بلاگرهای پزشکنما بلای جان مردم
توصیههای غیرعلمی و شبهعلمی این روزها یکی از پرطرفدارترین موضوعات شبکههای اجتماعی تبدیل شدهاند. در این شیوه از تولید محتوا که تنها به قصد جذب مخاطب انجام میشود، بلاگرها تلاش دارند با ارائه توصیههای شبهعلمی در مورد پزشکی و طب سنتی مخاطب خود را متحیر یا به خرید محصولی تشویق کنند.
به گزارش گروه اجتماعی آوش، در جدیدترین موردT برخی صفحات اینستاگرامی استفاده از آسپرین به عنوان ماسک پوست را توصیه کردهاند که از نظر دفتر نظارت و پایش فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو این توصیه بهشدت نگرانکننده است.
دکتر نازیلا یوسفی، سرپرست این دفتر با هشدار در اینباره گفته که چنین روشی فاقد پشتوانه علمی بوده و میتواند باعث آسیبهای جدی پوستی شود.
به گفته او استفاده از این دارو بهصورت موضعی نه تنها هیچ پایه علمی ندارد، بلکه ممکن است باعث خشکی شدید، قرمزی، التهاب و حتی سوختگی شیمیایی پوست شود.
سرپرست دفتر نظارت و پایش فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو تأکید کرده که آسپرین یک داروی خوراکی است که برای کاهش التهاب، تسکین درد و پیشگیری از لخته شدن خون تولید شده و هیچگونه مجوزی برای استفاده روی پوست ندارد و ایمنی و اثربخشی آن در این زمینه تأیید نشده است.
بلاگرهای شبکههای اجتماعی برای مطرح کردن این نظریات از شبهعلم استفاده میکنند. در این مورد شباهت شیمیایی آسپرین با «سالیسیلیک اسید» را که در محصولات مراقبت از پوست به کار میرود مطرح کردهاند اما به گفته یوسفی این شباهت نمیتواند و نباید مورد اتکای کاربران قرار بگیرد.
به گفته او با وجود برخی شباهتهای ساختاری، این دو ترکیب عملکرد متفاوتی دارند. سالیسیلیک اسید به عنوان یک عامل لایهبردار مجاز در فرآوردههای پوستی استفاده میشود، در حالی که آسپرین فاقد تعادل اسیدی مناسب برای پوست است و میتواند سد محافظتی آن را تضعیف کند.
جذب مخاطب به بهای سلامت مردم
شبهعلم با زبان ساده یعنی گزارهها و باورهایی که به زبان علمی بیان میشوند اما درستی و نادرستی آنها با روشهای علمی اثبات نشدهاند و اغلب حتی با این روشها ناسازگارند.
اغلب تولیدکنندگان چنین محتوایی در شبکههای اجتماعی در پی بهدست آوردن دنبالکنندگان بیشتر یا فروش محصولات خاصیاند و سلامت مردم برای آنها اهمیتی ندارد اما شاید پرسش اصلی اینجاست که چرا مردم روشهای غیرعلمی را به روشهای علمی ترجیح میدهند؟
پذیرش روشهای شبهعلمی و برتر دانستن طب سنتی از طب مدرن، اغلب در جوامعی اتفاق میافتد که دسترسی عادلانه و گسترده به خدمات درمانی وجود ندارد و مردم ترجیح میدهند با سکنجبین و گلگاوزبان به خوددرمانی بپردازند تا پرداخت هزینههای سنگین درمان به روشهای علمی.
همچنین در جوامعی مانند جامعه ایران که طب سنتی بخشی از میراث فرهنگی است، استفاده از آن بهعنوان نماد حفظ هویت و مقاومت در برابر جهانیسازی پزشکی مدرن تلقی میشود.
نقش رسانهها و سلبریتیها در رونق شبهعلم
نقش رسانهها هم در این میان بسیار مهم است. در ایران بزرگترین رسانه کشور یعنی صداوسیما تبلیغگر این نوع از پزشکی است و حتی دولتها هم با راهاندازی رشتههای دانشگاهی در این زمینه بر این آتش میدمند.
از طرفی تجاریسازی پزشکی مدرن هم بر بیاعتمادی مردم به این نوع از پزشکی کمک کرده است. سودمحوری صنایع دارویی، رابطه پزشکان با شرکتهای داروسازی و هزینههای بالای درمان، بسیاری از مردم در سراسر جهان را به پزشکی مدرن بیاعتماد کرده است.
در همین حال برخورد مکانیکی و زمان محدود پزشکان در سیستمهای درمانی مدرن و احساس بیگانگی و بیتفاوتی پزشکان به بیماران هم باعث شده طبیبانی با ظاهر مهربان و حکیمان سنتی بتوانند جای پای خود را در جوامعی مانند ایران باز کنند.
نوستالژی و اطمینان عاطفی و ترس از عوارض جانبی داروهای مدرن هم بسیاری از مردم را به اطمینان به روشهای غیرعلمی ترغیب میکند.
در این شرایط اشاعه طب سنتی و توصیههای شبهعلمی از طرف چهرههای محبوب و سلبریتیها یا جنبشهای سلامتی طبیعی مثل گیاهخواری یا زندگی ارگانیک این روشهای درمانی را به گزینههایی «مدرن اما سنتی» تبدیل کردهاند که با استقبال مردم هم روبرو شده است.
بر همین اساس بیاعتمادی به پزشکی مدرن و بازگشت به طب سنتی، پیامد تعامل پیچیدهای از ناکارآمدی سیستمهای سلامت، تضادهای فرهنگی و نیازهای روانی انسان معاصر است. این پدیده نشاندهنده تقاضا برای سیستمهای درمانی انعطافپذیرتر، انسانمحور و هماهنگ با ارزشهای فرهنگی است.