انتشار شیوهنامه مدیریت بحران در مراکز شبانهروزی
سازمان بهزیستی کشور با تدوین و انتشار شیوهنامه جامع مدیریت بحران برای مراکز شبانهروزی نگهداری کودکان و نوجوانان، چارچوبی مشخص برای پیشگیری، آمادگی، مداخله حین بحران و بازتوانی پس از بحران ابلاغ کرد، سندی که با تأکید بر حفظ جان، سلامت روان و کرامت انسانی در شرایط جنگی تدوین شده است.
این سازمان شیوهنامهای جامع برای مدیریت بحرانهای حاد در مراکز شبانهروزی نگهداری کودکان و نوجوانان و همچنین خدمات جامعهمحور مانند زنان سرپرست خانوار و فرزندان مستقلشده منتشر کرد.
این سند که زمستان ۱۴۰۴ توسط معاونت سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی تدوین شده، با هدف پیشگیری، آمادگی، پاسخ مؤثر و بازتوانی پس از بحران تهیه شده تا جان، سلامت جسمی و روانی و کرامت انسانی افراد تحت پوشش حفظ شود.
بر اساس این گزارش، اصول حاکم بر این دستورالعمل عبارت از اولویت مطلق حفظ جان، رعایت مصلحت عالیه کودک، تصمیمگیری متمرکز و اجرای هماهنگ، شفافیت مسئولیتها و حفظ کرامت انسانی و محرمانگی اطلاعات است.
براین اساس به منظور مداخلات پیشگیرانه در بحران باید بر ارزیابی و تقویت زیرساختها تمرکز کرد و مواردی مانند بررسی ایمنی فیزیکی مراکز (نقاط امن، خروج اضطراری، تجهیزات اطفای حریق)، تأمین اقلام ضروری برای حداقل یک ماه (کمکهای اولیه، دارو، مواد غذایی، بهداشتی، آب آشامیدنی و سوخت جایگزین)، شناسایی مراکز معین در شهرستانهای مختلف، فضاهای جایگزین و ظرفیتهای محلی (مساجد، پایگاههای بسیج، هلال احمر، پلیس) و آموزش جامعه هدف غیرمقیم از طریق بروشور، دورههای آموزشی یا فضای مجازی، مورد توجه است.
این گزارش افزوده است: آموزش و توانمندسازی تیمهای تخصصی مرتبط با جامعه هدف مدنظر است و باید اقداماتی شامل تشکیل لیست داوطلبان و تعیین نقش پرسنل و داوطلبان در بحران، پیشبینی وسایل تردد در شرایط محدودیت (مانند کمبود سوخت)، برنامهریزی خدمات سیار و برگزاری دورههای آموزشی منظم در زمینه مدیریت رفتار چالشبرانگیز، شناسایی نشانههای اضطراب، افسردگی، ترس، مهارتهای ارتباطی با کودکان آسیبدیده و کمکهای اولیه جسمی و روانی انجام شود.
بر اساس این گزارش، اقدامات تکمیلی شامل تهیه بانک اطلاعاتی کاغذی جامع از خدمتگیرندگان با اولویتبندی افراد پرریسک مانند بیماران خاص یا زنان باردار، بررسی پروندهها برای خروج حداکثری کودکان با رعایت مصلحت، تعیین افراد مسئول تحویل کودکان فاقد خانواده در زمان تخلیه، نقشه پراکندگی محل اقامت جامعه هدف و تشکیل گروههای مجازی برای اطلاعرسانی سریع است.
این گزارش خاطرنشان کرده است: بخش دیگری از اقدامات مرتبط با مداخلات حین بحران است و اصل اساسی حفظ آرامش، کنترل موقعیت، اجرای دستورات مسئول هماهنگکننده بحران و پرهیز از اقدامات فردی غیرهماهنگ است.
طبق این گزارش، اقدامات برای کودکان و نوجوانان مقیم مراکز بهزیستی شامل تفکیک نقش پرسنل (هماهنگکننده، پشتیبانی، ارتباطات)، بررسی وضعیت جسمی و کمکهای اولیه و شناسایی فوری افراد پرخطر (بیماری خاص، ناتوانی، بارداری، سابقه تروما) است.حمایت روانی شامل تکنیکهای ساده آرامسازی از جمله تنفس عمیق، صحبت اطمینانبخش، پرت کردن حواس از تهدیدها، جلوگیری از شایعات و حفظ انسجام گروهی است.
این گزارش اضافه کرده است: در صورت نیاز به تخلیه اضطراری، تحویل کودکان به افراد از پیش تعیینشده با ثبت مشخصات، همراه داشتن مدارک ضروری و انتقال به مراکز معین یا فضاهای جایگزین الزامی است. بخش سوم اقدامات نیز مداخلات پس از بحران (بازتوانی) است که شامل ارزیابی وضعیت جسمی و روانی همه افراد و کارکنان، شناسایی علائم تأخیری استرس پس از سانحه، بررسی خسارات زیرساختی، ارائه مشاوره فردی و گروهی متناسب با سن، ارجاع به متخصص و جلسات تخلیه هیجانی برای کارکنان، بازگشت تدریجی به روال عادی با انعطافپذیری، بازبینی برنامههای مراقبتی بر اساس تجربیات و مستندسازی جامع بحران، شناسایی نقاط قوت و چالشها است.
بنا به این گزارش، این شیوهنامه در چارچوب تلاشهای سازمان بهزیستی برای تقویت آمادگی مراکز در شرایط بحران همچون شرایط جنگ فعلی تدوین شده و بر لزوم هماهنگی، تمرین منظم و اولویت حفاظت از کودکان آسیبپذیر تأکید دارد.
