خزر در مدار تجارت ایران
در شرایطی که تجارت خارجی ایران با محدودیتها و فشارهای فزاینده در مسیرهای جنوبی روبهرو شده، نگاهها بیش از گذشته به شمال کشور و بنادر حاشیه دریای خزر معطوف شده است؛
روزنامه ایران در گزارشی نوشت:
در شرایطی که تجارت خارجی ایران با محدودیتها و فشارهای فزاینده در مسیرهای جنوبی روبهرو شده، نگاهها بیش از گذشته به شمال کشور و بنادر حاشیه دریای خزر معطوف شده است؛ مسیرهایی که بهعنوان گزینه مکمل و در برخی موارد اضطراری برای تداوم واردات و صادرات کالا مطرح هستند. بنادر استانهای گیلان، مازندران و گلستان شامل بنادر انزلی، کاسپین و آستارا در گیلان، بنادر امیرآباد، نوشهر و فریدونکنار در مازندران و همچنین گذرگاه مرزی اینچهبرون در گلستان هرکدام بخشی از جریان جابهجایی کالا را بر عهده دارند و در شرایط فعلی به کمک شبکه تأمین کشور آمدهاند.
با این حال، بررسیها نشان میدهد ظرفیت عملیاتی، زیرساختهای لجستیکی و حجم تخلیه و بارگیری این بنادر هنوز به سطحی نرسیده که بتوانند جایگزین کامل بنادر مهم جنوبی کشور شوند و در حال حاضر، این بنادر بیشتر در نقش پشتیبان و مکمل عمل کرده و فشار بر زنجیره تأمین را کاهش میدهند. از این رو دولت اقدامات گستردهای برای تقویت بنادر شمالی در دستور کارقرار داده است. این اقدامات شامل تسریع در عملیات لایروبی، نوسازی تجهیزات بندری، بهبود فرآیندهای گمرکی و افزایش همکاری با بخش خصوصی برای توسعه زیرساختها است. دولت همچنین در تلاش است تا با حمایت از سرمایهگذاری در بخشهای مختلف، به این بنادر کمک کند تا در مواقع اضطراری به گزینهای کارآمد برای جایگزینی بنادر جنوبی تبدیل شوند.
گیلان؛ از «فرصت خزر» تا مطالبه برای تغییر در حکمرانی بندری
استان گیلان در شمال ایران بهعنوان یکی از استانهای استراتژیک در کریدور تجاری شمال-جنوب شناخته میشود. با توجه به فشارهای اقتصادی و محدودیتهای ناشی از تحریمها، نگاهها بیش از هر زمان دیگری به بنادر حاشیه دریای خزر و بویژه بنادر استان گیلان معطوف شده است. بنادر این استان شامل بنادر انزلی، کاسپین و آستارا در گیلان میتوانند بهعنوان مکملی برای بنادر جنوبی عمل کنند و در شرایط خاص بویژه در بحرانها، بهعنوان جایگزین اضطراری وارد عمل شوند.
نقش دولت در توسعه زیرساختها
«هادی حقشناس»، استاندار گیلان در این زمینه با تأکید بر تغییر شرایط تجارت خارجی، بهصراحت بر نقش حیاتی دریای خزر در عبور از محدودیتها تأکید میکند و به «ایران» میگوید: «امروز دریای خزر یک فرصت استثنایی برای خنثیسازی محدودیتهای تجاری است از این رو آمادگی داریم با همکاری سازمان بنادر و دریانوردی، ظرفیت پذیرش کالا در بنادر شمالی را به حداکثر رسانده و گیلان را به هاب اصلی صادرات و واردات منطقه تبدیل کنیم.»
وی با تأکید بر نقش دولت در توسعه بنادر ادامه میدهد: «از دولت تقاضا داریم از طریق سازمانهای اجرایی، مانند سازمان بنادر و دریانوردی، اقدامات مؤثری برای بهرهبرداری از ظرفیتهای بندری در شمال کشور انجام دهد. این حمایتهای دولتی در زمینه بهبود زیرساختها، تجهیز امکانات لجستیکی و تسهیل فرآیندهای گمرکی میتواند زمینهساز تبدیل گیلان به هاب تجاری منطقهای شود.»
ضرورت شتاببخشی به توسعه زیرساختها
استاندار گیلان بهطور خاص به لزوم «تسریع در عملیات لایروبی، نوسازی تجهیزات و اصلاح فرآیندهای گمرکی» اشاره و تأکید میکند: برای تحقق این اهداف، دولت باید منابع مالی و اجرایی لازم را به این پروژهها اختصاص دهد. دولت باید بهطور ویژه به توسعه بنادر استان گیلان توجه کرده و زیرساختهای لجستیکی را برای پذیرش بیشتر کالاها تقویت کند.
حقشناس میافزاید: «تسریع در عملیات لایروبی، بهبود فرآیندهای گمرکی در بنادر و حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی در ایجاد انبارهای مکانیزه و سیلوهای غلات، از جمله اولویتهایی است که باید با جدیت دنبال شود. علاوه بر توسعه فیزیکی بنادر، دولت باید با فراهم کردن محیطی مناسب برای سرمایهگذاری بخش خصوصی، از ایجاد زیرساختهای لازم مانند انبارهای مکانیزه، سیلوهای غلات و سایر تجهیزات بندری حمایت کند. این امر میتواند ظرفیتهای بنادر استان گیلان را برای پذیرش بیشتر کالاها بویژه در شرایط خاص، بهطور چشمگیری افزایش دهد.»
انتقاد از بوروکراسیهای طولانی
استاندار گیلان با انتقاد از روندهای طولانی بوروکراتیک در بخشهای مختلف میگوید: «در حوزههای مختلف بویژه در زمینه تجارت و ترخیص کالا، فرآیندهای اداری معمولاً کند و پرهزینه هستند. به همین دلیل لازم است با اصلاح فرآیندهای اداری بوروکراسیهای سنتی را کاهش دهیم تا سرعت و کارآیی تجارت خارجی افزایش یابد.»
حقشناس با تأکید بر اینکه در شرایط فعلی سازمان بنادر، گمرک و کشتیرانی موظف هستند خارج از فرآیندهای معمول و بوروکراسیهای سنتی، مسیر را برای تولید و ترانزیت کالا هموار کنند، میافزاید: «دولت باید بویژه در سازمانهای دولتی نظیر سازمان بنادر، گمرک و کشتیرانی، دستورالعملهای جدیدی برای تسهیل فرآیندهای تجاری ایجاد کند. بهعبارت دیگر، بدون اصلاحات در رویههای اداری، حتی اگر زیرساختها توسعه یابند، بهبود واقعی در جریان تجارت خارجی مشاهده نخواهد شد.»
یکی دیگر از ابعاد مهم سخنان استاندار گیلان، پیوند «تولید» و «امنیت ملی» است. وی با نگاهی فراتر از مسائل اقتصادی، به اهمیت تأمین کالاهای اساسی و قدرت تولید در کشور اشاره میکند و میگوید: «اگر ما امروز در سنگر خدمت عرق نریزیم، در آینده باید خونهای بیشتری ریخته شود. در اصل قدرت تولید و اقتصاد، تکمیلکننده قدرت پهپادی و موشکی ماست.»
این نگاه نشاندهنده رویکرد دولت در برنامهریزی و مدیریت اقتصادی کشور است که بویژه در استانهایی مانند گیلان که نقش مهمی در تأمین کالاهای اساسی دارند، توسعه بنادر بهعنوان جزئی از راهبرد کلان تابآوری کشور در نظر گرفته میشود. دولت باید این نگاه را در برنامههای توسعهای خود لحاظ کند و بر اهمیت تولید داخلی و تضمین تأمین کالاها در کنار تأمین امنیت ملی تأکید بیشتری داشته باشد. در مجموع، بررسی وضعیت بنادر استان گیلان نشان میدهد که این بنادر بویژه در شرایط فعلی و بحرانهای اقتصادی میتوانند بهعنوان پشتیبان حیاتی برای تجارت خارجی ایران عمل کنند. با این حال، برای اینکه بنادر گیلان بتوانند بهعنوان هاب منطقهای صادرات و واردات عمل کنند، نیاز به سرمایهگذاری گسترده و اصلاحات در فرآیندهای اجرایی دارند. نقش دولت در این زمینه بسیار مهم است و باید از طریق سازمانهای اجرایی دولتی نظیر سازمان بنادر و دریانوردی، گمرک و کشتیرانی، به توسعه زیرساختهای بندری، تسهیل فرآیندهای تجاری و کاهش بوروکراسیهای اداری توجه ویژهای داشته باشد.
در نهایت، دولت با سرمایهگذاری در توسعه زیرساختها و اصلاح فرآیندها، میتواند نقش گیلان را بهعنوان یک قطب تجاری مهم در کریدور شمال-جنوب تثبیت کرده و بهعنوان یکی از ارکان مهم تجارت خارجی ایران عمل کند.
ترخیص روان کالا در بنادر شمال در سایه نظارت قضایی
در شرایطی که بنادر شمالی ایران با افزایش نقش در تأمین و ترخیص کالاهای اساسی مواجه هستند، «عباس پوریانی» رئیس کل دادگستری مازندران از تداوم روند عادی و بدون مشکل در فرآیند ترخیص کالا در بنادر این استان خبر میدهد و میگوید: «در حال حاضر، بنادر مازندران همچنان بهعنوان یک نقطه استراتژیک برای ترخیص کالاهای وارداتی و تأمین کالاهای اساسی کشور فعال هستند.»
پوریانی در این خصوص توضیح میدهد: «مشکل خاصی در بحث ترخیص کالا از بنادر استان مازندران وجود ندارد و اقدامات لازم در این خصوص طبق قانون در حال پیگیری و انجام است.»
پوریانی تأکید میکند: «همه فرآیندهای ترخیص کالا مطابق با قوانین و دستورالعملهای موجود در حال انجام است و به هیچ عنوان مشکلی از نظر ترخیص کالا در این بنادر گزارش نشده است.»
پوریانی بر لزوم نظارت مستمر دستگاههای اجرایی بر فعالیتهای تجاری اشاره و تأکید میکند: « نظارت تنها محدود به بخش قضایی نمیشود. دادگستری مازندران در کنار دستگاههای اجرایی قرار دارد، اما با مدیرانی که با ترک فعل موجب تضییع حقوق مردم شوند، برخورد قانونی خواهد شد.»
حفظ ثبات در زنجیره تأمین
پوریانی همچنین با تأکید بر اهمیت حفظ ثبات در زنجیره تأمین و جلوگیری از اختلالات در روند واردات و ترخیص تأکید میکند: «این اقدامات در راستای صیانت از حقوق عمومی و حفظ نظم اقتصادی استان انجام میشود. تشدید نظارت بر بازار و جلوگیری از تخلفات اقتصادی هدفی است که بهطور مستمر در دستور کار دستگاه قضایی مازندران قرار دارد.»
در مجموع، رئیس کل دادگستری مازندران، با تأکید بر نظارت مستمر بر فرآیند ترخیص کالا و جلوگیری از تخلفات اقتصادی، اعلام میکند: «استان مازندران هیچ مشکلی در ترخیص کالاهای وارداتی ندارد.»
گلستان؛ دروازهای مهم برای تجارت و ترانزیت ایران به آسیای میانه
در شرایطی که بخشی از مسیرهای سنتی تجارت خارجی کشور با محدودیتها و چالشهای لجستیکی مواجه شده، استان گلستان با تکیه بر ظرفیتهای مرزی و ریلی خود بویژه گذرگاه اینچهبرون، در حال تقویت جایگاه خود در زنجیره تجارت منطقهای و ترانزیتی ایران است. این مسیر بویژه بهعنوان یکی از گزینههای مکمل برای توسعه صادرات غیرنفتی و اتصال به بازارهای آسیای میانه مورد توجه قرار گرفته است.
«علی اصغر طهماسبی»، استاندار گلستان، در گفتوگو با «ایران»، به نقش ویژه گذرگاه اینچهبرون در تقویت تجارت ایران اشاره میکند و میگوید: «اینچهبرون بهعنوان یکی از مهمترین گذرگاههای ترانزیتی ایران به کشورهای آسیای میانه، بویژه ترکمنستان و قزاقستان، در حال تقویت جایگاه خود در کریدور ترانزیتی شمال-جنوب است.»
توسعه زیرساختها و تسهیل فرآیندهای گمرکی
طهماسبی با بیان اینکه گلستان در سالهای اخیر بهرغم چالشهای اقتصادی و تحریمهای بینالمللی رشد قابل توجهی در صادرات غیرنفتی تجربه کرده است، میافزاید: «در این مدت بیش از ۶۰۰ میلیون دلار حجم صادرات ایران به کشور ترکمنستان بود که ۱۲۵ میلیون دلار آن مربوط به محصولات تولیدی استان گلستان است.»
وی همچنین تأکید میکند: «این استان بویژه با بهرهگیری از گذرگاه اینچهبرون و اتصال ریلی به آسیای میانه، در حال تبدیلشدن به یکی از مراکز کلیدی ترانزیت کالا از ایران به کشورهای اوراسیا و چین است.»
طهماسبی درباره توسعه زیرساختها میگوید: «بزرگترین پایانه صادراتی محصولات کشاورزی به صورت سه شیفت در حال ساخت است. این پروژهها میتوانند ظرفیتهای صادراتی استان را بهطور چشمگیری افزایش دهند.»
رشد صادرات غیرنفتی گلستان
«درویشعلی حسنزاده»، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان گلستان نیز اعلام میکند: «صادرات غیرنفتی استان در سال گذشته با وجود شرایط دشوار بینالمللی و فشارهای اقتصادی روندی رو به رشد داشته است. بر این اساس، ۸۵۸ هزار و ۳۰۰ تن کالا به ارزش ۴۸۱ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار از طریق گمرکات استان صادر شده که این میزان نسبت به سال قبل از آن از نظر وزنی ۱۹ درصد رشد داشته است.»
وی ادامه میدهد: «این رشد تنها محدود به حجم صادرات نیست و از نظر ارزشی نیز حدود ۴ درصد افزایش ثبت شده است؛ موضوعی که نشاندهنده تداوم فعالیت تولیدکنندگان و صادرکنندگان گلستان در شرایط پیچیده اقتصادی است.»
نقش اینچهبرون در ترانزیت استان
حسنزاده با اشاره به ترکیب صادرات استان میگوید: «محصولات صادراتی گلستان شامل پسته، لوله آهنی، کامپاند پلیاتیلن، پلیاستایرن، پنیر، خوراک آبزیان، ید، میلگرد، تخممرغ و محصولات پلاستیکی است. کشورهای ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، عراق و افغانستان در صدر مقاصد صادراتی استان قرار دارند.»
مدیرکل صمت گلستان میگوید: «استان گلستان در سال گذشته ۵۸ هزار و ۴۰۰ تن کالا به ارزش ۱۱۱ میلیون دلار وارد کرده است که عمدتاً شامل نهادههای دامی، روغنهای خام، ماشینآلات صنعتی، تجهیزات تولیدی و مواد اولیه صنایع بوده است.»
وی تأکید میکند: «با تداوم روند رشد صادرات و تنوع بازارهای هدف، چشمانداز تجارت غیرنفتی گلستان در سالهای آینده مثبت و رو به توسعه است. تقویت زیرساختهای تجاری بویژه در مرز اینچهبرون و توسعه مسیرهای ریلی و گمرکی میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش سهم استان از تجارت منطقهای داشته باشد.»
حسنزاده تأکید میکند: «مرز اینچهبرون و اتصال ریلی به آسیای میانه میتواند بهطور قابل توجهی در ارتقای سطح صادرات غیرنفتی گلستان و کشور مؤثر باشد.»
