زنگ خطر جنگ ایران برای بازار جهانی غلات

تحلیلگران موسسه مالی گلدمن ساکس تحلیل معتقدند که تشدید تنش‌ها در تنگه هرمز می‌تواند به یکی از عوامل کلیدی در افزایش قیمت جهانی محصولات کشاورزی، به‌ویژه غلات، تبدیل شود. این گزارش با تمرکز بر بازار کودهای نیتروژنی نشان می‌دهد که اختلال در این گذرگاه استراتژیک، نه‌تنها هزینه تولید را افزایش می‌دهد، بلکه از مسیر کاهش عرضه، فشار مضاعفی بر قیمت‌ها وارد می‌کند.

تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های تجارت جهانی انرژی و نهاده‌های کشاورزی است. بیش از یک‌چهارم تجارت جهانی کودهای نیتروژنی و حدود ۲۰ درصد گاز طبیعی مایع (LNG)، که خوراک اصلی تولید این کودها محسوب می‌شود، از این مسیر عبور می‌کند. در نتیجه، هرگونه اختلال در این منطقه، به‌سرعت در زنجیره تأمین جهانی منعکس می‌شود.

بر اساس تحلیل محققان گلدمن ساکس، افزایش قیمت کود می‌تواند مستقیماً هزینه تولید غلات را بالا ببرد، چراکه حدود ۲۰ درصد از هزینه تولید این محصولات به کود وابسته است. با این‌حال، اثر اصلی بر قیمت غلات از سمت عرضه خواهد بود. کاهش دسترسی به کودهای نیتروژنی، که حدود ۶۰ درصد مصرف جهانی کود را تشکیل می‌دهند، می‌تواند تولید را با اختلال مواجه کند.

در این میان، دو مکانیسم کلیدی مورد توجه قرار گرفته است. نخست، تأخیر یا استفاده غیربهینه از کود که به افت عملکرد محصولات منجر می‌شود، و دوم، تغییر الگوی کشت توسط کشاورزان؛ به این معنا که در شرایط کمبود یا گرانی کود، تولیدکنندگان به سمت محصولاتی با نیاز کمتر به کود حرکت می‌کنند و از کشت محصولاتی مانند ذرت فاصله می‌گیرند. این تغییر ترکیب تولید، در نهایت عرضه جهانی غلات را محدودتر می‌کند.

همزمان، نشانه‌هایی از اختلال در تولید نیز مشاهده می‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که تولید کود در برخی کشورهای منطقه، از جمله ایران و قطر، کاهش یافته است. در مقابل، ظرفیت مازاد در سایر تولیدکنندگان بزرگ مانند روسیه و چین محدود است، که این موضوع امکان جبران سریع کمبود را کاهش می‌دهد.

از منظر منطقه‌ای، اثرات این شوک به‌صورت ناهمگن توزیع خواهد شد. در کوتاه‌مدت، ایالات متحده تا حدی در برابر این اختلال مصون ارزیابی می‌شود، زیرا بسیاری از کشاورزان آمریکایی پیش از تشدید تنش‌ها، نیاز خود به کود را تأمین کرده‌اند. با این حال، از آنجا که اوج واردات کود آمریکا در بازه فوریه تا آوریل قرار دارد و محموله‌های خلیج فارس حدود یک ماه در مسیر هستند، اختلالات اخیر می‌تواند عرضه در ماه‌های حساس را تحت تأثیر قرار دهد.

همچنین، نبود ذخایر استراتژیک کود و محدودیت در افزایش سریع تولید داخلی، ریسک مواجهه آمریکا با کمبود نسبی را افزایش می‌دهد. در مقابل، مناطقی مانند اروپا، استرالیا و بخش‌هایی از نیمکره جنوبی، به‌دلیل وابستگی بیشتر به واردات و همزمانی فصل کشت با دوره اختلال، در معرض فشار بیشتری قرار دارند.

در صورت تداوم این شرایط، انتظار می‌رود این مناطق برای جبران کمبود، به واردات بیشتر غلات از آمریکا روی بیاورند؛ روندی که خود می‌تواند به افزایش بیشتر قیمت‌ها در بازار جهانی دامن بزند.

در مجموع، تحلیل گلدمن ساکس نشان می‌دهد که شوک ناشی از اختلال در تنگه هرمز، فراتر از افزایش هزینه نهاده‌ها، از طریق کاهش تولید و تغییر الگوی کشت، به یک عامل ساختاری در سمت عرضه تبدیل می‌شود. نتیجه این فرآیند، افزایش ریسک صعودی در بازار جهانی غلات است. تداوم تنش‌ها و اختلال در این مسیر استراتژیک، می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر بازار کشاورزی اثرگذار باشد و جنگ می‌تواند به‌عنوان یک عامل کلیدی، قیمت غلات را در سطح جهانی تحت فشار افزایشی قرار دهد.

منبع:اکو ایران