سه‌شنبه تاریخی ایران و آمریکا با مقدمه‌چینی عراقچی و گروسی

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، امروز در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس پیامی منتشر کرد که توجه زیادی را به خود جلب کرده است.

او در این پیام از دیدار اخیر خود با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ژنو خبر داد و نوشت: «به تازگی مذاکرات فنی جامعی را با وزیر امور خارجه ایران که در تدارکات مذاکرات مهمی برای روز سه‌شنبه در ژنو است، داشتم.»

این دیدار در حالی انجام شد که عراقچی در رأس هیأت دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران برای شرکت در دور دوم گفت‌وگوهای غیرمستقیم با ایالات متحده آمریکا، با میانجی‌گری سلطان‌نشین عمان، به ژنو سفر کرده است.

این مذاکرات که قرار است امروز ۲۸ بهمن‌ماه در ژنو برگزار شود، ادامه گفت‌وگوهایی است که هدف اصلی آن بررسی ابعاد مختلف برنامه هسته‌ای ایران و یافتن راهکارهایی برای لغو تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه تهران است.

دور نخست این مذاکرات چند روز پیش با حضور هیأت‌های فنی و دیپلماتیک دو طرف و با نظارت و میانجی‌گری عمان انجام شده بود و نتایج آن، هرچند محدود، زمینه‌ساز ادامه گفت‌وگوها در سطح بالاتر قرار گرفت.

دیدار گروسی و عراقچی که به صورت خصوصی و در فضایی سازنده برگزار شد، از سوی منابع آگاه به عنوان «مثبت و رو به جلو» توصیف شده است.

مدیرکل آژانس در پیام خود به صراحت از «مذاکرات فنی جامع» سخن گفت که نشان‌دهنده عمق و جدیت بحث‌ها در موضوعات مورد علاقه آژانس، از جمله شفاف‌سازی فعالیت‌های هسته‌ای، دسترسی بازرسان و پاسخ به سؤالات باقی‌مانده است.

این دیدار در آستانه مذاکرات حساس تهران-واشنگتن انجام گرفت و به نظر می‌رسد که تلاشی هدفمند برای کاهش تنش‌های فنی و ایجاد فضای اعتماد حداقلی پیش از رویارویی دیپلماتیک اصلی بوده است.

سید عباس عراقچی که پیش از این نیز مسئولیت پرونده هسته‌ای ایران را در دوره مذاکرات برجام بر عهده داشت، در این سفر نقش محوری را ایفا می‌کند.

او با تکیه بر تجربه طولانی خود در دیپلماسی هسته‌ای و آشنایی عمیق با سازوکارهای آژانس و گروه ۱+۵، سعی دارد تا خطوط قرمز و منافع ملی ایران را در چارچوب گفت‌وگوهای غیرمستقیم با آمریکایی‌ها حفظ کند.

از سوی دیگر، حضور گروسی در این مقطع حساس، پیامی روشن به طرف آمریکایی ارسال می‌کند: آژانس به عنوان نهاد ناظر بین‌المللی، همچنان در جریان جزئیات فنی قرار دارد و هرگونه توافق احتمالی باید با استانداردهای پادمانی و پروتکل الحاقی سازگار باشد.

منابع نزدیک به هیأت ایرانی تأکید دارند که گفت‌وگوی عراقچی و گروسی نه تنها تنش‌زا نبود، بلکه به عنوان مقدمه‌ای مفید برای مذاکرات روز سه‌شنبه ارزیابی می‌شود.

در این دیدار، طرف ایرانی برخی توضیحات تکمیلی در مورد فعالیت‌های اخیر مراکز هسته‌ای ارائه داد و گروسی نیز بر لزوم تداوم همکاری و پرهیز از اقدامات یک‌جانبه از سوی هر دو طرف تأکید کرد.

فضای کلی مذاکره، به دور از تقابل رسانه‌ای، بر پایه واقع‌گرایی و جست‌وجوی راه‌حل‌های عملی شکل گرفته بود.

این دیدار مثبت، به ویژه در شرایطی که مذاکرات هسته‌ای در ماه‌های اخیر با موانع متعددی روبه‌رو بوده، نشانه‌ای از امکان مدیریت بحران از طریق دیپلماسی فنی و سیاسی است.

گروسی به عنوان شخصیتی که همواره تلاش کرده نقش آژانس را فراتر از ابزار فشار سیاسی و در چارچوب فنی و بی‌طرفانه حفظ کند، با این پیام نشان داد که هنوز پنجره گفت‌وگو باز است.

از سوی دیگر، انتخاب ژنو به عنوان محل مذاکرات، یادآور میزبانی این شهر از مذاکرات مهم برجام در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ است و خود به تنهایی بار نمادین مثبتی برای طرفین دارد.

در حالی که کمتر از چند ساعت به آغاز دور دوم گفت‌وگوها باقی مانده، این دیدار گروسی و عراقچی می‌تواند به عنوان یک گام اعتمادساز تلقی شود.

اگرچه هیچ‌یک از طرفین انتظار پیشرفت چشمگیر و فوری را ندارند، اما ایجاد هماهنگی میان سطح فنی آژانس و سطح سیاسی مذاکرات، احتمال دستیابی به تفاهم‌های حداقلی در مورد کاهش نگرانی‌ها و گام‌های اولیه اعتمادسازی را افزایش می‌دهد.

دیپلماسی در این مرحله بیش از هر زمان دیگری نیازمند دقت، صبر و پرهیز از اظهارات تند است و به نظر می‌رسد هر دو طرف، حداقل در ظاهر، این ضرورت را درک کرده‌اند.

در مجموع، پیام گروسی نه تنها یک اطلاع‌رسانی ساده نبود، بلکه سیگنالی روشن به جامعه بین‌المللی، به ویژه واشنگتن، بود که ایران همچنان آماده گفت‌وگو در چارچوب‌های فنی و دیپلماتیک است و آژانس نیز نقش خود را به عنوان میانجی فنی و ناظر بی‌طرف ادامه خواهد داد.

حالا همه نگاه‌ها به سالن مذاکرات ژنو دوخته شده تا ببینند آیا این مقدمه مثبت می‌تواند به نتیجه‌ای ملموس در مسیر احیای دیپلماسی هسته‌ای منجر شود یا خیر.