جهان باید نگران شیوع طاعون باشد؟
اطلاعات ضدونقیض درباره مرگ یکی از کارکنان آزمایشگاهی در یک موسسه تحقیقاتی طاعون در روسیه، نگرانی‌ها را در مورد احتمال شیوع طاعون ریوی دامن زده است.
پس از آنکه داریا شیپیلووا، کارمند ۲۸ ساله آزمایشگاهی در روسیه در محل کار بیمار شد و در نهایت در تاریخ ۲ اکتبر (۱۰ مهر) درگذشت، نزدیک به ۲۰۰ نفر در سیبری قرنطینه شدند.
جزئیات دقیق مرگ او مشخص نیست؛ هفته گذشته، یکی از مقام‌های ارشد روسیه در شبکه‌های اجتماعی نوشت که شیپیلووا بر اثر طاعون جان باخته است، اما سپس پیام خود را ویرایش کرد و کلمه «احتمالا» را به آن افزود.
از آن زمان، نهاد نظارتی بهداشت روسیه اعلام کرده است که این کارمند بر اثر «ذات‌الریه با علت ناشناخته» فوت کرده است.
گزارش‌های رسانه‌های محلی حاکی از آن است که این فرد پس از وقوع حادثه‌ای در آزمایشگاه محل کارش -یعنی موسسه تحقیقاتی ضدطاعون ایرکوتسک در منطقه سیبری و خاور دور- به این بیماری مبتلا شده است؛ با این حال، این گزارش‌ها هنوز تأیید نشده‌اند.
طاعون چیست و چگونه شیوع می‌یابد؟
به گزارش کانورسیشن، این رویداد پرسش‌هایی را درباره ماهیت تحقیقات آن آزمایشگاه ایجاد کرده است.
عامل بیماری طاعون، باکتری «یرسینیا پستیس» (Yersinia pestis) است؛ این باکتری‌ها معمولا در بدن جوندگان روی زمین مانند موش‌ها و سگ‌های دشتی (پریری‌داگ)، زندگی می‌کنند، اما می‌توانند انسان‌ها را نیز آلوده سازند.
همین باکتری یرسینیا پستیس می‌تواند عامل بروز سه نوع مختلف طاعون باشد؛ طاعون خیارکی (Bubonic plague) توسط کَک‌ها از حیوانات به انسان منتقل می‌شود و باعث تورم غدد لنفاوی (که خیارک یا Bubo نامیده می‌شود) می‌شود.
سایر علائم آن شامل تب، سردرد، لرز و ضعف است؛ در صورت عدم استفاده از آنتی‌بیوتیک، طاعون خیارکی می‌تواند ظرف چند روز منجر به مرگ شود؛ بین ۳۰ تا ۶۰ درصد از مبتلایان به این نوع طاعون جان خود را از دست می‌دهند.
طاعون سپتسمیک (Septicemic plague) زمانی رخ می‌دهد که طاعون خیارکی درمان نشود، یا اینکه بیماری مستقیما وارد جریان خون شود؛ این نوع طاعون باعث خونریزی در اندام‌های داخلی می‌شود؛ نام آن به عفونت شدید خون یا «سپتسمی» اشاره دارد که این شکل از بیماری ایجاد می‌کند.
طاعون ریوی (Pneumonic plague) -که علت احتمالی، اما تأییدنشده مرگ شیپیلووا در سیبری است- زمانی بروز می‌کند که طاعون خیارکی به ریه‌ها سرایت کند. اما طاعون ریوی می‌تواند از طریق قطرات بسیار ریز تنفسی، از فردی به فرد دیگر نیز سرایت کند.
طاعون ریوی نادرترین و در عین حال شدیدترین نوع این بیماری است؛ در صورت عدم درمان، نرخ مرگ‌ومیر آن به ۱۰۰ درصد می‌رسد.
علاوه بر سایر علائم، طاعون ریوی با ذات‌الریه (پنومونی) شدید نیز همراه است؛ نوعی عفونت ریه که در اینجا عامل آن باکتری است.
طاعون بیماری دوران قرون وسطی است؟
طاعون خیارکی عامل مرگ‌ومیر ده‌ها میلیون نفر در منطقه غرب مدیترانه بین سال‌های ۵۴۱ تا ۷۵۰ میلادی (طاعون ژوستینین) بود و در قرون وسطی نیز جان نیمی از جمعیت اروپا را گرفت (مرگ سیاه).
با این حال، پس از دوران قرون وسطی نیز شاهد شیوع این بیماری بوده‌ایم؛ سومین همه‌گیری جهانی که اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم را در بر می‌گرفت، جان حدود ۱۲ میلیون نفر را گرفت.
طاعون همچنان در آسیای مرکزی، آفریقا، قاره آمریکا و سیبری -جایی که هفته گذشته کارمند آزمایشگاه روسی جان باخت- بومی (اندمیک) محسوب می‌شود؛ بدین معنا که بیماری در این مناطق همواره و با سطحی ثابت وجود دارد.
موارد ابتلا معمولا در مناطق روستایی و کشاورزی رخ می‌دهد و همین امر، احتمال نشت ویروس از آزمایشگاهی در یک منطقه شهری را غیرمعمول می‌سازد.
آیا بیماری طاعون قابل درمان است؟
این بیماری قابل درمان است؛ یک دوره ۱۰ تا ۱۴ روزه مصرف آنتی‌بیوتیک (به‌صورت خوراکی یا تزریق وریدی) طاعون را درمان می‌کند؛ مشروط بر اینکه دارو بلافاصله پس از ابتلا مصرف شود.
با این حال، از سال ۱۹۹۵ تاکنون، چندین سویه مقاوم به آنتی‌بیوتیک در طبیعت شناسایی شده است.
در دهه ۱۹۸۰، دانشمندان شوروی سابق نیز سویه‌های مقاوم را مهندسی کردند؛ سابقه‌ای که مبنای سناریو‌های فرضی مربوط به جنگ بیولوژیک را تشکیل می‌دهد.
با این وجود، هیچ مدرکی دال بر اینکه سویه عامل مرگ شیپیلووا به آنتی‌بیوتیک مقاوم بوده یا اینکه آن آزمایشگاه مشغول تحقیق روی سلاح‌های بیولوژیک است، وجود ندارد.
آیا درباره طاعون باید نگران بود؟
تنها یک مورد شیوع گسترده و مستند از طاعون ریوی وجود داشته است که به دهه ۱۹۱۰ در چین بازمی‌گردد.
هنوز اطلاعات زیادی درباره مورد سیبری وجود ندارد؛ با این حال، در حال حاضر شواهد اندکی وجود دارد که موجب نگرانی در مورد احتمال بروز یک همه‌گیری محلی (اپیدمی) یا همه‌گیری جهانی (پاندمی) شود.
سازمان جهانی بهداشت به‌تازگی در بیانیه‌ای اعلام کرد که از گزارش‌های مربوط به مرگ یک کارمند آزمایشگاه در ایرکوتسک بر اثر ذات‌الریه شدید آگاه است، اما علت مرگ هنوز به‌طور رسمی تأیید نشده است.
در بیانیه این سازمان همچنین آمده است: بر اساس اطلاعات غیررسمی موجود، به نظر می‌رسد خطر تهدیدکننده سلامت عمومی برای جمعیت عادی، پایین باشد؛ ارزیابی این خطر پس از دسترسی به اطلاعات بیشتر، به‌روزرسانی خواهد شد و برای ارزیابی این خطر، دسترسی به اطلاعات شفاف درباره چگونگی بیماری و درگذشت شیپیلووا حیاتی خواهد بود.
