سایه ایران برمذاکرات پکن

روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشت:

سفر دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا به چین امروز در حالی صورت می گیرد که  گمانه‌زنی‌ها درباره تنش‌های مرتبط با ایران ، امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، و همچنین موضع کم‌سابقه پکن در مقابله با تحریم‌های نفتی واشنگتن علیه شرکت‌های پالایشی چینی، بار دیگر جایگاه  این کشور را در معادلات منطقه‌ای و اختلافات تهران ـ واشنگتن برجسته کرده است. در شرایطی که ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود بخشی از گفتگوهایش با رئیس‌جمهوری چین به موضوع ایران اختصاص خواهد داشت، اکنون پرسش اصلی این است که پکن در میانه تنش‌های فزاینده خاورمیانه، جنگ ایران و آمریکا و رقابت فشرده با واشنگتن، چه نقشی در موازنه‌سازی سیاسی، مدیریت بحران و آینده روابط تهران با قدرت‌های جهانی ایفا خواهد کرد؟ موضوعی که سفیر ایران در چین و شماری از دیپلمات‌های پیشین ایرانی به آن پرداخته‌اند.

تلاش های پکن برای باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی

سفیر ایران در پکن با اشاره به تلاش چین برای کاهش تنش در منطقه غرب آسیا در نتیجه جنگ تحمیل شده به ایران به ایرنا گفت: پکن کوشید از طریق رایزنی با بازیگران مؤثر، ارائه ابتکار صلحی مشترک با پاکستان که زمینه ساز گفتگوهای اسلام آباد شد و طرح چهار ماده ای شی جین پینگ مسیر بازگشت به گفتگو را باز نگه دارد و تقویت کند.

عبدالرضا رحمانی فضلی تاکید کرد: هدف اصلی سفر اخیر عراقچی وزیر خارجه به چین این بود که ایران تنها به واکنش‌های مقطعی بسنده نمی‌کند، بلکه در پی بازتعریف آرایش دیپلماتیک خود در تعامل با شرکای راهبردی است. چین در این چارچوب برای ایران صرفاً یک شریک اقتصادی یا خریدار انرژی نیست؛ بلکه بخشی از موازنه‌سازی سیاسی در برابر فشار، تهدید و یکجانبه‌گرایی محسوب می‌شود.

ابتکار صلح چین و پاکستان منجر به گفتگوهای اسلام آباد شد

سفیر ایران در پکن درباره تلاش های چین برای خاتمه جنگ ایران و آمریکا گفت: نقش چین در بحران اخیر را نباید فقط در سطح بیانیه‌های رسمی ارزیابی کرد. پکن از همان ابتدا با منطق گسترش جنگ مخالفت کرد، زیرا می‌داند بی‌ثباتی در غرب آسیا فقط یک بحران منطقه‌ای نیست؛ بلکه به امنیت انرژی، زنجیره تجارت جهانی و توازن قدرت در نظام بین‌الملل گره خورده است. از این منظر، تلاش چین برای پایان جنگ، تلاشی برای دفاع از اصل ثبات بود. 

چین ظرفیت میانجی‌گری دارد

رحمانی فضلی با اشاره به اینکه چین ظرفیت میانجی‌گری دارد، اما میانجی‌گری زمانی معنا دارد که مساله فقط انتقال پیام نباشد، بلکه تغییر منطق بحران باشد، گفت: درباره تهران و واشنگتن، چین می‌تواند ظرفیت مهمی برای کاهش تنش باشد، اما شرط آن این است که آمریکا بپذیرد زبان فشار، تحریم و تهدید نمی‌تواند جایگزین دیپلماسی شود.

تکثر کانال‌ها نشانه فعال بودن دیپلماسی است

سفیر ایران در پکن درباره سفر دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا به چین و محورهای احتمالی  مورد بحث این سفر گفت: ایران به دیپلماسی به‌عنوان شبکه‌ای از ظرفیت‌ها نگاه می‌کند. اگر سفر رئیس‌جمهوری آمریکا به چین فرصتی برای انتقال درک درست‌تری از مواضع ایران فراهم کند، طبیعتاً چنین ظرفیتی می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد. اما مساله اصلی برای تهران این است که آیا طرف مقابل آماده شنیدن پیام واقعی ایران هست یا نه.

رحمانی فضلی ادامه داد: پیام ایران روشن است: توقف دائمی جنگ، تثبیت آتش‌بس پایدار، رفع محاصره و احترام به حقوق مشروع ایران. چین می‌تواند این پیام را در سطح قدرت‌های بزرگ بازتاب دهد، همان‌گونه که کانال‌هایی مانند قطر و پاکستان هم می‌توانند در سطح منطقه‌ای نقش‌آفرینی کنند. برای ایران، تکثر کانال‌ها نشانه ضعف نیست؛ نشانه فعال بودن دیپلماسی است.

اقدامات ایران در تنگه هرمز علیه تجارت مشروع نیست

سفیر ایران در پکن درباره اقدامات دفاعی و حفاظتی ایران در تنگه هرمز و واکنش چین نسبت به آن گفت: اقدامات ایران واکنشی به تهدید و جنگ تحمیلی است، نه اقدامی علیه تجارت مشروع یا منافع شرکای راهبردی. همکاری تهران و پکن در این حوزه می‌تواند به ایجاد فهم مشترک از امنیت انرژی کمک کند؛ فهمی که امنیت را از مسیر احترام به ایران، نه فشار بر ایران، دنبال می‌کند.

ایران از طرح چهارماده‌ای چین برای منطقه حمایت می‌کند

رحمانی فضلی در بخش دیگر سخنان خود با اشاره به اینکه طرح چهارماده‌ای چین برای منطقه از این جهت اهمیت دارد که با منطق امنیت وارداتی فاصله می‌گیرد، گفت: این طرح بر احترام به حاکمیت کشورها، تعهد به همزیستی مسالمت آمیز، تعهد به حقوق بین الملل و پیوند میان امنیت و توسعه تأکید دارد. ایران از چنین طرح‌هایی استقبال می‌کند، زیرا با نگاه اصولی تهران همخوان است.شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین، اخیرا در دیدار با خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی در پکن، طرحی چهار ماده‌ای برای ارتقای صلح و ثبات در خاورمیانه پیشنهاد کرده بود.

این طرح شامل پایبندی به اصل همزیستی مسالمت‌آمیز، احترام به حاکمیت ملی، پایبندی به حاکمیت قانون بین‌الملل و هماهنگی بین توسعه و امنیت، پس از تجربه منطقه از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و پیامدهای آن است.

اهرم موثرچین برای چانه‌زنی در برابر واشنگتن

حامد وفائی کارشناس مسائل چین در گفتگو با ایسنا ابراز عقیده کرد که در شرایط انسداد تنگه هرمز در چارچوب «دیپلماسی معامله‌گر»، تهران باید بسته پیشنهادی خود برای نقش‌آفرینی پکن‌ در غرب آسیا و خلیج فارس‌ را به چین ارائه کند.

 این کارشناس مسائل چین در ادامه با تاکید بر اینکه «نگاه چین به ایران در معادلات جاری منطقه نه یک نگاه «اتحاد محور» که عمدتا در چارچوب سیاست‌های پکن در راستای «مدیریت ریسک» قابل ارزیابی است»، گفت: چین هم جریان بصرفه انرژی از ایران و ثبات و امنیت در حوزه انرژی را حفظ کرده ، هم اهرم و نفوذ خود در غرب آسیا را محفوظ داشته است و از طرفی در آستانه دیدار ترامپ و شی، اهرمی موثر برای چانه‌زنی در برابر واشنگتن را که درگیر باتلاق جنگ در خلیج فارس شده، ایجاد کرده است.

وفائی اظهارنظر کرد: در مجموع اقدام پکن‌ در مقابله فعال با تحریم‌های نفتی آمریکا در آستانه سفرترامپ به پکن  را می‌توان نماد و بخشی از «جنگ سرد جدید» اقتصادی ـ حقوقی بین دو قطب قدرت در نظام بین‌الملل دانست که در چارچوب آن تضعیف هژمونی تحریم‌های یکجانبه آمریکا از سوی قطب‌های نوظهور به جریان افتاده است. بر این مبنا احتمال می‌رود که دیدار پیش روی ترامپ و شی ،صحنه‌ای از معامله قدرت‌ها بر سر این تنش‌ها و نظم جدیدی که با میدانداری تحولات غرب آسیا در پیش است، باشد.

وی درتحلیل خود درباره ممنوعیت تبعیت پکن از تحریم‌های آمریکا علیه پنج شرکت چینی اظهارنظر کرد: اقدام اخیر چین که برای نخستین بار از «قانون بلاکینگ» استفاده کرده است، یک گام حقوقی ـ سیاسی مهم و نمادین محسوب می‌شود. 

 تحولات مرتبط با بسته شدن تنگه هرمز

وفایی به تحولات مرتبط با بسته شدن تنگه هرمز اشاره کرد و افزود: همزمان‌ با شرایط پیچیده جاری در غرب آسیا و همچنین انسداد تنگه هرمز و همزمانی این موضوع با موضع اخیر چین،   باید توجه داشت که بی‌تردید بسته بودن تنگه هرمز به واسطه تنش‌های ایجاد شده توسط آمریکا، شوک بزرگی به بازار انرژی جهانی زده و قیمت نفت را افزایش داده است. در این میان   چین، به‌عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، از آسیب‌های این فضای پرتنش و پیچیده مصون نبوده است ،اما همزمان فرصت دارد تا میزان وابستگی خود به مسیرهای جایگزین انرژی از جمله روسیه یا خلیج فارس را به طور هوشمندانه مدیریت کند.

این کارشناس مسائل چین همچنین خاطرنشان کرد: در این میان حمایت حقوقی از خرید نفت ایران، این سیگنال را به طرف‌های مختلف در غرب آسیا می‌دهد که پکن همچنان ایران را به‌عنوان یکی از تأمین‌کنندگان کلیدی انرژی خود حتی در شرایط بحرانی به رسمیت شناخته و نسبت به حفظ آن اقدام می‌کند. البته از سوی دیگر این اقدام به تهران کمک می‌کند تا درآمد ارزی محدود خود را محفوظ دارد و به مقاومت در برابر تحریم‌های غیرقانونی غرب ادامه دهد.

 وفائی ادامه داد: مسأله‌ای که در این میان باید مورد توجه حکمرانان جمهوری اسلامی قرار داشته باشد، تفکیک دو مفهوم «متحد ایدئولوژیک» و «شریک استراتژیک محاسباتی» است که بر اساس واقعیات جاری در صحنه نظام بین الملل، چین در تلاش برای ایجاد تعادلی هوشمند بین این دو و حمایت عملیاتی از ایران بدون پرداخت هزینه‌های امنیتی و نظامی است.

 دست  خالی ترامپ در دیدار با چین

رضا میرابیان، کارشناس مسائل منطقه هم در گفتگو با خبرنگار ایلنا، اظهارداشت: آمریکایی‌ها در سفر به چین و در ملاقات با رئیس‌جمهوری چین برای اولین بار دست خالی هستند، برخلاف گذشته که می‌توانستند اهرم‌های فشار علیه چین داشته باشند، اما این بار دست خالی هستند. حوادث تنگه هرمز در روزهای گذشته در واقع موضوعی بود که آمریکایی‌ها ایجاد کردند تا فشاری را روی ما بگذارند و یک برگ برنده در مقابل ما در مذاکرات داشته باشند که این موضوعات تحقق پیدا نکرد و نه برگ برنده پیدا کردند و نه توانستند بر ایران فشار وارد کنند. برعکس خودشان دست از پا درازتر از تنگه هرمز خارج شدند. در واقع آمریکایی‌ها چیزی ندارند که به عنوان ابزار فشار از آن علیه ایران استفاده کنند.

 وی افزود: چین برمواضع وحقانیت ایران و اینکه آمریکا به جمهوری اسلامی تجاوز کرده و قوانین بین‌المللی و حقوق بشر را زیر پا گذاشته است، پافشاری و از مواضع ماایران در مقابل  آمریکا حمایت خواهد کرد. در واقع می‌شود گفت چین به عنوان یک کشور دوست و شریک راهبردی ایران می‌تواند مواضع اصولی ما را در مقابل آمریکایی‌ها بیان و بر آن پافشاری کند. در واقع این سفر، هم به لحاظ منطقه‌ای و هم به لحاظ جهانی بسیار مهم است؛ زیرا چین دومین قدرت اقتصادی جهان است و از سوی دیگر، ایالات متحده موضوعات مهمی در این سفر با طرف چینی مطرح خواهد کرد.

جنگ با ایران،  در دستورکارسران آمریکا وچین

محمد کشاورززاده، سفیر پیشین ایران درچین هم بابیان این که اکنون جنگ امریکابا ایران دستورکاردیدار شی و ترامپ است افزود: یعنی اگر آمریکا و چین اکنون بنشینند و با هم صحبت کنند، مسلما جنگ خلیج فارس، تنش‌های منطقه‌ای و بحث تنگه هرمز از موضوعات مهم خواهد بود که حتما درباره آن حرف خواهند زد.دلیلش این است که   یک‌پنجم انرژی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند.  علاوه بر آن، چین رابطه بسیار عمیقی با ایران دارد. چین به‌عنوان شریک تجاری اول ایران و کشوری که با ایران یک قرارداد ۲۵‌ساله دارد، ‌موضوعات مهمی هستند که به نظر من تأثیر خواهد داشت. علاوه بر آن، چین کشوری دست‌دوم یا دست‌سوم نیست؛‌ یک قدرت اقتصادی جهانی است با عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل و ظرفیت‌های بسیار وسیع. حتما این ملاقات و مذاکراتی که بین ترامپ و شی جین‌پینگ ظرف دو روز در پکن انجام خواهد شد، باید مورد توجه باشد و تأثیرات خود را خواهد داشت.

‌وی درگفتگویی درپاسخ به این که کدام طرف دست بالاتر را درمذاکره دارد افزود :آمریکایی‌ها تلاش زیادی داشتند تا ازبرگ‌های برنده خود در مقابل چینی‌ها استفاده کنند، ولی اکنون چینی‌ها هستند که دست بالاتر را دارند. فکر می‌کنم گرچه سفر ترامپ به چین با تشریفات کامل خواهد بود، ، ولی نتایج آن برای آمریکایی‌ها جالب نخواهد بود و ترامپ وقتی به آمریکا برگردد، مورد حمله رسانه‌های گروهی و تحلیلگران مخالف قرار خواهد گرفت.

‌کشاورززاده درپاسخ به این که ممکن است امریکایی ها تا قبل از سفرترامپ اقدامی علیه ایران انجام دهند خاطرنشان کرد :اینکه آمریکایی‌ها بخواهند دست به یک اقدام تعیین‌کننده تا قبل از دیدار با شی جین‌پینگ بزنند، به نظر من زیاد زمینه آن برای ایالات متحده فراهم نیست؛ هم به لحاظ نظامی ‌دست و پایشان بسته است وهم از نظر دیپلماتیک. آمریکایی‌ها اگر می‌توانستند تا حالا کاری را علیه ایران انجام می‌دادند؛ یعنی به لحاظ نظامی آمریکا نمی‌تواند کار خاصی  تا دیدار ترامپ و شی انجام دهد؛ چون  عملا مذاکرات تجاری آمریکا و چین شروع شده است   بنابراین فکر نمی‌کنم این‌گونه و در این وضعیت، آمریکا دست به اقدامی بزند.

وی افزود:‌ترامپ  سعی خواهد کرد بیشتر از ظرفیت چینی‌ها برای برون‌رفت از  بحران جنگ علیه ایران استفاده کند؛ به دلیل اینکه اکنون خود آمریکایی‌ها هم می‌دانند و  ترامپ هم دقیقا می‌دانست که تمام کارت‌هایش را در قبال ایران بازی کرده و کارت دیگری نمانده  است که بخواهد بازی کند و در این وضعیت قرار است که ترامپ به پکن برود. هیات کاملا تجاری و اقتصادی، متشکل از شرکت‌های بزرگ آمریکایی و همین‌طور مقاماتی ازجمله وزیر خزانه‌داری و مقامات اقتصادی وسیاسی  آمریکا   در سفر ترامپ حضور دارند.من فکر می‌کنم چینی‌ها با ظرافت این سفر را مدیریت می‌کنند.