اپل در این کشتی است. 

در واقع، تا این مرحله می‌توان گفت کشتی غرق شده و برخی تصاویر صید آیفون ساختگی هستند؛ اما اینکه چه تعداد آیفون، با چه مدل و مشخصاتی در این کشتی وجود داشته یا به دست افراد رسیده، همچنان اثبات نشده است. 

از صید آیفون تا بازار فروش شایعه

درحالی‌که اصالت محموله گوشی‌ها هنوز محل تردید است، عنوان «آیفون دریایی» راه خود را به آگهی‌های اینترنتی باز کرده است. در برخی پلتفرم‌های خریدوفروش، از جمله دیوار، آگهی‌هایی با این عنوان منتشر شده و در شبکه‌های اجتماعی نیز ادعاهایی درباره خریدوفروش گوشی‌های بیرون‌کشیده‌شده از آب دیده می‌شود. 

البته همه این آگهی‌ها الزاماً به معنای عرضه گوشی نیستند. برخی به دنبال خرید چنین دستگاه‌هایی هستند، بعضی جنبه طنز دارند و برخی دیگر مدعی فروش محصولاتی هستند که منشأ آن‌ها مشخص نیست. تاکنون شواهد کافی برای اثبات وجود یک بازار گسترده و واقعی از آیفون‌های بازیابی‌شده از کشتی منتشر نشده اما حتی اگر گوشی‌هایی با چنین منشأیی وجود داشته باشند، خرید آن‌ها با چند ابهام اساسی همراه است: اصالت دستگاه، سلامت سخت‌افزاری، امکان فعال‌سازی در شبکه تلفن همراه ایران و وضعیت قانونی مالکیت آن. 

طبق ماده ۱۵۷ قانون امور گمرکی، کالاهایی که از آب‌های سرزمینی و مرزی بیرون آورده می‌شوند، تابع مقررات خاصی هستند و صرف پیدا کردن آن‌ها به معنای مالکیت قانونی یابنده نیست. بنابراین مسئله آیفون‌های احتمالی فقط به قیمت یا سلامت دستگاه محدود نمی‌شود. 
در کنار این موضوع، خطر کلاهبرداری نیز وجود دارد. عنوان پرمخاطبی مانند «آیفون دریایی» می‌تواند بهانه‌ای برای انتشار آگهی‌های غیرواقعی، دریافت بیعانه یا فروش گوشی‌های معیوب باشد. به‌ویژه آنکه خریدار معمولاً راه قابل اعتمادی برای اثبات داستان فروشنده درباره منشأ دستگاه ندارد. اما شاید مهم‌ترین پرسش فنی ماجرا هنوز باقی مانده باشد: اگر یک آیفون واقعاً از دریا بیرون آمده باشد، آیا اصلاً ارزش خرید دارد؟ 
 

آیفون ضدآب است یا مقاوم در برابر آب؟ 

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که اپل طی سال‌های گذشته برای گوشی‌های خود معرفی کرده، مقاومت در برابر نفوذ آب و گردوغبار است. همین ویژگی ممکن است این تصور را ایجاد کند که گوشی‌های گران‌قیمت این شرکت حتی پس از سقوط به دریا نیز سالم می‌مانند. 
اما تفاوت بزرگی میان «ضدآب» و «مقاوم در برابر آب» وجود دارد؛ تفاوتی که در ماجرای آیفون‌های دریایی اهمیت پیدا می‌کند. 

بسیاری از مدل‌های جدید آیفون دارای استاندارد IP68 هستند. این استاندارد نشان می‌دهد دستگاه در شرایط آزمایشگاهی مشخص، مقاومت معینی در برابر گردوغبار و نفوذ آب دارد.
برای نمونه، اپل برای شماری از مدل‌های جدید خود مقاومت در عمق حداکثر شش متر به مدت ۳۰ دقیقه را اعلام کرده است. 

این اعداد البته به معنای آن نیستند که آیفون می‌تواند در هر شرایطی تا عمق شش متر فرو برود و بدون آسیب بیرون بیاید. آزمایش‌ها در محیط کنترل‌شده، با آب شیرین و روی دستگاه‌هایی با وضعیت مشخص انجام می‌شوند. سقوط در دریا، برخورد با اجسام سخت، فشار ناشی از عمق، جریان آب و مدت‌زمان نامعلوم غوطه‌وری، شرایط کاملاً متفاوتی ایجاد می‌کنند. 

اپل نیز در راهنمای رسمی خود تأکید کرده که مقاومت گوشی در برابر آب دائمی نیست و ممکن است بر اثر استفاده معمول، فرسودگی یا آسیب‌های فیزیکی کاهش یابد. این شرکت همچنین توصیه می‌کند از تماس آیفون با آب شور جلوگیری شود و آسیب ناشی از مایعات را تحت ضمانت معمول خود پوشش نمی‌دهد. 

بنابراین حتی یک آیفون کاملاً نو نیز برای ماندن طولانی‌مدت در آب دریا طراحی نشده است؛ چه برسد به دستگاهی که احتمالاً همراه با کانتینر از کشتی سقوط کرده و مدت نامعلومی زیر آب مانده است. 

آب شور خلیج فارس با آیفون چه می‌کند؟ 

مشکل اصلی گوشی‌هایی که احتمالاً از تنگه هرمز بیرون کشیده شده‌اند، فقط خیس‌شدن نیست؛ بلکه ترکیب آب شور، فشار، زمان و احتمال آسیب فیزیکی است.  آب خلیج فارس به دلیل تبخیر زیاد و ویژگی‌های گردش آب، شوری بالایی دارد. این شوری می‌تواند برای قطعات الکترونیکی خطرناک باشد؛ زیرا نمک‌های محلول، رسانایی الکتریکی آب را افزایش می‌دهند و در صورت نفوذ به داخل دستگاه، احتمال اتصال کوتاه و خوردگی قطعات را بالا می‌برند. 

درون یک آیفون، مجموعه‌ای از مدارهای بسیار ظریف، اتصالات فلزی، تراشه‌ها، دوربین‌ها، باتری و کانکتورهای حساس قرار گرفته‌اند. ورود آب شور به این بخش‌ها ممکن است باعث آسیب فوری شود یا فرآیند تخریب تدریجی را آغاز کند.  حتی اگر گوشی از آب بیرون آورده و کاملاً خشک شود، مشکل الزاماً برطرف نمی‌شود. آب تبخیر می‌شود، اما نمک‌های محلول می‌توانند به شکل رسوب روی اتصالات و مدارها باقی بمانند. این رسوبات در حضور رطوبت دوباره به خوردگی کمک می‌کنند و ممکن است روزها یا هفته‌ها بعد باعث اختلال شوند.  برای مثال، دستگاهی ممکن است پس از بیرون‌آوردن از آب روشن شود، صفحه‌نمایش آن کار کند و حتی امکان برقراری تماس داشته باشد؛ اما مدتی بعد با مشکل شارژ، خرابی دوربین، اختلال در بلندگو یا خاموش‌شدن ناگهانی مواجه شود. 

از سوی دیگر، آب‌بندی آیفون در برابر همه انواع فشار و ضربه مقاوم نیست. اگر کانتینر هنگام سقوط آسیب دیده باشد یا گوشی‌ها در جریان غرق‌شدن تحت فشار و ضربه قرار گرفته باشند، احتمال آسیب‌دیدن بدنه و درزهای محافظ دستگاه افزایش می‌یابد.  نکته مهم دیگر عمق آب است. استاندارد مقاومت در برابر آب، برای عمق و زمان مشخصی آزمایش می‌شود. اگر یک گوشی به اعماق بیشتر فرو برود، فشار آب افزایش می‌یابد و احتمال نفوذ آن از مسیر درزها و اتصالات بیشتر می‌شود. 

به همین دلیل، نمی‌توان برای همه آیفون‌های احتمالی یک حکم یکسان صادر کرد. گوشی‌ای که درون بسته‌بندی سالم و محفظه‌ای کاملاً آب‌بند باقی مانده، ممکن است اصلاً با آب تماس پیدا نکرده باشد؛ در مقابل، دستگاهی که ساعت‌ها مستقیماً در آب شور غوطه‌ور بوده، با خطر جدی آسیب روبه‌رو است. 
 

آیا آیفون پس از چند روز ماندن در دریا روشن می‌شود؟ 

پاسخ کوتاه این است: ممکن است، اما روشن‌شدن به معنای سالم‌بودن نیست. هیچ قاعده علمی وجود ندارد که بگوید همه آیفون‌ها پس از نیم‌ساعت، چند ساعت یا چند روز ماندن در آب شور حتماً از کار می‌افتند. نتیجه به مدل گوشی، وضعیت آب‌بندی، مدت تماس، عمق، آسیب‌های قبلی و شرایط نگهداری پس از خروج از آب بستگی دارد. بااین‌حال، هرچه مدت تماس مستقیم با آب شور طولانی‌تر شود، خطر نفوذ، خوردگی و آسیب‌های ماندگار افزایش می‌یابد. استاندارد IP68 نیز تضمینی برای دوام چندروزه در آب دریا نیست. 

در چنین شرایطی، تلاش برای روشن‌کردن یا شارژکردن گوشی خیس می‌تواند خطر آسیب بیشتر را افزایش دهد. اگر آب شور به داخل دستگاه نفوذ کرده باشد، اتصال جریان برق ممکن است به مدارهای آسیب‌دیده صدمه بیشتری وارد کند. دستگاه مشکوک به نفوذ آب شور باید پیش از استفاده یا شارژ، از سوی تعمیرکار متخصص بررسی شود. 

حتی تعمیر موفق نیز تضمین نمی‌کند که مقاومت اولیه گوشی در برابر آب بازگشته باشد. ممکن است دستگاه دوباره قابل استفاده شود، اما دیگر نتوان به آب‌بندی آن مانند روز نخست اعتماد کرد.  در نتیجه، اگر واقعاً آیفون‌هایی از محموله کشتی غرق‌شده بیرون آمده باشند، نمی‌توان صرفاً با دیدن ظاهر سالم، بسته‌بندی یا روشن‌شدن صفحه‌نمایش درباره سلامت آن‌ها قضاوت کرد. بررسی مدارها، باتری، اتصالات، دوربین، درگاه شارژ و نشانه‌های خوردگی ضروری است. 

آیفون دریایی؛ گوشی گران‌قیمت یا ریسک گران‌قیمت؟ 

ماجرای آیفون‌های دریایی در ظاهر داستانی عجیب و حتی سرگرم‌کننده است؛ کشتی‌ای در تنگه هرمز غرق می‌شود، شایعه می‌پیچد که محموله‌ای از گوشی‌های گران‌قیمت روی آب شناور شده و عده‌ای به جای ماهی، آیفون صید کرده‌اند. اما پشت این روایت، مجموعه‌ای از پرسش‌های بی‌پاسخ وجود دارد. هنوز مدرک معتبری درباره تعداد و مدل گوشی‌های احتمالی موجود در کشتی منتشر نشده است. بخشی از تصاویر پرمخاطب، ساختگی از آب درآمده‌اند و اصالت گوشی‌هایی که احتمالاً با عنوان «آیفون دریایی» خریدوفروش می‌شوند نیز روشن نیست. از نظر فنی نیز مقاومت آیفون در برابر آب، به معنای توانایی آن برای زنده‌ماندن در اعماق آب شور خلیج فارس نیست. حتی اگر دستگاهی از چنین حادثه‌ای جان سالم به در برده باشد، سلامت بلندمدت آن بدون بررسی تخصصی قابل تضمین نیست. 

به این ترتیب، تا زمانی که فهرست محموله کشتی، منشأ گوشی‌های ادعایی و وضعیت واقعی آن‌ها مشخص نشده است، «آیفون دریایی» بیش از آنکه نام یک کالای قابل اعتماد باشد، عنوان یک ماجرای پرابهام است؛ ماجرایی که از غرق‌شدن یک کشتی آغاز شد، با تصاویر هوش مصنوعی گسترش یافت و حالا ممکن است برای بعضی خریداران، به تجربه‌ای پرهزینه تبدیل شود. 
شاید آیفونی واقعاً از آب بیرون آمده باشد؛ اما آنچه تاکنون بیش از همه از آب گل‌آلود تنگه هرمز صید شده، شایعه است.