ترکیه بعد از ایران هدف اسرائیل است؟
در نگاه آنکارا، سوریه سرزمینی است که رقابت میان ترکیه و اسرائیل در آن بیش از هر جغرافیایی در آستانه تبدیل شدن به رویارویی نظامی است.
سخنرانی دو سال قبل رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، که در جریان آن پیشنهاد کرده بود آنکارا باید موضعی قاطعتر در قبال اسرائیل اتخاذ کند، اخیراً دوباره در فضای آنلاین منتشر شد؛ اینبار بهگونهای که گویی تهدیدی تازه و در عین حال نظامی علیه اسرائیل است.
به نوشته ریسپانسیبل استیت کرفت حسابهای حامی اسرائیل در شبکه ایکس این ادعا را از طریق ترجمههای گمراهکننده منتشر کرده و این روایت بهسرعت در میان تحلیلگران برجسته در اسرائیل و ایالات متحده در قالب تهدید برجسته شده است.
به ادعای این وبگاه، روایت فوق همچنین خیلی زود وارد رسانههای جریان اصلی شد و برخی رسانهها، از جمله روزنامه تلگراف، ادعای احتمال حمله نظامی ترکیه به اسرائیل را تکرار کردند، هرچند بعداً آن را پس گرفتند. حتی پس از افشای جعلی بودن این ادعا، بخشهایی از رسانههای اسرائیلی همچنان به آن اشاره دارند؛ برخی حتی پا را فراتر گذاشته و ترکیه را «ایران بعدی» توصیف کردند و تلویحاً مدعی شدند که آنکارا ممکن است در آینده تهدیدی نظامی برای اسرائیل باشد.
شکافهایی که عریانتر شد
این وبگاه در ادامه یادداشت خود مدعی شد: این رخداد در فضایی سیاسی بسیار متلاطم رخ داد؛ در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران حس بیثباتی منطقهای را گسترش داده و نگرانیها از گسترش درگیریها را افزایش داده است. در ترکیه، این ادعا که آنکارا در حال آمادهسازی برای حمله به اسرائیل است، مستقیماً به باور فزایندهای دامن زدهغ باوری مبنی بر اینکه کشور در آستانه گرفتار شدن در یک روایت سیاسی و رسانهای است.
این وضعیت همچنین با توجه گسترده افکار عمومی ترکیه به مجموعهای از تحولات همزممان شده، تحولاتی چون حمله به کنسولگری اسرائیل در استانبول، تبادل پیامهای تهدیدآمیز میان اردوغان و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و نیز سیگنالهای ضدترکیه از سوی گروههای حامی اسرائیل مانند بنیاد حامی دموکراسی، که در شکلگیری بحثهایی در آمریکا درباره «سرکشی» آنکارا و احتمال اخراج آن از ناتو، نقش داشتهاند. گسترش سریع این روایات جعلی، بحران جدیدی ایجاد نکرد؛ بلکه تنشهای موجود را به سطح آورد و نشان داد شکاف میان ترکیه و اسرائیل بهطور فزایندهای مهارناپذیر شده است.
سوریه؛ جغرافیایی که در آن رقابت به رویارویی تبدیل شد
ریسپانسیبل استیت کرفت در ادامه یادداشت خود مدعی شد: در نگاه آنکارا، سوریه سرزمینی است که رقابت میان ترکیه و اسرائیل در آن بیش از هر جغرافیایی در آستانه تبدیل شدن به رویارویی نظامی است. ترکیه و ایالات متحده بهطور کلی توافق کردند تا باید به دولت جدید سوریه فرصت داده شود، در حالی که اسرائیل نسبت به افزایش نفوذ ترکیه در شام عمیقاً نگران است؛ حتی با وجود تمایل دولت جدید سوریه برای تعامل دیپلماتیک با مقامات اسرائیلی.
سال گذشته، نتانیاهو در جریان حضور در دفتر بیضی کاخ سفید آشکارا مدعی شد که ترکیه ممکن است از خاک سوریه برای حمله به اسرائیل استفاده کند. اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور از او خواست «منطقی» باشد و پیشنهاد داد مشکلات با ترکیه با کمک او قابل مدیریت است. این اظهارات در ترکیه بهعنوان نشانهای مهم تلقی شد، اما تنشها میان آنکارا و تلآویو همچنان در زیر سطح باقی ماند.
از همین رو برای مدتی، بحث عمومی در ترکیه این احتمال جدی را برجسته کرد که استقرار نیروی هوایی اسرائیل و داراییهای نظامی ترکیه بر فراز سوریه ممکن است در نهایت به برخورد میان دو بازیگر منجر شود. اما در عین حال، این اطمینان وجود داشت که دو عامل غیرنظامی قادر است مانع تشدید جدی ماجراجویی اسرائیل شود.
نخست، عاملی ساختاری و بلندمدت است: افزایش اهمیت ترکیه برای اروپا و ناتو در شرایطی که نظم امنیتی اروپا تحت فشار قرار گرفته. پس از شوک ناشی از «ترامپ ۲.۰» و درک اروپا از رویکرد منفعل خود در افزایش تولید صنایع دفاعی، سرمایهگذاریهای دهساله ترکیه در حوزه دفاعی ارزش تازهای یافته است.
خرید جنگندههای یوروفایتر، احتمال مشارکت در برنامههای افزایش هزینه دفاعی اروپا، و گسترش همکاریهای تولید مشترک، همگی این برداشت را در آنکارا تقویت کردهاند که نقش ترکیه در معماری امنیتی اروپا در حال افزایش است و این میتواند هزینههای هرگونه تشدید تنش از سوی اسرائیل را بالا ببرد.
دومین عامل، شخصیتر و فوریتر است: رابطه میان ترامپ و اردوغان. برای تحلیل تنش میان ترکیه و اسرائیل ناگزیر رویکرد واشنگتن باید لحاظ شود. در این زمینه، اردوغان و نتانیاهو هر دو تاکتیکهای مشابه دارند: مدیریت آمریکا نه فقط از طریق نهادها، بلکه از طریق روابط شخصی با ترامپ.
اظهارات مثبت ترامپ درباره اردوغان و تمجید او از ارتش ترکیه بهعنوان یکی از ستونهای ناتو، این نتیجهگیری را در آنکارا تقویت کرده که هرچند ترامپ ممکن است در برخی موارد به اسرائیل میدان دهد، اما ترکیه را بهعنوان دشمنی که باید از موازنه منطقهای حذف شود، نمیبیند.
با این حال، این بدان معنا نیست که ترکیه باید اطمینان خاطر داشته باشد. مقامات ترک میدانند که اسرائیل نفوذ بیشتری در واشنگتن دارد و از حمایت گستردهتری در ساختار سیاسی آمریکا برخوردار است. آنها همچنین میدانند که اردوغان تنها کسی نیست که تلاش میکند از طریق دیپلماسی شخصی با ترامپ تعامل کند، نتانیاهو در این زمینه اغلب موفقتر عمل کرده است. به همین دلیل، حتی در زمان بروز تنش، هیچیک از طرفین تمایلی به تحریک آشکار ترامپ ندارند.
این زخم بهبود خواهد یافت؟
ناظران ترک با دقت اظهارات چهرههایی مانند نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین اسرائیل را دنبال کردهاند که آشکارا ترکیه را تهدیدی راهبردی توصیف کرده و حتی آن را «ایران بعدی» دانسته. در ترکیه، این اظهارات بهعنوان صرفاً شعارهای سیاسی تلقی نمیشوند، بلکه نشانهای از تغییر گستردهتر در نگرش اسرائیل به حساب میآیند؛ تغییری که در بخشی از رسانههای اسرائیلی نیز بازتاب یافته است.
پیش از ۷ اکتبر، موضوع غزه در سراسر طیف سیاسی ترکیه به یک اندازه بازتاب نداشت. برای بسیاری از حامیان دولت، غزه موضوعی عاطفی و مهم بود؛ اما برای بخشهایی از اپوزیسیون، بیشتر بهعنوان یکی از محورهای سیاست خارجی اردوغان تلقی میشد.
اما اکنون وضعیت تغییر کرده است. نظرسنجیهای اخیر نشان میدهد حدود یکسوم مردم ترکیه اکنون اسرائیل را تهدیدی مستقیم میدانند؛ تغییری چشمگیر که نهتنها ناشی از لحن اسرائیل، بلکه نتیجه عملیات نظامی فزاینده و گسترده این بازیگر در منطقه، از جمله علیه ایران و لبنان، است.
این تغییر نگرش به افزایش خصومت نسبت به اسرائیل در افکار عمومی ترکیه انجامیده؛ حتی در میان مخالفان اردوغان. اکنون ۹۳ درصد ترکها دیدگاهی منفی نسبت به اسرائیل دارند و بسیاری معتقدند ترکیه ممکن است هدف حملات اسرائیل قرار بگیرد.
این تحول بر سیاست داخلی ترکیه تأثیر گذاشته است. در یک سال گذشته، سیاست داخلی بر تقویت دفاع داخلی و کاهش آسیبپذیریها در برابر فشار خارجی متمرکز بوده است. این روند رسماً بهعنوان آمادگی برای تقابل با اسرائیل تعریف نشده، اما بخشی از انگیزه آن ناشی از این باور فزاینده است که احساسات ضد ترکیه در اسرائیل در حال ریشهدار شدن و ایدئولوژیک شدن است.
با این حال، از آنجا که حتی در سالهای اخیر نیز خصومت عمیق اجتماعی میان مردم ترکیه و اسرائیل وجود نداشته، برخورد نظامی مستقیم هنوز اجتنابناپذیر است. نقش موازنهگر آمریکا یکی از عوامل بازدارنده است و افزایش اهمیت امنیتی ترکیه برای اروپا عامل دیگر. مهمتر از همه، سیاست خارجی ترکیه — با وجود لحن تند علیه دولت نتانیاهو — در اساس همچنان عملگرایانه باقی مانده است.
منبع: تجارت نیوز
