مذاکره با چاشنی تهدید و تردید

روزنامه شرق در گزارشی نوشت:

آتش‌بس شکننده ایران و آمریکا در حالی وارد روز سی‌ونهم شده که واشنگتن هم‌زمان با ادعای تداوم دیپلماسی، بسته ۱۴‌ماده‌ای ایران را رد کرده است و گزینه‌های تشدید تنش نظامی را بررسی می‌کند. تهران نیز پنج شرط خود برای مذاکره را از طریق میانجی پاکستانی به آمریکا منتقل کرده است. هم‌زمان، سفر ترامپ به چین و گفت‌وگو با شی جین‌پینگ نشان می‌دهد کاخ سفید به‌دنبال بهره‌گیری از نفوذ پکن بر تهران برای مدیریت بحران هرمز و شکستن بن‌بست مذاکرات است؛ هرچند چین همچنان بر راه‌حل سیاسی تأکید دارد.

‌ رد بسته ۱۴‌ماده‌ای ایران

در شرایطی که مقامات آمریکایی از ادامه روند دیپلماتیک سخن می‌گویند، گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن بسته پیشنهادی ۱۴‌ماده‌ای ایران برای پایان جنگ را رد کرده است. روزنامه تهران‌تایمز به نقل از منابع خود مدعی شد‌ آمریکا در پاسخ به پیشنهاد مکتوب ایران، بار دیگر بر مواضع سخت‌گیرانه و به تعبیر تهران «باج‌خواهانه» خود در قبال پرونده هسته‌ای تأکید کرده است. این بسته پیشنهادی بر مبنای مذاکراتی دو‌مرحله‌ای طراحی شده بود؛ به‌گونه‌ای که ابتدا آتش‌بس و پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها تثبیت شود و سپس در صورت تحقق شروط ایران، مذاکرات هسته‌ای آغاز شود. هم‌زمان، نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران خبر داد‌ جمهوری اسلامی ایران پنج شرط مشخص خود برای مذاکره با واشنگتن را از طریق میانجی پاکستانی به آمریکا منتقل کرده و اکنون منتظر پاسخ کاخ سفید است. به نوشته نورالدین الدغیر، برداشت اولیه آمریکایی‌ها این بوده که تهران سقف مطالبات خود را مطرح کرده است. در همین راستا، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان نیز اعلام کرد‌ اسلام‌آباد همچنان با دو طرف در تماس است و امیدوار است آتش‌بس موجود، زمینه را برای عبور از بحران و آغاز تعاملات دیپلماتیک فراهم کند. با این حال، فضای سیاسی واشنگتن همچنان آمیخته به تهدید است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی شد‌ واشنگتن درگیر «یک فرایند فعال دیپلماتیک» برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است. فرمانده سنتکام نیز در کنگره آمریکا تأکید کرد‌ مذاکرات حساسی با ایران در جریان است، اما نیروهای آمریکایی برای هر سناریویی آماده‌اند. در سوی دیگر، دونالد ترامپ در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز مدعی شد مذاکرات با ایران به دلیل «تضاد در تصمیمات تهران» دائما رفت‌ و برگشت دارد و حتی هشدار داد هرگونه تحرک در تأسیسات هسته‌ای ایران می‌تواند با واکنش مستقیم نظامی آمریکا مواجه شود. در همین چارچوب، وب‌گاه اکسیوس گزارش داد‌ تیم ترامپ در حال بررسی گزینه‌های تشدید تنش نظامی برای شکستن بن‌بست با ایران است. به ادعای این رسانه، ازسرگیری «پروژه آزادی» برای شکستن وضعیت تنگه هرمز و حتی آغاز موج تازه‌ای از حملات هوایی علیه زیرساخت‌های ایران، از جمله گزینه‌های مورد بررسی در کاخ سفید است. منابع اسرائیلی نیز گفته‌اند تل‌آویو در آماده‌باش کامل قرار دارد تا در صورت تصمیم ترامپ برای ازسرگیری جنگ، عملیات احتمالی با هماهنگی ارتش اسرائیل انجام شود.

‌ترامپ در پکن؛ تلاش برای مهار ایران از مسیر چین

در حالی که بن‌بست میان تهران و واشنگتن ادامه دارد، سفر دونالد ترامپ به چین و دیدار او با شی جین‌پینگ به یکی از مهم‌ترین محورهای تحولات اخیر تبدیل شده است؛ سفری که به نظر می‌رسد پرونده ایران و تنگه هرمز در مرکز گفت‌وگوهای آن قرار داشته است. الجزیره گزارش داد ترامپ امیدوار بوده چین، به‌ عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت و گاز ایران، از نفوذ خود بر تهران برای کشاندن ایران به میز مذاکره استفاده کند و حتی در پروژه باز نگه‌داشتن تنگه هرمز مشارکت داشته باشد. ترامپ نیز پس از این دیدار گفت‌ رئیس‌جمهور چین خواهان پایان سریع جنگ است و برای کمک به دستیابی به توافق با ایران اعلام آمادگی کرده است. با این حال، مواضع رسمی پکن همچنان فاصله محسوسی با رویکرد آمریکا دارد. وزارت خارجه چین تأکید کرده‌ این جنگ اساسا نباید آغاز می‌شد و راه‌حل بحران فقط از مسیر مذاکره و نه تشدید درگیری می‌گذرد. همین مسئله باعث شده ناظران نسبت به میزان همراهی واقعی چین با فشارهای واشنگتن تردید داشته باشند. سی‌ان‌ان نیز گزارش داد مقامات ایرانی از چین خواسته‌اند برای پایان‌دادن به بن‌بست مذاکرات میانجیگری کند، در حالی که واشنگتن هم‌زمان تلاش دارد پکن را برای فشار بر تهران متقاعد کند. در این میان، نشانه‌هایی از همکاری عملی تهران و پکن نیز دیده شده است. به نوشته سی‌ان‌ان، هم‌زمان با ورود ترامپ به پکن، ایران به یک ابرنفتکش چینی حامل دو میلیون بشکه نفت اجازه عبور از تنگه هرمز را داده؛ اقدامی که می‌تواند حامل این پیام باشد که روابط نزدیک با چین همچنان برای تهران مزایای ملموس اقتصادی و راهبردی دارد. ترامپ البته مدعی شده شی جین‌پینگ به او اطمینان داده چین هیچ تجهیزات نظامی در اختیار ایران قرار نخواهد داد و پکن از تلاش‌های ایران برای اعمال محدودیت بر کشتی‌ها در تنگه هرمز ناراضی است. در کنار این تحولات، فایننشال‌تایمز نیز از پیشنهاد عربستان سعودی برای شکل‌گیری یک پیمان عدم تعرض میان کشورهای منطقه و ایران خبر داده است؛ طرحی که گفته می‌شود با الگوبرداری از «فرایند هلسینکی» دهه ۱۹۷۰ در اروپا، با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای پس از جنگ اخیر مطرح شده است. هرچند هنوز این ایده در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما طرح آن نشان می‌دهد بازیگران منطقه‌ای نیز به‌دنبال یافتن مسیرهای تازه‌ای برای مدیریت بحران و جلوگیری از بازگشت دوباره منطقه به آستانه جنگ فراگیر هستند.