جنوبیها غوغا کردند
دومین دوره محفل عاشورایی «خیمه هنر» با غوغای شورانگیز و حزنآفرین موزیسینهای جنوبی آغاز شد؛ با نوایِ سنج و دمامی که همزمان حماسه و مرثیه در دل الحان ریتمها به یکدیگر گره میزند و به مخاطب عرضه میکند.
دومین دوره محفل عاشورایی «خیمه هنر»در حالی از روز گذشته(۷ تیرماه )با حضور مدیران، هنرمندان و مخاطبان در مجموعه تئاتر شهر آغاز شد که هادی لشکری نوازنده دمام گروه آوای ساحل سنج و دمام نوازی را از مهمترین نمادهای موسیقی سوگ و آیینهای عزاداری در جنوب ایران و بخشی از هویت موسیقی نواحی جنوب ایران دانست.
اولین روز از محفل عاشورایی «خیمه هنر» از عصر روز یکشنبه 7 تیرماه با حضور مهدی شفیعی(معاون امور هنری وزیر فرهنگ)، علیاکبر علیزاده حسنآباد(مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور ایثارگران و دبیر شورای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت)، بابک رضائی(مدیرکل دفتر موسیقی)، اسحاق شکری(مدیرعامل انجمن موسیقی ایران)، اتابک نادری(مدیرکل هنرهای نمایشی)، نیکنام حسینی پور(مشاور وزیر و مدیرروابط عمومی وزارت فرهنگ)، حمدحسین فتایی (مشاور اجرایی معاونت امور هنری)، علیرضا دبیرینژاد(مدیر موزه هنرهای معاصر تهران)، محمدحسین اسماعیلی(مدیرکل دفتر برنامهریزی و آموزشهای هنری)، و هنرمندانی چون داوود فتحعلیبیگی، اردشیر صالحپور، سیروس همتی، سیروس کهورینژاد، توحید معصومی، سید وحید فخر موسوی، کوروش سلیمانی، مهدی حاجیان، حسن جودکی، علیرضا اولیایی، میثم یوسفی، محمدمهدی خاتمی و ... در مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
در ابتدای این رویداد گروه «آوای ساحل» به اجرای مراسم سنج و دمام پرداختند و در ادامه گروه سرود «زینبیون»، گروه موسیقی نواحی از مازندران به سرپرستی رضا دیوسالار، ارکستر سازهای بادی به صحنه رفتند.
سوگخوانی سیدمحسن حسینی خواننده موسیقی ایرانی، مجلس پردهخوانی «ورود امام به کربلا» با هنرمندی محمدرضا معجونی، اجرای تعزیه «شهادت حضرت ابوالفضل (ع)» به سرپرستی حسین زمانی و شعرخوانی در وصف واقعه عاشورا،اجرای از دیگر بخش های این برنامه بود.
*هادی لشکری: سنج و دمام بخشی از هویت موسیقی نواحی جنوب ایران است
هادی لشکری نوازنده دمام گروه «آوای ساحل» با تشریح تاریخچه شکلگیری این گروه گفت: گروه ما در سال ۱۳۷۰ شکل گرفت. به واسطه جنگ تحمیلی، همه ما به نوعی به شهرهای مختلف مهاجرت کرده بودیم و زمانی که وارد تهران شدیم، تصمیم گرفتیم مراسم و آیینهای بومی خود، بهویژه سنج و دمام را در قالب آیینهای عاشورایی به تهران بیاوریم. تقریباً میتوانم بگویم که اولین گروهی بودیم که این آیین را وارد تهران کردیم و تا امروز در حوزه آیینهای عاشورایی و اجراهای نمایشی فعالیتهای زیادی داشتهایم.
وی درباره تغییرات اعضای گروه در این سالها گفت: طبیعتاً این سه دهه ترکیب گروه ما تغییراتی داشته است؛ عدهای از اعضا رفتهاند و افراد جدیدی به گروه اضافه شدهاند، اما تلاش ما این بوده که استخوانبندی اصلی گروه همچنان از بچههای جنوب کشور باشد.
این نوازنده دمام درباره ماهیت سنج و دمام اظهار کرد: موسیقی سنج و دمام برگرفته از آیینهای عاشورایی است و به نوعی تداعیکننده میدان جنگ است؛ یعنی نبردی که امام حسین (ع) با لشکر دشمن انجام داد. ما صدای دمام را به صدای سُم اسبها و صدای سنج را به برخورد شمشیرها تشبیه میکنیم و صدای بوق یا شیپور نیز فضای یک نبرد را تداعی میکند. مخاطبی که این موسیقی را از دور میشنود، احساس میکند اتفاقی در حال رخ دادن است؛ جنگی نابرابر که در قالب یک آیین عاشورایی روایت میشود.
وی ادامه داد: این آیین بیشتر در مراسمهای عزاداری محرم و صفر اجرا میشود. سنج و دمام در استانهایی مانند خوزستان، بوشهر و بندرعباس سابقه طولانی دارد و همزمان با مراسم سینهزنی اجرا میشود.
مدیر روابط عمومی گروه آوای ساحل درباره تغییرات شیوه اجرای سنج و دمام طی دهه های مختلف اظهار داشت: ممکن است در طول زمان تغییراتی در شیوه اجرا ایجاد شده باشد، اما استخوانبندی اصلی سنج و دمام حفظ شده است. البته برخی گروهها برای ایجاد تفاوت، ریتمها را تغییر میدهند یا شکل اجرا را متفاوت میکنند، اما به اعتقاد من، شکل اصیل این موسیقی همان چیزی است که امروز نیز در جنوب کشور اجرا میشود.
لشکری درباره واکنش مخاطبان تهرانی در سالهای نخست اجرای سنج و دمام گفت: زمانی که این آیین را به تهران آوردیم، برای مردم بسیار جذاب بود. در آن سالها از میدان فردوسی تا میدان امام حسین (ع) با سنج و دمام حرکت میکردیم و از ساعت ۹ صبح تا حدود یک یا یکونیم بعدازظهر بدون توقف مینواختیم. مردم در طول مسیر با علاقه اجرای ما را تماشا میکردند و استقبال بسیار خوبی از آن داشتند.
[6/29/2026 1:01 PM] انجمن موسیقی/خبر: وی ادامه داد: امروز نیز در مراسمهایی مانند پیاد هروی جاماندگان اربعین، از میدان امام حسین (ع) تا حرم حضرت عبدالعظیم (ع)، حضور داریم و مردم با عشق و علاقه به این اجراها نگاه میکنند و تحت تأثیر فضای معنوی آن قرار میگیرند.
وی افزود: زمانی که مردم را هنگام اجرای سنج و دمام نگاه میکردم، واقعاً غم و اندوه را در چهره آنها میدیدم و احساس میکردم با این موسیقی ارتباط عمیقی برقرار میکنند.در اجراهای «خیمه هنر» نیز همین اتفاق میافتد؛ افرادی که شناخت تخصصی از موسیقی ندارند، اما به عنوان مخاطبان عمومی حضور پیدا میکنند، این حس و حال را به خوبی درک میکنند و ما از همین بازخوردها متوجه میشویم که مسیر درستی را انتخاب کردهایم.
نوازنده دمام گروه آوای ساحل درباره جایگاه سنج و دمام در موسیقی نواحی جنوب ایران گفت: سنج و دمام بخشی از موسیقی جنوب است. در این منطقه سازهای متعددی مانند نیانبان، عود، ضرب، دمام، سنج و دهل وجود دارد که هر کدام جایگاه و کارکرد خاص خود را دارند. برخی از این سازها در مراسم شادی استفاده میشوند، اما در عین حال ظرفیت اجرای نغمههای حزنآلود را نیز دارند. برای مثال، وقتی نوازندهای با نیانبان یا عود مقام دشتی مینوازد، شنونده به شدت تحت تأثیر قرار میگیرد و حال و هوای اندوه و سوگ را احساس میکند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، سنج و دمام نیز امروز به عنوان یکی از مهمترین نمادهای موسیقی سوگ و آیینهای عزاداری در جنوب ایران شناخته میشود و جایگاه خود را در موسیقی نواحی کشور به خوبی پیدا کرده است.
لشکری درباره استقبال نسل جوان از این هنر آیینی اظهار کرد: واقعیت این است که در ایام محرم و صفر، جوانان استقبال خوبی از این هنر دارند. البته مدتهاست که به جنوب نرفتهام و نمیتوانم درباره شرایط امروز آنجا با قطعیت صحبت کنم، اما در گروه خودمان شاهد حضور تعداد زیادی از جوانان دهه ۷۰ و ۸۰ هستیم.
وی افزود: بسیاری از این جوانان شاید انگیزه اولیه حضور در گروه را نداشته باشند، اما فضای حزن، سوگ و تأثیر عاطفی سنج و دمام آنها را جذب میکند و باعث میشود با علاقه در گروه بمانند و این هنر را ادامه دهند. همین حضور نسل جوان، آینده این آیین کهن را تضمین میکند و سبب میشود سنج و دمام همچنان به عنوان بخشی از هویت موسیقی آیینی و نواحی ایران حفظ و به نسلهای بعد منتقل شود.
دومین دوره از محفل عاشورایی «خیمه هنر» توسط معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همراهی دفتر موسیقی وزارت ارشاد، اداره کل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، اداره کل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد، دفتر توسعه آموزهای هنری وزارت ارشاد، بنیاد امام رضا (ع)، انجمن هنرهای نمایشی ایران، انجمن موسیقی ایران، شهرداری منطقه ۱۱ تهران، سازمان زیباسازی شهرداری تهران، بنیاد فرهنگی هنری رودکی، موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر، موزه هنرهای معاصر تهران و مجموعه تئاتر شهر در حال برگزاری است
