آخرین وضعیت بیماری مالاریا در کشور/ آیا تهران درگیر مالاریا شده است؟

فاطمه نیکپور، کارشناس برنامه حذف مالاریا در مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با خبرنگار آوش درخصوص وضعیت بیماری مالاریا در کشور گفت: مالاریا در سال جاری به نسبت سال‌های قبل از نظر کاهش موارد مثبت و کاهش موارد بومی وضعیت رضایت‌بخشی داشته است.

او تصریح کرد: در سال ۱۴۰۴ در مجموع حدود ۲۰۱۰ مورد مثبت از ابتلا به مالاریا داشتیم که نسبت به سال قبل کاهش ۷۰ درصدی داشته و این در شرایطی که ۲ جنگ (جنگ خرداد و بخشی از جنگ اخیر) را داشتیم که نشان‌دهنده تاب‌آوری سیستم بهداشتی ما است. امیدواریم این شرایط پایدار بماند. در حال حاضر هیچ هشداری برای افزایش بیماری مالاریا در ایران نداریم. 

بیشترین موارد ابتلا به مالاریا در کشور در کدام مناطق است؟

کارشناس برنامه حذف مالاریا در مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت افزود: در حال حاضر بیماری مالاریا در یک منطقه بسیار محدود یعنی در جنوب و جنوب‌شرق کشور وجود دارد؛ به طور ویژه در بخش جنوبی استان سیستان‌وبلوچستان یعنی در بلوچستان بیشتر متمرکز است و همچنین بخش‌هایی از استان هرمزگان که با سیستان‌و‌بلوچستان هم مرز است؛ تعداد بسیار کمی هم در جنوب کرمان گزارش شده است و نقاط یاد شده همچنان خاستگاه مالاریا هستند و به عبارت دیگر مناطق فوق، همچنان شرایط انتقال بیماری را دارند.

نیکپور خاطرنشان کرد: در بقیه نقاط کشور هم مواردی از بیماری مالاریا ثبت و گزارش شده است و البته به جز مناطقی که پیشتر گفتم در سایر استان‌ها موارد وارده هستند یعنی بیماری در جای دیگری اتفاق افتاده و گزارش آن در دیگر استان‌ها ثبت می‌سود. 

او اضافه کرد: بیماری مالاریا در استان سیستان‌و‌بلوچستان بیشتر در شهرستان‌هایی چون سرباز، راسک، چابهار، دشتیاری، سراوان و گلشن شناسایی و ثبت شده است و در جنوب استان سیستان‌و‌بلوچستان و شهرهای مربوط به آن نیز موارد مثبت از بیماری را داریم.

کارشناس برنامه حذف مالاریا در مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت گفت: در استان هرمزگان بیشترین موارد ابتلا به مالاریا در شهرستان جاسک بوده و در جنوب استان کرمان هم تعداد بسیار کمی از ابتلا وجود داشته است.

وضعیت بیماری مالاریا در تهران!

نیکپور تاکید کرد: بیشتر مبتلایان به بیماری مالاریا از افغانستان و پاکستان وارد می‌شوند. اگر هم در داخل ایران مبتلا شده باشند این ابتلا در استان سیستان‌و‌بلوچستان رخ داده و گاهی تشخیص در سایر استان‌ها مثل تهران، اصفهان و ... انجام می‌شود.

او یادآور شد: در شهر تهران هم مواردی از بیماری داشتیم اما در حال حاضر سال‌های زیادی است که به شکل بومی وجود ندارد و اگر بیمار مثبتی شناسایی می‌شود، فرد در جاهای دیگر مبتلا و سپس وارد تهران شده است.

علائم بیماری مالاریا

کارشناس برنامه حذف مالاریا در مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت گفت: بیماری مالاریا معمولا یک تابلوی بالینی دارد که یکی از اصلی‌ترین علائم آن «تب طول کشیده» است؛ «تب طول کشیده» در واژگان پزشکی به تبی گفته می‌شود که حداقل ۷۲ ساعت طول کشیده باشد؛ البته در تشخیص ابتلا به مالاریا فقط تب کافی نیست و یک‌سری علائم مثل بدن درد هم وجود دارد. مهمتر از موارد فوق این است که ببینیم فرد سابقه سفر به استان‌های جنوب و جنوب شرق را داشته یا خیر، یا اینکه در خارج از ایران به جایی که مالاریا بوده سفر کرده است یا خیر.

نیکپور گفت: هرگاه کسی به مراکز درمانی مراجعه کند و علائم فوق را داشته باشد، پزشکان در ابتدا در او می‌پرسند که آیا سابقه سفر به استان‌های مالاریاخیز داشتند یا خیر و اگر پاسخ مثبت باشد، می‌توانند کاندیدای نمونه‌گیری مالاریا باشند.

راه‌های پیشگیری از ابتلا به مالاریا 

او اضافه کرد: برای سفر به استان‌های مالاریاخیز نیازی به پیشگیری دارویی نیست چون این بیماری در کشور بسیار محدود شده است؛ بهتر است مردم بدانند در فصول انتقال بیماری که معمولا شامل اردیبهشت، خرداد و تیر و مهر، آبان و آذر می‌شود و البته ممکن است در ماه‌های دیگر هم باشد، در صورت سفر به استان‌های سیستان‌و‌بلوچستان و بخش‌هایی از هرمزگان که در مجاور سیستان‌و‌بلوچستان است، باید محافظت فردی داشته باشند. یعنی لباس‌های آستین‌بلند و شلوار بلند پوشیده و ترجیحا در نقاطی که در زمان غروب آفتاب به بعد، ممکن است جمعیتی از پشه آنجا باشد حضور پیدا نکنند. جمعیت زیادی از پشه‌ها معمولا در نقاط جنگلی وجود دارد و ما در جنوب کشور چنین مناطقی را نداریم و اگر افراد بعد از غروب آفتاب درجایی هستند که پنجره و در توری دارد، نگران ورود پشه مالاریا نباشند.

کارشناس برنامه حذف مالاریا در مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت گفت: برای کسانی هم که به کشورهای آفریقایی یا کشورهای آسیای جنوب‌شرقی سفر می‌کنند، یک دستورالعملی مبنی بر پیشگیری دارویی و حفاظت فردی وجود دارد. باتوجه به مدت سفر افراد و اینکه اقامت شبانگاهی آن‌ها در کجا است، این افراد می‌توانند سفر خود را انجام دهند و تا حدود ۲ ماه بعد از برگشت چنانچه تب طول کشیده، بدن درد، لرز و عرق یا عالئمی شبیه آنفلوآنزا داشتند به پزشک مراجعه کرده و حتما بگویند که به کجا سفر کرده بودند.

علائم مالاریا در سالمندان و کودکان 

او گفت: در کودکان و سالمندان علائم بیماری می‌تواند متفاوت و  به شکل بی‌حالی و اسهال باشد، باید این را بدانیم اگر فردی به مناطق مالاریاخیز سفر نداشته خیلی نباید نگران باشد.

نیکپور گفت: بیماری مالاریا در کشور بیماری شغلی شده است. کسانی هستند که بیشتر به واسطه شغلشان مثل رانندگان ترانزیت و رانندگان مرزی به جنوب شرقی کشور سفر می‌کنند و احتمال اینکه به مالاریا مبتلا شوند، وجود دارد و همچنین مشاغلی مثل گروه نظامی که در مناطق مرزی جنوب شرق کشور ماموریت می‌روند نیز حتما آموزش‌های لازم را قبل، حین و بعد از ماموریت می‌بینند و پیشگیری فردی و محافظت فردی را رعایت می‌کنند و چنانچه علائمی داشته باشند به سیستم بهداشتی_درمانی مراجعه کرده و درمانشان را می‌گیرند. دوره ابتلا تا درمان فرد بسته به اینکه چه نوع مالاریایی گرفته باشد (مالاریای خوش‌خیم یا بدخیم) حدود ۳ روز تا یک هفته است و بعد از آن درمان پیشگیرانه، اساسی یا رادیکال داریم که باز هم بسته به اینکه در کدام منطقه جغرافیایی کشور باشد، دوره درمان می‌تواند ۱۴ روزه یا ۸ هفته‌ای باشد.

آیا تزریق واکسن برای پیشگیری از مالاریا در ایران لازم است؟

او تصریح کرد: خیلی به ندرت پیش می‌آید که بیماری مالاریا از فردی به فرد دیگر منتقل شود؛ انتقال از مادر باردار به جنین دیده شده اما خیلی کم است و شاید در طول ۱۵ سال اخیر فقط یک مورد این چنین داشتیم. 

کارشناس برنامه حذف مالاریا در مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت اضافه کرد: بیماری مالاریا می‌تواند کشنده باشد؛ گونه‌ای از بیماری به اسم "پلاسمودیوم فالسیپاروم" در صورتی که مدیریت درمان دیر انجام شود و فرد دیر مراجعه کند، می‌تواند یک نوع مالاریا به اسم مالاریای مغزی بدهد و ممکن است در اثر ابتلا از بین برود. البته از آخرین مورد مرگ در اثر مالاریا حدود ۱۰ سال گذشته است و این مورد هم در یکی از کشورهای آفریقایی مبتلا شده و به ایران مراجعه کرده بود و به دلیل دیر مراجعه کردن به پزشک بعد از بستری شدن فوت کرد.

او افزود: بیماری مالاریا واکسن دارد ولی در حال حاضر برای کشور ما نیازی به تزریق واکسن نیست؛ چون بیماری در یک‌سری مناطق و گروه‌های خاص وجود دارد. واکسن در حال حاضر در برخی از کشورهای آفریقایی که شیوع بیماری مالاریا در آن‌ها خیلی بالا است به ویژه برای کودکان استفاده می‌شود و نتایج خیلی خوبی هم برای پیشگیری داده است.