خارک؛ جزیره نفتی ممنوعه

روزنامه اطلاعات در مقاله ای نوشت:

وب‌سایت خبری آمریکایی اکسیوس اخیراً گزارش داد جزیره خارک ایران پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا از احتمال تصرف آن و سایر تأسیسات نفتی به عنوان بخشی از تشدید فشار بر تهران سخن گفت، بار دیگر هدف تهدیدات ایالات متحده قرار گرفته است. اکسیوس در مورد این تهدید - که ترامپ بعداً از آن عقب‌نشینی کرد – تصریح کرد: هدف قراردادن زیرساخت‌های نفتی این جزیره کوچک یا حتی تصرف کامل آن اگرچه می‌تواند درآمدهای ایران را فلج کند، اما تهران را مجبور به پذیرش خواسته‌های واشنگتن نخواهد کرد. 

جزیره خارک که به عنوان «جزیره ممنوعه» شناخته می‌شود، از اهمیت استراتژیک در سیستم انرژی ایران برخوردار است. در زیر، نگاهی به عوامل کلیدی مؤثر در نقش محوری این جزیره که ترامپ بارها تهدید به هدف قراردادن آن کرده است، می اندازیم.

موقعیت و اهمیت

جزیره خارک که تقریباً در ۲۴ کیلومتری ساحل ایران در خلیج فارس واقع شده، قطب اصلی صادرات نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد از محموله‌های نفت خام کشور را مدیریت می‌کند. درآمدهای نفتی، شریانی حیاتی برای اقتصاد ایران هستند، بنابراین هدف قراردادن یا محاصره جزیره خارک می‌تواند تهران را از مهمترین منبع درآمد کشور محروم کند. جزیره خارک برای ایرانیان به عنوان «جزیره ممنوعه» شناخته می‌شود، زیرا مهمترین تأسیسات نفتی ایران را در خود جای داده است. 

آب‌های عمیق آن به ابرنفتکش‌ها اجازه می‌دهد پهلو بگیرند و محموله‌ها را بارگیری کنند. طبق گزارش اکسیوس، تأسیسات جزیره خارک می‌توانند تا ۷ میلیون بشکه نفت در روز را مدیریت کنند؛ ضمن آنکه محل سه سایت بزرگ انرژی، از جمله بزرگترین تولیدکننده نفت ایران هستند. با وجود تحریم‌های غرب، ایران حدود ۴ درصد از تولید نفت جهانی را به خود اختصاص داده و این یعنی هرگونه حمله به جزیره خارک پیامدهایی بسیار فراتر از منطقه خواهد داشت. این جزیره همچنین به عنوان یکی از معدود جزایر خلیج فارس با منابع آب شیرین، از اهمیت استراتژیک برخوردار است.

از جنگ عراق تا امروز

این گزارش یادآوری می‌کند که نیروهای عراقی در طول جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ میلادی، جزیره خارک را بارها هدف قرار دادند و به تأسیسات نفتی آن آسیب رساندند. ترامپ از آن زمان به جزیره خارک علاقه نشان داده است، به طوری که روزنامه گاردین بیش از ۳ دهه پیش به نقل از او گفته بود اگر نیروها یا کشتی‌های آمریکایی مورد حمله قرار می‌گرفتند، دستور تصرف این جزیره را می‌داد. در طول جنگ فعلی، ایالات متحده پیش از این حملاتی را به جزیره خارک انجام داده است و ترامپ پس از یک حمله بزرگ در ماه مارس گفت :واشنگتن «به دلایل بشردوستانه» از هدف قراردادن زیرساخت‌های نفتی این جزیره خودداری کرده است.

برنامه‌ها و پیامدها

اکسیوس گزارش داد که دولت آمریکا بعداً طرح‌هایی را برای اشغال یا محاصره جزیره خارک در نظر گرفت تا فشار بر ایران را افزایش دهد و آن را مجبور به بازگشایی تنگه هرمز کند. این وب‌سایت آمریکایی معتقد است هرگونه حمله به تأسیسات نفتی خارک می‌تواند منجر به اختلالات گسترده در بازارهای جهانی انرژی به ویژه در چین، بزرگترین واردکننده نفت ایران شود. در مقابل، چنین اقدامی می‌تواند ایران را به هدف قراردادن تأسیسات و خطوط لوله نفتی کشورهای خلیج فارس سوق دهد و در نتیجه، دامنه رویارویی منطقه‌ای گسترش یابد. علاوه بر این، به دلیل نزدیکی خارک به سواحل ایران، نیروهای آمریکایی درصورت استقرار در این جزیره، مقابل حملات موشکی و پهپادی ایران آسیب‌پذیر می‌شوند.

اکسیوس نتیجه گرفت که کنترل خارک شاید بتواند یک ابزار چانه‌زنی قدرتمند علیه ایران باشد، اما خطرات نظامی و اقتصادی قابل توجهی را به همراه دارد که ممکن است از دستاوردهای بالقوه آن بیشتر باشد.

بیم ترامپ از کنترل جزیره خارک

در چنین شرایطی روزنامه وال استریت‌ژورنال به نقل از منابع و مقامات دولت آمریکا گزارش داد که دونالد ترامپ از ترس تلفات، در برابر ایده اعزام نیرو برای تصرف جزیره خارک ایران مقاومت کرد و عمداً از زبانی به ظاهر «تحریک‌آمیز و نامنظم» برای کشاندن تهران به پای میز مذاکره استفاده کرد. 

این روزنامه به نقل از منابع آگاه نوشت که ترامپ با ترس شخصی از دستور اعزام نیرو به موقعیت‌هایی که ممکن است سربازان آمریکایی زخمی شوند یا حتی برخی از آنها به ایالات متحده بازنگردند، دست و پنجه نرم می‌کند و سیاست های سایر روسای جمهوری ایالات متحده را که به برخی جنگ‌ها دامن زده اند و سبب کشتن نیروهای آمریکایی شده اند، سرمشق قرار داده است. 

به نوشته وال استریت ژورنال، شکست سیاست خارجی جیمی کارتر، رئیس جمهوری اسبق آمریکا در رابطه با بحران گروگان‌گیری ایران در سال ۱۹۷۹ به شدت ذهن ترامپ را مشغول کرده است. ترامپ چندی قبل گفت: «اگر به آنچه برای جیمی کارتر در بحران عملیات نجات گروگان‌های آمریکایی در ایران اتفاق افتاد نگاه کنید، می بینید که این برای آنها به قیمت از دست دادن انتخابات تمام شد... چه افتضاحی.» به همین دلیل ترامپ با وجود اطلاع از احتمال موفقیت‌آمیز بودن مأموریت عملیات در خارک و سپس دسترسی ایالات متحده به تنگه هرمز، در برابر ایده اعزام نیروهای آمریکایی برای تصرف جزیره خارک مقاومت کرد. ترامپ از این می‌ترسد که تلفات ایالات متحده به طرز غیرقابل قبولی بالا برود؛ همانطور که خود نیز گفت سربازان آمریکایی «اهداف آسانی» برای نیروهای مسلح ایران خواهند بود.

تغییرشکل نظم جهانی

به نوشته وال استریت ژورنال، ترامپ معتقد است پیروزی بر ایران به او فرصتی می‌دهد تا نظم جهانی را به شیوه‌ای که در دوره اول ریاست جمهوری‌اش نتوانسته بود به آن دست یابد، تغییر شکل دهد و همین امر باعث شد که در آغاز عملیات نظامی باور داشته باشد که جهان را نجات می‌دهد. با این حال، منابع نزدیک به ترامپ فاش کرده اند که او بین بحث در مورد نگرانی‌های اقتصادی و اصرار بر ادامه جنگ، مردد است، زیرا مشاوران بخش انرژی دولت وی نگرانند بستن تنگه هرمز که ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان از آن عبور می‌کند، باعث افزایش قیمت‌ها فراتر از برآوردهای کاخ سفید شود. به نوشته وال استریت ژورنال، ترامپ در اواخر ماه مارس به تیم مذاکره‌کننده خود دستور داد راهی برای شروع مذاکرات با ایران پیدا کند. به همین دلیل در ۸ آوریل، آتش‌بس دو هفته‌ای میان اسرائیل و ایالات متحده با ایران آغاز شد. 

این آتش بس پس از دور نخست مذاکرات بین واشنگتن و تهران به میزبانی اسلام‌آباد، در پایتخت پاکستان بود که نتوانست به توافقی برای پایان دادن به جنگ منجر شود. پس از آن، ایران محدودیت‌های تردد در تنگه هرمز را تشدید کرد و ایالات متحده نیز دست به اعمال محاصره بر بنادر و کشتی‌های ایرانی که از این تنگه عبور می‌کردند، زد.