آزمون دشوار عراق
بسیاری از تحلیلگران غربی سفر اخیر «علی الزیدی» نخست وزیر عراق به واشنگتن را نشانه مرحلهای تازه در سیاست خارجی بغداد میدانند
روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشت:
بسیاری از تحلیلگران غربی سفر اخیر «علی الزیدی» نخست وزیر عراق به واشنگتن را نشانه مرحلهای تازه در سیاست خارجی بغداد میدانند؛ مرحلهای که دولت عراق میکوشد ضمن حفظ روابط با ایران، اقتدار دولت مرکزی را بر گروههای مسلح تقویت و مسیر جذب سرمایهگذاری آمریکا را هموار کند.
فشار برای کاهش نفوذ گروههای همسو با ایران
این سفر از چند جهت اهمیتی ویژه دارد. نخستین سفر خارجی الزیدی به واشنگتن، از نگاه ناظران، حامل پیامی سیاسی درباره اولویتهای دولت جدید عراق است. همچنین به نظر میرسد بغداد امیدوار است با امضای توافقهایی در حوزه نفت، گاز و برق، اقتصاد آسیبدیده عراق را احیا کند و وابستگی خود به مسیرهای پرخطر صادرات انرژی را
کاهش دهد.
در همین زمینه، هفته گذشته و چند روز پیش از سفر نخستوزیر عراق به واشنگتن، حیدرالعبودی، سخنگوی دولت عراق در گفتگو با خبرگزاری رویترز گفته بود که هدف از این سفر، امضای توافقنامه هایی در رابطه با ورود شرکتهای نفت و گاز آمریکایی به عراق برای افزایش ظرفیت تولید و همچنین توسعه بخش نفت و گاز، افزایش تولید و ایجاد مسیرهای جایگزین صادرات نفت، همراه با تقویت همکاریهای دفاعی است.
اما همزمان آسوشیتدپرس در گزارشی از سفر نخست وزیر عراق به کاخ سفید نوشت: دولت ترامپ این بار برخلاف دورههای گذشته، شرط روشنی برای گسترش همکاری با بغداد مطرح کرده است: دولت الزیدی باید نفوذ و قدرت نظامی گروههای وابسته به ایران را محدود کند. طبق این گزارش، نخستوزیر عراق در دیدار با ترامپ وعده داده است روند خلع سلاح این گروهها تا پایان ماه سپتامبر آغاز شود؛ وعدهای که اگر عملی شود، یکی از بزرگترین تحولات امنیتی عراق به شمار خواهد رفت.
مهمترین گروه نظامی مورد نظر آمریکا، حشدالشعبی (بسیج مردمی) است که سال ۲۰۱۴ برای مقابله با داعش تشکیل و بعدا به بخشی از ساختار رسمی امنیتی عراق تبدیل شد، اما برخی جناحهای آن روابط نزدیکی با ایران
دارند.
به ادعای رویترز و آسوشیتدپرس، مقامهای آمریکایی طی سالهای اخیر بارها برخی از این گروههای نزدیک به ایران را مسئول حملات راکتی و پهپادی علیه نیروها و تأسیسات آمریکا در عراق و سوریه دانستهاند و این موضوع همواره بغداد را در موقعیت دشوار ایجاد توازن میان روابط با واشنگتن و تهران قرار داده است.
بغداد به دنبال تغییر معادله
ویکتوریا جی.تیلور، مدیر طرح عراق در برنامههای خاورمیانه شورای آتلانتیک، در مقالهای که پیش از سفر الزیدی به واشنگتن در وبسایت این اندیشکده منتشر کرد، مدعی شد؛ دولت جدید عراق با دولتی در واشنگتن روبروست که حاضر است در صورت برآورده نشدن اولویتهای امنیتی و اقتصادی آمریکا، سطح همکاری با بغداد را کاهش دهد.
از نگاه وی، نخستوزیر عراق برای تداوم حمایت واشنگتن باید نشان دهد که در زمینههایی مانند اصلاحات اقتصادی، مبارزه با فساد و محدود کردن نفوذ گروههای مسلح پیشرفت ملموسی حاصل شده است. با این حال، بسیاری از تحلیلگران هشدار میدهند که تحقق این هدف با توجه به نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی برخی گروههای مسلح، با موانع جدی روبرو خواهد بود.
چرا بغداد به دنبال مهار گروههای مسلح است؟
اعلام آمادگی دولت جدید عراق برای محدود کردن فعالیت گروههای مسلح نزدیک به ایران، در نگاه نخست شاید چرخشی ناگهانی در سیاست بغداد به نظر برسد، اما بررسی تحولات چند سال اخیر نشان میدهد این تغییر، حاصل مجموعهای از فشارهای داخلی، اقتصادی و بینالمللی است که دولت جدید عراق را به بازنگری در اولویتهای امنیتی واداشته است.
نخستین عامل همانطور که اشاره شد، نیاز عراق به بازسازی اقتصاد و جذب سرمایهگذاری خارجی است. جنگ با داعش، کاهش سرمایهگذاری، فرسودگی زیرساختهای انرژی و بیثباتی امنیتی، دولت عراق را با چالشهای مالی گستردهای روبرو کرده است و بغداد میداند بدون ایجاد ثبات امنیتی و کاهش فعالیت گروههای مسلح خارج از کنترل دولت، جذب سرمایهگذاران بینالمللی دشوار خواهد بود. از همینرو، دولت عراق تلاش میکند با تقویت حاکمیت دولت مرکزی، فضای مطمئنتری برای فعالیت شرکتهای خارجی فراهم کند. عامل دیگر، تغییر شرایط منطقه پس از تشدید تنش میان ایران با اسرائیل و آمریکاست.
در ماههای گذشته عراق بار دیگر در معرض خطر تبدیل به میدان رویارویی بازیگران منطقهای قرار گرفت. رویترز ۳ ماه قبل در یک گزارش تحقیقی توضیح داد که جنگ ایران با غرب، عراق را در معرض درگیری قرار داده و دولت عراق نگران است فعالیت گروههای همسو با ایران، کشور را وارد رویارویی مستقیم با آمریکا و اسرائیل کند.
این گزارش از تلاش بغداد برای جلوگیری از کشیده شدن عراق به جنگ خبر داد و نوشت: بغداد به این جمعبندی رسیده است که ادامه فعالیت گروههایی که خارج از چارچوب تصمیمات رسمی دولت اقدام میکنند، میتواند کشور را ناخواسته وارد بحرانهای جدید کند.
اصلاحات داخلی؛ آزمون الزیدی
دیوید شنکر، تحلیلگر «مؤسسه سیاست واشنگتن در حوزه شرق نزدیک» در مقالهای که چند روز پیش از سفر الزیدی به کاخ سفید منتشر کرد، مدعی شد که نخستوزیر عراق در سفر به واشنگتن تلاش دارد خود را نه صرفاً به عنوان یک شریک امنیتی، بلکه به عنوان رهبر دولتی معرفی کند که برنامهای برای اصلاح ساختار حکمرانی عراق در اختیار دارد.
وی تأکید میکند که انتظار تیم ترامپ از الزیدی، علاوه بر خلع سلاح و انحلال گروههای شبهنظامی تحت حمایت ایران، تعمیق روابط تجاری و سرمایهگذاری و پایان دادن به وابستگی بغداد به انرژی ایران است. شنکر این احتمال را میدهد که رهبر جدید عراق در پیشبرد این برنامهها موفق نشود زیرا الزیدی از نظر سیاسی تازهکار است و نه فقط با مخالفت عراقیهایی روبرو است که از نظر ایدئولوژیک با ایران همسو هستند، بلکه با مقاماتی نیز باید مواجه شود که از شرایط کنونی کشور سود
میبرند.
الزیدی که پیشتر تاجر بوده، احتمالاً درک میکند که سرمایهگذاری آمریکا تا حد زیادی به وضعیت امنیتی عراق بستگی دارد، اما بدون پیشرفت در خلع سلاح شبهنظامیان و کاهش نفوذ ایران در عراق، روابط نزدیکتر با آمریکا بعید به نظر میرسد.
ادعای رسانههای آمریکایی درباره موضع تهران
در همین حال ،رسانههای آمریکایی ادعا میکنند که سفر علی الزیدی به واشنگتن با نگرانی تهران همراه شد. آکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی و یک منبع آگاه مدعی شد مقامهای ایرانی پیش از سفر، به نخستوزیر عراق گفته بودند نخستین سفر خارجی او نباید به واشنگتن باشد، اما الزیدی بر انجام این سفر اصرار کرد.
بر اساس این ادعا، مقامهای آمریکایی بر این باورند که تصمیم الزیدی نشاندهنده جدیت او در پیشبرد دستور کار «عراق اول» است که به سمت ایالات متحده متمایل میشود و از ایران فاصله میگیرد. از سوی دیگر، به اعتقاد ویکتوریا جی.تیلر از اندیشکده «شورای آتلانتیک»، بسیاری از عراقیها براین باورند آیندهای که به دنبال آن هستند در محور غربی قرار دارد،موضوعی که واقعیت های جامعه عراق آن را تایید نمی کند. سفر نخستوزیر عراق به واشنگتن، اگرچه با امضای توافقنامههای اقتصادی و انرژی همراه بود، اما اهمیت اصلی آن در آزمونی است که پیش روی دولت جدید بغداد قرار دارد؛ آزمونی که موفقیت یا ناکامی آن نه فقط آینده روابط عراق و آمریکا، بلکه جایگاه گروههای مسلح، روند اصلاحات داخلی و نحوه تعامل بغداد با تهران را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
به همین دلیل، بسیاری از ناظران غربی معتقدند نتایج واقعی این سفر نه در بیانیههای مشترک، بلکه در تصمیمهای دشوار آشکار خواهد شد که دولت عراق در ماههای آینده درباره اصلاحات داخلی و مدیریت پرونده گروههای مسلح اتخاذ خواهدکرد.
