شکاف در اجلاس «اویان»

روزنامه شرق در گزارشی نوشت:

رئیس‌جمهور ایالات متحده در نشست گروه هفت در اویان فرانسه، با اعلام توافق اولیه برای پایان‌دادن به درگیری سه‌ونیم‌ماهه با ایران، محور مذاکرات را به سوی توقف نبردها در اوکراین و لبنان تغییر داد. این چرخش استراتژیک در میان هراس فزاینده متحدان اروپایی رخ می‌دهد. امتناع رهبران اروپایی از همراهی با کارزار نظامی واشینگتن در خاورمیانه، شکافی عمیق در ائتلاف غرب ایجاد کرده است. ماشین دیپلماسی کاخ سفید اکنون یک‌تنه برای بازگرداندن ثبات به آبراه‌های استراتژیک و مرزهای شرقی اروپا تلاش می‌کند تا انفعال متحدان خود را جبران کند.

دونالد ترامپ در چنین شرایطی در جمع رهبران جهانی در یک تفرجگاه ساحلی در فرانسه حاضر شد و با تمجید از توافق اولیه خود برای پایان‌دادن به جنگ با ایران، اعلام کرد اکنون در پی توقف نبردها در اوکراین و لبنان است. ورود ترامپ به اجلاس گروه هفت در «اویان لِه‌بَن» در شرایطی رخ می‌دهد که رهبران جهانی با احتیاطی فزاینده به سیاست‌های ایالات متحده می‌نگرند. 

در حالی که بسیاری از آنها بابت دستیابی به توافقی که می‌تواند نقطه پایانی بر منازعه خاورمیانه بگذارد ابراز آسودگی کردند، این احساس با نگرانی‌های عمیق درباره تهدیدهای تعرفه‌ای جدید ترامپ علیه فرانسه و هشدارهای قاطع او درباره خطرات مهاجرت کنترل‌نشده، در هم آمیخته است. رئیس‌جمهور ایالات متحده در نشست خبری مشترک با امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، تصریح کرد یادداشت تفاهمی با هدف پایان‌دادن به جنگ در خلیج فارس میان واشینگتن و تهران به امضا رسیده است، هرچند درباره زمان دقیق انتشار متن آن توضیحی نداد. ترامپ تأکید کرد هم‌اکنون برخی کشتی‌ها در حال عبور از تنگه هرمز هستند؛ یک مسیر کلیدی برای تأمین نفت و گاز جهان که پیش‌تر گذر از آن با چالش‌هایی همراه بود و اکنون شناورها بدون پرداخت هزینه از آن عبور می‌کنند. با تثبیت توافق خاورمیانه، ترامپ اعلام کرد توجه خود را به تأمین صلح میان روسیه و اوکراین معطوف می‌کند و هم‌زمان برای پایان‌دادن به درگیری‌ها در لبنان تلاش خواهد کرد. او با اشاره به گفت‌وگوهای خود با ولودیمیر زلنسکی و ولادیمیر پوتین گفت هر دو رهبر برای مذاکره آماده هستند و واشینگتن می‌تواند گره این بحران را باز کند. پیامدهای ویرانگر جنگ در اروپای شرقی و خاورمیانه فقط یکی از چالش‌هایی است که رهبران گروه هفت در اجلاس پانزدهم تا هفدهم ژوئن با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. آنها همچنین به دنبال یافتن زمینه‌های مشترک برای رفع ناترازی‌های اقتصاد جهانی، تأمین مواد معدنی حیاتی بدون وابستگی به سلطه بلامنازع چین و توسعه هوش مصنوعی خواهند بود. رهبران هفت قدرت صنعتی جهان روز سه‌شنبه در نخستین روز کامل کاری خود در اویان، جنگ روسیه در اوکراین و توافق موقت رئیس‌جمهور آمریکا برای پایان‌دادن به درگیری با ایران را به بحث گذاشتند. ترامپ پس از رسیدن به این شهر ساحلی در اواخر روز دوشنبه و دیدار دوجانبه با مکرون، تأکید کرد با پایان‌یافتن مسئله ایران، تمام تمرکز کاخ سفید تحت فرمان او روی مسئله اوکراین خواهد بود.

تقابل دیپلماسی واشینگتن و انفعال اروپا

مکرون اعلام کرد در پی متقاعدکردن ترامپ برای ادامه حمایت از اوکراین و افزایش فشار بر روسیه است تا پس از گذشت بیش از چهار سال از آغاز جنگ توسط ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، یک توافق صلح پایدار حاصل شود. در کنار این مسئله، رهبران حاضر در یک جلسه کاری ویژه بر پایان‌دادن به بحران‌ها و تضمین ثبات در خاورمیانه متمرکز خواهند شد. انتظار می‌رود بحران اقتصادی جهانی ناشی از جنگ و انسداد تنگه هرمز در این نشست با حضور نمایندگان مصر، قطر و امارات متحده عربی بررسی شود. ترامپ فقط اندکی پیش از ورود به فرانسه، از توافق برای پایان‌دادن به جنگ سه‌ونیم‌ماهه ایالات متحده علیه ایران پرده برداشت. گروه هفت شامل فرانسه، ایالات متحده، کانادا، آلمان، ایتالیا، ژاپن و بریتانیا‌ست و کشورهای برزیل، مصر، هند، کنیا، کره جنوبی، قطر، اوکراین و امارات به‌عنوان میهمان در این اجلاس حضور دارند. بر اساس اعلام دولت فرانسه، زلنسکی پیش از دیدار با سایر رهبران گروه هفت، زمان ویژه‌ای برای گفت‌وگوی خصوصی با مکرون در اختیار داشت. پیش از آغاز نخستین جلسه با موضوع اوکراین، پنج نفر از رهبران شامل بریتانیا، کانادا، آلمان، ایتالیا و ژاپن در حال رایزنی با اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، بودند. در این میان، ترامپ غایب بود و مکرون نیز به دلیل همراهی با زلنسکی هنوز به جمع آنها نپیوسته بود. رئیس‌جمهور اوکراین پیش از آغاز نشست کاری صبح برای بررسی جنگ مداوم روسیه، مورد استقبال همتای فرانسوی خود قرار گرفت. با وجود فضای آرام و ساحلی اویان، حضور رئیس‌جمهور ایالات متحده در نشست رهبران ارشد جهان، اتمسفری به‌شدت توفانی را در پی داشته است.

رابطه پر‌تنش

ترامپ طی ماه‌های گذشته بارها به همتایان خود در گروه هفت تاخته و کینه‌های قدیمی را زنده کرده بود و آتش اختلافات جدیدی را با رهبرانی که زمانی مورد احترام او بودند، برافروخته است. ریشه اصلی این خشم بی‌پرده، امتناع و بی‌میلی این رهبران برای پیوستن به کارزار نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران بود؛ موضوعی که پس از اعلام توافق تهران و واشینگتن در تعطیلات آخر هفته، در کانون توجه اجلاس قرار گرفت. رابطه رئیس‌جمهور آمریکا با گروه هفت سال‌هاست که با تنش همراه بوده و به اجلاس‌های پرتنش دوره نخست او بازمی‌گردد. متحدان سرسخت ایالات متحده در بیشتر مواقع تلاش کرده‌اند از کنار این حملات عبور کنند، اما اکنون برخی از آنها به مقابله‌به‌مثل روی آورده‌اند.

در میان این رهبران، ترامپ طولانی‌ترین سابقه آشنایی را با امانوئل مکرون، میزبان اجلاس امسال دارد. از همین رو، رابطه آنها پیچیده‌ترین شکل ممکن را یافته است؛ رابطه‌ای که یک روز با ادای احترام همراه است و روز دیگر با کنایه‌های تند درباره ازدواج مکرون تیره می‌شود. مکرون که سال‌ها به توانایی خود در تعامل با ترامپ افتخار می‌کرد، اخیرا از دست همتای آمریکایی خود به‌شدت کلافه به نظر می‌رسد. در سوی دیگر، روابط ترامپ و مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در سال گذشته و در مقایسه با رابطه تلخ ترامپ با جاستین ترودو، شروع خوبی داشت. اما مناقشات تجاری و سخنرانی انتقادی کارنی در نشست اوایل سال جاری در داووس، نگاه ترامپ را تغییر داد؛ تا جایی که او با اشاره به تهدید تبدیل کانادا به ایالت پنجاه‌ویکم آمریکا، کارنی را «فرماندار کارنی» خطاب می‌کند.

شاید هیچ رهبری در اروپا به اندازه کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، برای نزدیک‌شدن به ترامپ زمان صرف نکرده باشد. این تلاش در بیشتر ایام سال گذشته موفقیت‌آمیز به نظر می‌رسید، اما امتناع استارمر از حمایت از جنگ آمریکا با ایران موجب فروپاشی این رابطه شد. اکنون ترامپ با بی‌اعتنایی، نخست‌وزیر بریتانیا را فردی می‌خواند که «به‌هیچ‌وجه یک وینستون چرچیل نیست». فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان نیز در نخستین ورود خود به کاخ سفید با همراه‌داشتن گواهی تولد پدربزرگ آلمانی‌تبار ترامپ، تأثیر مثبتی بر جای گذاشت. با این حال، جایگاه او به عنوان یکی از رهبران محبوب ترامپ در اروپا پس از آن متزلزل شد که جنگ ایران را زیر سؤال برد و ادعا کرد ایالات متحده توسط رهبری ایران تحقیر شده است.

حتی جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا که همسویی بسیار زیادی با ترامپ دارد، از خشم رئیس‌جمهور آمریکا در امان نماند. ملونی اوایل سال جاری از مشارکت در جنگ علیه ایران خودداری کرد و مدتی بعد، حملات ترامپ به پاپ لئون چهاردهم را غیرقابل قبول خواند. ترامپ به‌شدت به او تاخت و ثابت کرد حتی متحدان سرسخت نیز نمی‌توانند از عواقب مخالفت با سیاست‌های امنیتی کاخ سفید فرار کنند. در این میان، سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن و تازه‌ترین عضو گروه هفت، تاکنون توانسته از خشم ترامپ بگریزد. او با تکیه بر پیوند مشترک با شینزو آبه، نخست‌وزیر مقتول ژاپن، ایجاد یک رابطه شخصی نزدیک با ترامپ را به مأموریت اصلی خود تبدیل کرده است. با وجود این، ترامپ همچنان منتقد خودداری ژاپن از حضور در جنگ ایران است و شوخی نسنجیده‌ای درباره حمله پرل هاربر در دفتر بیضی کاخ سفید، بازتاب بسیار بدی در ژاپن داشت.