آزمون تحریم هوایی ایران برای عراق
از روز پنجشنبه برخی سایتهای خبری عراقی، از اعمال تحریم هوایی ایران از سوی آمریکا در فرودگاههای بغداد خبر دادند، اما تا روز جمعه، منابع رسمی این گزارشها را تأیید نکرده بودند تا اینکه فواد حسین وزیر خارجه عراق اعلام کرد، اجرای این تحریم را به ایران اطلاع داده است.
محمدعلی حیدریهایی در یادداشتی در روزنامه اطلاعات نوشت:
از روز پنجشنبه برخی سایتهای خبری عراقی، از اعمال تحریم هوایی ایران از سوی آمریکا در فرودگاههای بغداد خبر دادند، اما تا روز جمعه، منابع رسمی این گزارشها را تأیید نکرده بودند تا اینکه فواد حسین وزیر خارجه عراق اعلام کرد، اجرای این تحریم را به ایران اطلاع داده است.
او در ضمن تأیید توقف ارائه خدمات به هواپیماهای ایران در فرودگاههای عراق که اجرای آن حتی در نجف اشرف هم اعمال شد، وعده داد که با آمریکاییها بر سر ارائه خدمات به هواپیماهای عراقی در برخی فرودگاهها گفتوگو میکند. بعد هم یک جمله معترضه از او در رسانههای عراقی منعکس شد مبنی بر اینکه اقتصاد عراق اولین قربانی جنگ آمریکا و ایران بوده است.
درباره چگونگی تصمیمگیری برای این همراهی شتابزده عراق با تحریمهای آمریکا، حرف و حدیثهایی وجود دارد، از جمله اینکه این تصمیم خارج از دایره دولت اتخاذ شده است، به این معنا که نخست وزیر و مقامهای عالی از آن خبر نداشتهاند.
برخی خبرهای تأیید نشده غیر رسمی هم از اعمال نظر یکی از معاونان وزیر خارجه و برخی مقامهای محلی در نجف حکایت دارد، اما همه اینها نیز اخبار معتبر محسوب نمیشوند.
فارغ از بحثها پیرامون چرایی و چگونگی اتخاذ این تصمیم، مهمتر بازتابهایی است که در همین یکی دو روز در رسانههای عراق نشان از مخالفت تند برخی جریانها و احزاب، محافل اقتصادی و تجاری و گروههای مقاومت داشته است.
اینکه برخیها، مسأله خساراتی را که عراق از جنگ در خلیجفارس متحمل شده، بهانه بازی در پازل آمریکاییها قرار دهند، منطقی به نظر نمیرسد.
اولاً این ایران نبوده که جنگ را آغاز کرده و دیگر اینکه همه کشورهای منطقه از آن آسیب دیدهاند و در رأس آن ایران و اگر عراق زیانی از این جنگ را متحمل شده، عامل آن متجاوزان هستند.
همانگونه که باید یادآوری کرد که در بحبوحه یورش تروریستهای داعش به عراق در سال ۲۰۱۴ ایران بدون معطلی وارد صحنه شد و به کمک دولت و مردم عراق شتافت و سود و زیان آن را محاسبه نکرد.
بازتابها در عراق در قبال اجرای تحریمهای هوایی ایران هم بر همین پایه شکل گرفته، طوری که یکی از مباحثی که در این خصوص مطرح است، حجم تجارت میان دو کشور است که نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار در حال حاضر است، آن هم عمدتاً در حوزههای مصرفی مانند مواد غذایی، لوازم خانگی و ... که بازار عراق نگاهش به مرزهای ایران است. زیرا قیمتهای تمام شده کالاها و خدمات شرکتهای مهندسی و فنی ایرانی به مراتب پایینتر از سایر شرکای اقتصادی عراق است.
بخش اقتصاد عراق خوب میداند که بسته شدن مرزها و توقف تبادلات اولین و سنگینترین ضربه را به عراق وارد میسازد و صدها هزار عراقی ساکن ایران که دائم میان دو کشور در تردد هستند، اعم از دو تابعیتیها، تاجران و دانشجویان و طلاب، دچار مشکل میشوند.
اما اعتراضها و واکنشها فقط مبنای اقتصادی و تجاری ندارد؛ بطوری که برخیها ابعاد حقوقی این تحریمها را نیز در نظر دارند که میتواند ناقض استقلال و حق حاکمیت کشور تلقی شود.
«هیام الیاسری» وزیر سابق ارتباطات عراق تصمیم دولت برای ممنوعیت پروازها به ایران را مورد انتقاد قرار داد و اینگونه استدلال کرد که تبعیت عراق از دیکته خارجیها در شرایطی که کشور با بحران مالی فزاینده روبه روست، زیانهای مالی سنگینی به کشور وارد میکند.
او به تصمیم دولتمردان عراقی، این ایراد حقوقی را هم گرفت که تصمیمی که از جانب مرجع بینالمللی صادر نشده، اساساً غیر قانونی و مغایر قوانین بینالمللی است و برای تحقق عراقی قدرتمند با حاکمیتی مستقل باید اقدامات خود را برپایه قوانین استوار کنیم نه برپایه قانون جنگل!
اما واکنشهای تندتر را گروههای مقاومت عراقی نشان دادند، از جمله ابوآلا الولایی دبیرکل کتائب سیدالشهدا که از دولت عراق خواست در مخالفت با محاصره ظالمانه هوایی ایران، موضع رسمی خود را اعلام کند.
اکرم الکعبی دبیرکل جنبش النجباء کمی تندتر به دولت عراق هشدار داد که «اگر دولت به تحریم هواپیمایی ایران ادامه دهد، فراخوان تحصن در فرودگاههای عراق را میدهیم» و کتائب حزبالله نیز در واکنشی تند، از مردم عراق خواست «برای درهم شکستن محاصره ایران حرکت کنند».
شیخ قیس الخزعلی دبیرکل عصائب اهل الحق نیز در بیانیهای عبرت آمیز خطاب به دولتمردان عراق گفت، «دردناک و کاملاً غیرقابل قبول است که ببینیم ایران از زمین، دریا و هوا در محاصره قرار گرفته و عراق در برابر این وضعیت تماشاگر بایستد یا در این محاصره مشارکت کند». او از نیروهای سیاسی، پارلمان و دولت خواست، در برابر طرح محاصره ایران ، موضع واحدی اتخاذ کنند.
عدنان فیحان الدلیمی، نایبرئیس اول مجلس نمایندگان عراق، از جناح سنی حکومت عراق هم واکنش نشان داد و ضمن انتقاد از تصمیم دولت عراق در همراهی با برنامه تحریمی آمریکا، آن را شتاب زده و مغایر با قانون اساسی عراق توصیف و تأکید کرد، تحریمهای یکجانبه آمریکا، تعهد بینالمللی لازمالاجرا برای عراق محسوب نمیشوند و اجرای آنها نقض ماده ۸ قانون اساسی است؛ مادهای که بر رعایت اصل حسن همجواری و منافع مشترک تأکید دارد. همچنین این تصمیم بهطور مستقیم به بخش گردشگری مذهبی در فرودگاههای بغداد و نجف آسیب زده و موجب وارد آمدن خسارتهای قابلتوجه به شرکتهای هواپیمایی و شرکتهای خدمات هوانوردی شده است.
فیحان کمی صریحتر از سایرین به واکنش ایران به اقدام عراق اشاره کرد و درباره پیامدهای احتمالی واکنش متقابل ایران هشدار داد و این احتمال را جدی دانست که ایران در صورت برخورد متقابل، ممکن است جریان انتقال گاز به عراق را متوقف کند.
ظرف دو روز اخیر هم هزاران عراقی در خیابانهای بغداد و نجف تجمعات اعتراضی برپا کردند؛ چیزی که انتظارش میرفت و در صورت ادامه انسداد هوایی میان ایران و عراق، در روزهای آینده ممکن است دامنه آن به سایر نقاط عراق هم کشیده شود.
ماجرای عملیاتی شدن محاصره هوایی ایران در عراق تا به آنجا کشیده که سفرای دو کشور در پایتختهای یکدیگر به صحنه آمدند؛ سفیر عراق در تهران توقف پروازها را موقتی دانست و سفیر ایران در بغداد هم گفت که بزودی در این خصوص تصمیم جدیدی اتخاذ خواهد شد. چارچوب هماهنگی گردهمایی سیاسی شیعی عراق نیز دیروز در همین زمینه نشستی با «علی الزیدی» نخستوزیر داشتهاند.
با اینکه تحریمهای هوایی آمریکا علیه ایران، فقط به عراق محدود نشده و کل کشورهای جهان را نیز در بر گرفته است، اما اکنون بسیاری از ایرانیهای عمدتاً زائر یا تاجر و از آن سو بازرگانان و یا دانشجویان و بیماران عراقی منتظرند دولت عراق این موضوع را مدیریت کند؛ موضوعی که در عراق، میتواند به نوعی با دو ضربالاجل گره خورده باشد، اولی، خروج نظامیان آمریکایی از عراق در هشتم مهرماه (سیام سپتامبر) و دیگری مسأله خلع سلاح که موعد آن نیز ۳۰ سپتامبر بود و با موانعی که دولت الزیدی به آن برخورد، به ژوئن ۲۰۲۷ موکول شد.
سوالی که اینجا رخ نموده این است که آیا آن دسته از جریانهای عراقی که با روابط گرم بغداد ـ تهران از ابتدا زاویه داشته و آن را بر نتابیدهاند، امروز فرصت را غنیمت شمرده و شتاب زده تحریمها را به مسأله خلع سلاح گروههای مخالف خود گره زدهاند؟ و یا آنکه با ایجاد تنش میان تهران و بغداد با هدف اخلال در خروج نیروهای آمریکایی از عراق وارد صحنه شدهاند؟! در این میان، باید منتظر ماند و دید الزیدی چه خواهد کرد.
