«اقدامات اعتمادساز» برای پایداری دیپلماسی

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

در تازه ترین شفاف سازی در خصوص مذاکرات ایران و آمریکا، وزیر امور خارجه در گفت‌وگویی، بار دیگر بر آمادگی ایران برای انجام اقدامات اعتمادساز در حوزه هسته‌ای تأکید کرد و در عین حال، خطوط قرمز و چارچوب‌های کلی سیاست خارجی کشور را روشن ساخت.

وی با اشاره به اینکه انجام یک سری اقدامات اعتمادساز برای ایران کاملاً امکان‌پذیر است، اظهار کرد: «در مورد جزئیات این اقدامات، امکان صحبت عمومی و رسانه‌ای وجود ندارد، اما کلیت موضوع روشن است. مجموعه اقداماتی وجود دارد که ما می‌توانیم انجام دهیم و در مقابل، مجموعه اقداماتی که طرف مقابل می‌تواند انجام دهد. طبیعتاً این موارد نیازمند مذاکره است و جزئیات آن در طول مذاکرات مشخص خواهد شد.»

این سخنان، در حالی بیان می‌شود که فضای دیپلماتیک پیرامون مسئله هسته‌ای ایران در ماه‌های اخیر شاهد نوسانات قابل توجهی بوده است. از یک سو، گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همچنان حاوی نکات انتقادی است و از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی و سیاسی ناشی از تحریم‌ها، شرایط داخلی کشور را پیچیده‌تر کرده است. در چنین شرایطی، اظهارات وزیر خارجه نشان‌دهنده دو پیام اصلی است: نخست، ایران همچنان درِ گفت‌وگو را باز نگه داشته و حاضر به حرکت در مسیر اعتمادسازی است؛ دوم، این حرکت یک‌طرفه نخواهد بود و باید متقابل و متوازن باشد.

وزیر امور خارجه با این موضع‌گیری، عملاً نقشه راهی کلی را ترسیم کرد که بر دو محور اصلی استوار است: اقدامات قابل انجام از سوی ایران و اقدامات متقابل مورد انتظار از سوی طرف‌های غربی، به‌ویژه ایالات متحده و اتحادیه اروپا.

او به صراحت گفت که فهرست اقدامات ایران از قبل تعیین‌شده و قطعی نیست، بلکه در چارچوب مذاکرات و بر اساس اصل توازن و منافع متقابل شکل خواهد گرفت. این رویکرد، هم از انعطاف دیپلماتیک ایران حکایت دارد و هم نشان می‌دهد که تهران دیگر حاضر نیست بدون دریافت امتیازهای ملموس و قابل راستی‌آزمایی، گام‌های یک‌جانبه بردارد.

اما نکته کلیدی و هشداردهنده در سخنان امروز وزیر خارجه، اشاره ضمنی و در عین حال جدی به محدود بودن زمان است. فرصت برای رسیدن به یک تفاهم، حتی اگر محدود و مرحله‌ای باشد، رو به اتمام است. وی با لحنی که ترکیبی از واقع‌بینی و نگرانی بود، تأکید کرد که طرفین باید هرچه سریع‌تر از خود نرمش نشان دهند.

این جمله، بیش از آنکه یک دعوت ساده به مذاکره باشد، یک هشدار روشن است: پنجره فرصت دیپلماتیک در حال بسته شدن است و تأخیر بیشتر، می‌تواند به معنای از دست رفتن شانس دستیابی به توافقی باشد که هم برای ایران و هم برای جامعه بین‌المللی مطلوب است.

در شرایط کنونی، نرمش مورد انتظار از سوی ایران، لزوماً به معنای عقب‌نشینی یک‌جانبه نیست، بلکه به معنای آمادگی برای ورود به گفت‌وگویی جدی، واقع‌بینانه و نتیجه‌گرا است. ایران نشان داده که در چارچوب خطوط قرمز خود، می‌تواند ابتکاراتی را به کار گیرد که اعتمادسازی ایجاد کند؛ از محدودسازی سطح غنی‌سازی و تعداد سانتریفیوژها گرفته تا افزایش نظارت‌های آژانس در ازای اقدامات متقابل قابل توجه.

اما این آمادگی، مشروط به آن است که طرف مقابل نیز نشان دهد که به دنبال توافق واقعی است، نه صرفاً فشار حداکثری و وقت‌کشی.

در مقابل، نرمش مورد انتظار از سوی غرب نیز روشن است: بازگشت عملی به تعهدات برجامی، لغو مؤثر تحریم‌ها، به‌ویژه تحریم‌های نفتی و بانکی و ارائه تضمین‌هایی که مانع تکرار سناریوی خروج یک‌جانبه آمریکا از توافق شود.

بدون این گام‌ها، هیچ دولت ایرانی نمی‌تواند به افکار عمومی کشور خود توضیح دهد که چرا باید بار دیگر به توافقی اعتماد کند که یک بار به راحتی زیر پا گذاشته شد.

زمان، اکنون بیش از هر چیز دیگری عامل تعیین‌کننده است. هر روز تأخیر، فضای بی‌اعتمادی را عمیق‌تر می‌کند، ابزارهای فشار را قوی‌تر می‌سازد و احتمال عبور از نقطه بدون بازگشت را افزایش می‌دهد. وزیر امور خارجه با این سخنان، هم به جامعه بین‌المللی و هم به مخاطب داخلی نشان داد که ایران نه در موضع ضعف، بلکه از موضع عقلانیت و واقع‌بینی سخن می‌گوید.

او همزمان خطاب به طرف‌های مقابل گفت: اگر واقعاً به دنبال حل مسئله هستید، اکنون زمان نشان دادن اراده سیاسی و نرمش عملی است.

در مجموع، می‌توان گفت که دیپلماسی ایران در این مقطع، بر لبه تیغ حرکت می‌کند: از یک سو، حفظ موضع و خطوط قرمز راهبردی؛ از سوی دیگر، جست‌وجوی مسیری که فشار تحریم‌ها را کاهش دهد و ثبات اقتصادی را بازگرداند.

سخنان وزیر خارجه، آخرین تلاش برای احیای مسیر دیپلماسی پیش از آن است که درهای گفت‌وگو برای مدتی طولانی بسته شود. آیا طرف‌های مقابل این پیام را خواهند شنید و به‌موقع عمل خواهند کرد؟ پاسخ به این پرسش، نه تنها آینده مذاکرات هسته‌ای، بلکه سرنوشت ثبات منطقه‌ای و امنیت بین‌المللی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.