روایت یک وداع میلیونی
مراسم وداع، تشییع و تدفین رهبر شهید انقلاب اسلامی در هفتهای که گذشت، فراتر از یک آیین سوگواری، به رخدادی چندوجهی با ابعاد سیاسی، اجتماعی و دیپلماتیک تبدیل شد
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
مراسم وداع، تشییع و تدفین رهبر شهید انقلاب اسلامی در هفتهای که گذشت، فراتر از یک آیین سوگواری، به رخدادی چندوجهی با ابعاد سیاسی، اجتماعی و دیپلماتیک تبدیل شد؛ رخدادی که میتوان آن را یکی از مهمترین تصاویر از سرمایه اجتماعی و ظرفیت بسیج عمومی در سالهای اخیر ارزیابی کرد. تداوم این مراسم از تهران تا قم، نجف، کربلا و مشهد، با حضور گسترده مردم و استقبال چشمگیر هیئتهای خارجی نشان داد این رویداد تنها در چارچوب مرزهای ایران قابل تحلیل نیست، بلکه در سطح منطقه نیز بازتابی معنادار یافته است. در عرصه داخلی، حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف، بیانگر آن بود که در کنار مؤلفههای سخت قدرت همچون توان دفاعی و بازدارندگی نظامی، جمهوری اسلامی همچنان از ظرفیت قابل توجهی برای بسیج اجتماعی برخوردار است. در ادبیات روابط بینالملل، چنین سرمایهای بخشی از قدرت ملی محسوب میشود و میتواند در محاسبات بازیگران خارجی تأثیرگذار باشد. از سوی دیگر، حضور دهها هیئت رسمی، رؤسای جمهور، نخستوزیران، رؤسای مجالس و مقامات بلندپایه از کشورهای مختلف، نشان داد که ایران، حتی در شرایط پیچیده امنیتی و پس از جنگ اخیر، همچنان جایگاهی مهم در معادلات منطقهای دارد. ترکیب این حضور بینالمللی با مشارکت گسترده مردمی، تصویری از پیوند میان مشروعیت داخلی و وزن دیپلماتیک ایران ارائه کرد؛ پیوندی که میتواند در آینده بهعنوان یکی از مؤلفههای اثرگذار در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه مورد توجه تصمیمگیران قرار گیرد.
آغاز آیینهای وداع رسمی با رهبر شهید
تهران در روزهای ۱۲ تا ۱۵ تیرماه، میزبان نخستین و مهمترین بخش آیینهای وداع با حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی بود؛ آیینهایی که از مراسم رسمی ادای احترام مقامات داخلی و خارجی در مصلای امام خمینی(ره) آغاز شد، با حضور گسترده مردم در دو روز وداع عمومی ادامه یافت و سرانجام با اقامه نماز میت، تشییع پیکر در خیابانهای مرکزی پایتخت و انتقال آن به قم پایان یافت. نخستین مراسم رسمی روز جمعه ۱۲ تیرماه در شبستان مصلای امام خمینی(ره) برگزار شد. در این آیین، سران سه قوه، اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، اعضای هیئت دولت، فرماندهان ارشد نیروهای مسلح، مسئولان لشکری و کشوری، خانوادههای شهدا و جمعی از شخصیتهای سیاسی و مذهبی حضور یافتند. همچنین هیئتهای بلندپایه سیاسی و دیپلماتیک از دهها کشور جهان با حضور در مصلی، ضمن ادای احترام به پیکر رهبر شهید، پیامهای تسلیت دولتها و ملتهای خود را به جمهوری اسلامی ایران ابلاغ کردند. در آیین رسمی وداع با پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی در مصلای امام خمینی(ره)، مقامات عالیرتبه، هیئتهای رسمی و شخصیتهای سیاسی، مذهبی و پارلمانی از دهها کشور جهان با حضور در تهران، مراتب تسلیت و همدردی خود را با ملت ایران اعلام کردند. ورود هیئتهای خارجی از صبح روز جمعه و با حضور معاون اول ترکمنستان آغاز شد و تا برگزاری مراسم رسمی ادامه یافت. در میان عالیترین مقامات حاضر، دمیتری مدودف، نایبرئیس شورای امنیت فدراسیون روسیه، قربانقلی بردیمحمداف، رهبر ملی ترکمنستان، امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، نزار آمیدی، رئیسجمهور عراق، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، میخائیل کاولاشویلی، رئیسجمهور گرجستان، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان و جودت یلماز، معاون رئیسجمهور ترکیه حضور داشتند. همچنین معاون کنگره خلق چین، وزیر امور خارجه نیکاراگوئه، وزیر امور خارجه جمهوری کنگو و وزیر امور خارجه بورکینافاسو نیز در این مراسم شرکت کردند.
در سطح پارلمانی نیز نورالدین اسماعیلاف، رئیس مجلس ازبکستان، حافظالدین احمد، رئیس مجلس بنگلادش، حسن بن عبدالله الغنیم، رئیس مجلس قطر، مارلن مامتعلیف، رئیس مجلس قرقیزستان، صاحبه غفاروا، رئیس مجلس جمهوری آذربایجان، عصامالدین احمد محمد فرید، رئیس مجلس سنای مصر، هیبت الحلبوسی، رئیس پارلمان عراق، شیخ عبدالملک بن عبدالله الخلیلی، رئیس مجلس سلطنت عمان و ایگور سرگینکو، رئیس مجلس نمایندگان بلاروس، به همراه هیئتهای همراه خود در تهران حضور یافتند. همچنین عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، از دیگر شخصیتهای بلندپایه حاضر در این آیین بود.
عراق با بالاترین سطح نمایندگی در مراسم شرکت کرد؛ نزار آمیدی، رئیسجمهور عراق، هیبت الحلبوسی، رئیس پارلمان، نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق و فالح الفیاض، رئیس سازمان حشدالشعبی، در رأس هیئتهای عراقی در این مراسم حضور یافتند. از لبنان نیز میشال منسی، وزیر دفاع، محمود قماطی، معاون رئیس شورای سیاسی حزبالله، خلیل حمدان، نماینده نبیه بری، به همراه هیئتهایی از حزبالله لبنان و خانوادههای شهیدان سیدحسن نصرالله و عماد مغنیه در مراسم وداع با رهبر شهید شرکت کردند.
در میان گروههای مقاومت و شخصیتهای جهان اسلام نیز محمد النعیمی، نایبرئیس شورای عالی سیاسی یمن، زیاد النخاله، دبیرکل جنبش جهاد اسلامی فلسطین، محمد اسماعیل درویش، رئیس شورای رهبری جنبش حماس و هیئتی از جبهه مردمی آزادیبخش فلسطین حضور داشتند. همچنین ولید بن عبدالکریم الخریجی، قائممقام وزارت امور خارجه عربستان سعودی، مفتی اعظم تونس و شماری از شخصیتهای دینی و سیاسی کشورهای اسلامی در این مراسم حضور یافتند. در کنار مقامات سیاسی، رهبران ادیان از کشورهای روسیه، هند، چین، ترکیه، عراق، بوسنی و هرزگوین، مجارستان و بنگلادش نیز با حضور در مصلای امام خمینی(ره) به پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی ادای احترام کردند. این حضور گسترده، در کنار مشارکت رؤسای جمهور، نخستوزیران، رؤسای مجالس، وزرای امور خارجه، فرماندهان نظامی و فرستادگان ویژه کشورهای منطقه و همچنین کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین، یکی از گستردهترین سطوح مشارکت بینالمللی در آیین وداع با رهبر شهید انقلاب اسلامی را رقم زد.
لازم به ذکر است که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور کشورمان، پنجشنبه گذشته در پیامهای جداگانهای از سران و مقامهای ارشد پاکستان، تاجیکستان، گرجستان، ارمنستان و رهبر ملی ترکمنستان به دلیل حضور در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی و ابراز همدردی با ملت ایران قدردانی کرد. او در پیام به شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، همراهی دولت و ملت این کشور را نشانه پیوندهای عمیق دو ملت دانست. پزشکیان در پیامهای خود به امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، میخائیل کاولاشویلی، رئیسجمهور گرجستان، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان و قربانقلی بردیمحمداف، رهبر ملی ترکمنستان نیز با اشاره به روابط تاریخی، فرهنگی و همسایگی، بر گسترش همکاریها و مناسبات دوجانبه تأکید کرد. رئیسجمهور همچنین یادآور شد که رهبر شهید انقلاب همواره توسعه روابط با کشورهای همسایه، بهویژه کشورهای دوست و همسایه منطقه را از اولویتهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران میدانستند.
وداع و تشییع بینظیر مردمی در تهران
پس از پایان مراسم رسمی، از روز شنبه ۱۳ تیرماه مصلای امام خمینی(ره) میزبان مراسم وداع عمومی شد. از ساعات اولیه بامداد، خیابانهای اطراف مصلی و ایستگاههای مترو با حضور گسترده مردمی که از استانهای مختلف کشور خود را به تهران رسانده بودند، مملو از جمعیت شد. صفهای عزاداران از ورودیهای مختلف مصلی امتداد یافت و مردم با قرائت قرآن، نوحهخوانی و قرائت فاتحه، با رهبر شهید وداع کردند. استقبال گسترده مردم موجب شد ستاد برگزاری، زمان مراسم را تا ساعات پایانی شب تمدید کند. این روند در روز یکشنبه نیز ادامه یافت و مصلی برای دومین روز متوالی پذیرای خیل عظیم عزاداران بود.
صبح یکشنبه ۱۴ تیرماه، نماز میت بر پیکر حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای به امامت آیتالله جعفر سبحانی، از مراجع تقلید، در مصلای امام خمینی(ره) اقامه شد. در این مراسم، جمعی از مراجع، علما، مسئولان عالیرتبه کشور، فرماندهان نظامی و هزاران نفر از مردم حضور داشتند. پس از اقامه نماز، پیکر رهبر شهید برای برگزاری مراسم تشییع آماده شد و ستاد برگزاری، آخرین جزئیات مسیر، تمهیدات ترافیکی، نحوه استقرار نیروهای امدادی و خدماترسان و برنامه انتقال پیکر را اعلام کرد. آیین تشییع روز دوشنبه ۱۵ تیرماه از ساعت شش صبح آغاز شد. با این حال، از ساعتها پیش از آغاز رسمی مراسم، مسیرهای منتهی به میدان امام حسین(ع)، خیابان انقلاب، میدان انقلاب، خیابان آزادی، میدان آزادی و بزرگراه شهید حسین لشکری مملو از عزادارانی بود که برای بدرقه رهبر شهید در محل حاضر شده بودند. پیکر رهبر شهید به همراه پیکر شهیدان سیدهبشری حسینیخامنهای، مصباحالهدی باقری، زهرا حدادعادل و زهرا محمدیگلپایگانی بر روی خودروی ویژه حمل شهدا در مسیر تعیینشده حرکت کرد. به دلیل حجم بالای جمعیت، خودروی حامل پیکر در چندین نقطه متوقف شد تا عزاداران بیشتری امکان وداع داشته باشند. سردار حسن حسنزاده، رئیس قرارگاه برگزاری مراسم، در جریان تشییع اعلام کرد به منظور فراهمشدن امکان مشاهده پیکر برای جمعیت حاضر، در بخشی از مسیر از بالگرد نیز استفاده خواهد شد. بر همین اساس، پیکر رهبر شهید در ادامه مراسم از فراز بخشی از مسیر تشییع عبور داده شد.
در این مراسم، علاوه بر حضور گسترده مردم، شماری از مقامات ارشد کشور ازجمله مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه، محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، آیتالله صادق آملیلاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، سردار اسماعیل قاآنی، احمد جنتی، اسحاق جهانگیری، سیدعباس صالحی، احمد میدری، محمد اسلامی، اسکندر مؤمنی، محسن پاکنژاد، احمد دنیامالی، فرزانه صادق، سیدستار هاشمی، سیداحمد خمینی و جمع دیگری از اعضای هیئت دولت، نمایندگان مجلس، فرماندهان نظامی و مسئولان کشوری حضور داشتند. در طول مسیر تشییع، نیروهای اورژانس، هلالاحمر، آتشنشانی، پلیس راهور، نیروهای انتظامی و سایر دستگاههای خدماترسان در نقاط مختلف مستقر بودند و مسئولیت تأمین امنیت، مدیریت تردد و خدمات امدادی را بر عهده داشتند. همچنین ناوگان حملونقل عمومی با حداکثر ظرفیت برای جابهجایی عزاداران فعالیت کرد. مراسم تشییع پس از حدود ۱۱ ساعت، حوالی ساعت ۱۷ در بزرگراه شهید حسین لشکری به پایان رسید. با پایان آیین تهران، پیکر رهبر شهید برای ادامه مراسم تشییع و وداع به شهر قم منتقل شد تا دومین مرحله این آیین در مسجد مقدس جمکران و حرم حضرت فاطمه معصومه(س) برگزار شود.
قم؛ دومین ایستگاه بدرقه رهبر شهید
پس از پایان مراسم تشییع در تهران، پیکر حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، شامگاه دوشنبه ۱۵ تیرماه به شهر قم منتقل شد تا دومین مرحله آیینهای وداع و تشییع در جوار مسجد مقدس جمکران و حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) برگزار شود؛ مراسمی که صبح سهشنبه ۱۶ تیر با حضور گسترده مردم، علما، روحانیون، طلاب و مسئولان آغاز شد و پس از اقامه نماز و تشییع، با انتقال پیکر به عراق ادامه یافت. از نخستین ساعات بامداد سهشنبه، مسیرهای منتهی به مسجد مقدس جمکران و خیابانهای اطراف آن شاهد حضور گسترده زائران و عزادارانی بود که از قم و دیگر استانهای کشور برای شرکت در مراسم، خود را به این شهر رسانده بودند. همزمان، نیروهای انتظامی، اورژانس، هلالاحمر، آتشنشانی و سایر دستگاههای خدماترسان در محل مستقر شدند و تمهیدات لازم برای مدیریت جمعیت، تردد و برگزاری مراسم را به اجرا گذاشتند.
مراسم رسمی با اقامه نماز بر پیکر رهبر شهید در مسجد مقدس جمکران آغاز شد. این نماز به امامت آیتالله عبدالله جوادیآملی اقامه شد و جمع کثیری از مراجع، علما، استادان حوزه، طلاب، مسئولان و اقشار مختلف مردم در آن حضور یافتند. پس از پایان نماز، پیکر رهبر شهید بر روی خودروی ویژه حمل شهدا در میان جمعیت عزادار از مسجد مقدس جمکران به سمت حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) تشییع شد. در طول مسیر، مردم با در دست داشتن پرچمهای جمهوری اسلامی ایران، تصاویر رهبر شهید و پلاکاردهای عزاداری، با قرائت قرآن، ذکر صلوات و نوحهخوانی، پیکر ایشان را بدرقه کردند. حضور خانوادهها، طلاب ایرانی و غیرایرانی، روحانیون، زائران و مردم از شهرهای مختلف، جلوه ویژهای به این مراسم بخشیده بود. تصاویر منتشرشده از مراسم، خیابانهای مملو از جمعیتی را نشان میداد که از ساعات اولیه صبح در مسیر تشییع حضور یافته بودند.
در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س)، آیین وداع دیگری با حضور زائران، خادمان آستان مقدس، علما و مسئولان برگزار شد. پیکر رهبر شهید پس از ورود به حرم، مورد استقبال مسئولان آستان و شخصیتهای حوزوی قرار گرفت و زائران با قرائت فاتحه و زیارتنامه، با ایشان وداع کردند. در این بخش از مراسم نیز حضور گسترده مردم موجب شد روند انتقال پیکر با آرامش و در میان حلقههای متعدد انتظامی و خدماتی انجام شود. همزمان با برگزاری مراسم در قم، بازتاب این آیین در رسانههای منطقهای و بینالمللی نیز ادامه داشت. شماری از رسانههای عربی و غربی ازجمله الجزیره و الشرقالاوسط با انتشار گزارشهایی از حضور گسترده مردم در مسجد جمکران و مسیرهای تشییع، این مراسم را بازتاب دادند و به ادامه آیینهای بدرقه در عراق و سپس مشهد اشاره کردند. در پایان مراسم قم، پیکر رهبر شهید برای ادامه آیینهای وداع به عراق منتقل شد.
عراق و سفری که ۶۹ سال به تأخیر افتاد
پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی پس از برگزاری آیینهای وداع و تشییع در تهران و قم، برای برگزاری مراسم تشییع و زیارت به عراق منتقل شد؛ سفری که با حضور گسترده مردم، شخصیتهای مذهبی و مسئولان عراقی در شهرهای مقدس نجف اشرف و کربلای معلی همراه بود. همزمان با برگزاری آیینهای تشییع و وداع رهبر شهید انقلاب اسلامی در نجف و کربلا، روایتی از یکی از آرزوهای دیرینه ایشان بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. رهبر شهید که ۶۹ سال پیش در دوران جوانی سفری طلبگی به نجف داشت و آرزو میکرد در این شهر به تحصیل و زندگی ادامه دهد، هرگز فرصت زیارت دوباره عتبات عالیات را نیافت و در نهایت پس از گذشت نزدیک به هفت دهه، پیکر ایشان در میان بدرقه میلیونی مردم عراق به نجف و کربلا منتقل شد و این دو شهر بار دیگر با نام و خاطره ایشان پیوند خوردند. دراینبین دکتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری کشورمان، به همراه هیئتی از مقامهای ارشد نیز سهشنبه گذشته برای شرکت در مراسم استقبال از پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی وارد نجف اشرف شد و مورد استقبال رسمی علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، و جمعی از مقامات این کشور قرار گرفت. دولت عراق همزمان با این مراسم، روز چهارشنبه را تعطیل رسمی اعلام کرد. براساس برنامه اعلامشده، پیکر رهبر شهید و اعضای خانواده ایشان پس از ورود به نجف اشرف، برای زیارت و طواف به حرم مطهر حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) منتقل شد. روز چهارشنبه و همزمان با اقامه نماز صبح، مراسم اقامه نماز میت در صحن بارگاه علوی به امامت آیتالله سیدمحمدتقی حکیم، روحانی نجفی و از اعضای برجسته خاندان حکیم، برگزار شد و پس از آن، آیین تشییع با حضور انبوه عزاداران از ساعت ۶ صبح به وقت محلی آغاز شد. مسیر تشییع از خیابان کوفه به سمت خیابان ثورهالعشرین و حرم مطهر حضرت علی (ع) تعیین شده بود و سپس کاروان تشییع راهی کربلای معلی شد.
خبرنگار تسنیم از نجف گزارش داد که از ساعات اولیه بامداد، همه مسیرهای منتهی به این شهر با ازدحام گسترده خودروها و زائرانی همراه بود که از استانهای مختلف عراق و همچنین دیگر کشورها برای حضور در این مراسم راهی نجف شده بودند. فضای شهر نیز با نصب پرچمهای عزا، پلاکاردهای سوگواری و استقرار موکبهای خدمترسان در مسیرهای اصلی، حال و هوایی متفاوت به خود گرفته بود. موکبهای مردمی در طول مسیر تشییع با ارائه خدمات رفاهی، پذیرایی و اسکان، از عزاداران استقبال میکردند. پیش از آغاز مراسم تشییع، در فرودگاه بینالمللی نجف نیز آیین رسمی استقبال و ادای احترام به پیکر رهبر شهید با حضور مقامات ارشد سیاسی، مذهبی و شخصیتهای برجسته عراق برگزار شد. همزمان با ورود هواپیمای حامل پیکر مطهر، مسئولان عراقی و نمایندگان آستانهای مقدس نجف و کربلا در مراسم استقبال حضور یافتند.
براساس گزارشهای منتشرشده، اگرچه مراسم تشییع در عراق تنها طی چند ساعت برگزار شد، اما به دلیل گستردگی حضور مردمی، از آن بهعنوان یکی از رویدادهای کمسابقه در تاریخ دو شهر مقدس نجف و کربلا یاد شد. این دو شهر که هر سال میزبان میلیونها زائر در مناسبتهای مذهبی هستند، این بار نیز شاهد حضور گسترده عزادارانی بودند که برای بدرقه رهبر شهید انقلاب اسلامی گرد هم آمده بودند. پس از پایان مراسم نجف، پیکر مطهر رهبر شهید به کربلای معلی منتقل شد. در این شهر نیز آیین تشییع با حضور گسترده مردم برگزار و پیکر ایشان در حرمهای مطهر امام حسین (ع) و حضرت ابوالفضل العباس (ع) طواف داده شد. با پایان این مراسم، بخش عراقی آیین تشییع و وداع به پایان رسید.
خبرگزاری رسمی عراق (واع) به نقل از کمیته عالی برنامهریزی و سازماندهی مراسم اعلام کرد که براساس برآوردهای اولیه، بیش از ۱۰ میلیون نفر در آیین تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در شهرهای نجف اشرف و کربلای معلی حضور داشتند. احسان یاسین العوادی، رئیس کمیته عالی و مدیر دفتر نخستوزیر عراق، در بیانیهای اعلام کرد که جهان اسلام و افکار عمومی مراسم تشییع را با اندوه دنبال کردند. به گفته او، از نخستین ساعات پس از ابلاغ مأموریت، جلسات متعددی میان مسئولان جمهوری اسلامی ایران، دولت عراق، دولتهای محلی، آستانهای مقدس علوی، حسینی و عباسی، فرماندهی عملیات مشترک، دستگاههای امنیتی و خدماتی برگزار شد تا زمینه برگزاری منظم مراسم فراهم شود. در این چارچوب، کمیتههای تخصصی متعددی تشکیل و سناریوهای مختلف برای مدیریت جمعیت، ساماندهی حرکت عزاداران، تأمین امنیت مسیرها و ارائه خدمات عمومی تدوین شد.
در پی برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در نجف و کربلا، مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری کشورمان، در پیامی خطاب به ملت ایران، ملتهای اسلامی و آزادگان جهان، از حضور گسترده مردم در آیینهای وداع، تشییع و تدفین رهبر شهید انقلاب اسلامی و همچنین همراهی دولت و ملت عراق و دیگر کشورها قدردانی کرد. او این حضور را نماد وفاداری ملت ایران، همبستگی ملی، وحدت امت اسلامی و تجدید میثاق با آرمانهای عزت، استقلال، عدالت و پیشرفت کشور توصیف کرد. همچنین محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با قدردانی از مراجع، دولت و مجلس عراق، نیروهای امنیتی، حشدالشعبی، موکبداران و مردم این کشور، تشییع میلیونی را جلوهای از عزت اسلام، جایگاه مرجعیت دینی و استمرار راه مقاومت توصیف کرد. آیتالله صادق آملیلاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، نیز با تقدیر از حضور حماسی مردم ایران، عراق و آزادگان جهان، این همبستگی را نماد وحدت و تداوم راه شهیدان دانست. آیتالله علیرضا اعرافی، مدیر حوزههای علمیه، با صدور پیامی از حضور پرشور ملت، عشایر و گروههای مقاومت عراق قدردانی کرد.
آرامش ابدی در جوار بارگاه رضوی
پس از برگزاری آیینهای وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در تهران، قم، نجف اشرف و کربلای معلی، آخرین مرحله این بدرقه تاریخی صبح پنجشنبه ۱۸ تیرماه با ورود پیکر مطهر ایشان به مشهد مقدس آغاز شد. هواپیمای حامل پیکر رهبر شهید و اعضای خانواده ایشان در فرودگاه بینالمللی شهید هاشمینژاد مشهد به زمین نشست و مورد استقبال مسئولان، خادمان آستان قدس رضوی و دستاندرکاران برگزاری مراسم قرار گرفت. با ورود پیکر رهبر شهید، مشهد حال و هوایی متفاوت به خود گرفت. از ساعات نخست روز، زائران و مجاوران حرم رضوی و مردم عزادار از استانهای مختلف کشور، بهویژه استانهای شرقی، جنوبی و غربی، خود را به مشهد رساندند تا در آخرین آیین بدرقه رهبر شهید انقلاب اسلامی شرکت کنند. دستگاههای اجرائی، امدادی، انتظامی و خدماتی استان نیز با پیشبینی تمهیدات لازم، مسئولیت ساماندهی جمعیت و ارائه خدمات به عزاداران را برعهده داشتند.
مراسم تشییع از ساعت ۱۴ از خیابان امام رضا (ع) آغاز شد و سیل جمعیت، مسیر منتهی به حرم مطهر رضوی را در بر گرفت. حضور گسترده مردم به حدی بود که در بخشهایی از مسیر، حرکت خودروی حامل پیکر با دشواری همراه شد. در پی افزایش تراکم جمعیت، خودروی حامل پیکر در محدوده چهارراه دانش از مسیر اصلی خارج و به سمت زمین چمن فردوسی هدایت شد تا ادامه مسیر تا حرم مطهر امام رضا (ع) از طریق بالگرد انجام شود. همزمان با نزدیکشدن پیکر مطهر به حرم رضوی، آستان قدس رضوی اطلاعیههایی برای مدیریت حضور زائران صادر کرد. براساس این اطلاعیهها، با توجه به تکمیل ظرفیت حرم، از زائران درخواست شد از ورودیهای بابالرضا (ع) و بابالجواد (ع) استفاده نکنند و امکان اتصال به نماز از مسیرهای خیابانهای شیرازی، نوابصفوی و طبرسی فراهم شد. همچنین به دلیل ازدحام جمعیت، نماز بر پیکر رهبر شهید علاوه بر صحن پیامبر اعظم (ص)، در دیگر صحنها و خیابانهای اطراف حرم نیز برگزار شد. پیش از برگزاری مراسم نماز، نماز جماعت مغرب و عشا به امامت آیتالله سید احمد علمالهدی در صحن پیامبر اعظم (ص) اقامه شد. پس از آن، ساعت ۲۱:۵۳، نماز بر پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی و اعضای خانواده ایشان به امامت آیتالله سیدمصطفی خامنهای، فرزند ارشد رهبر شهید، برگزار شد. در صفوف نماز، شخصیتهای سیاسی و مسئولان عالیرتبه کشور ازجمله محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، حجتالاسلام غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه، و حجتالاسلام سیدحسن خمینی حضور داشتند. در جریان برگزاری مراسم، برخی رسانهها از اقامه نماز از سوی آیتالله العظمی نوریهمدانی خبر داده بودند، اما دفتر این مرجع تقلید با انتشار اطلاعیهای اعلام کرد که به دلیل شرایط جسمانی، طول مسیر و فراهمنشدن امکان سفر، ایشان در مراسم حضور نیافتهاند و اخبار منتشرشده در این زمینه نادرست بوده است.
پس از پایان نماز، پیکر رهبر شهید بر دستان مردم عزادار به سوی رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی تشییع شد. براساس اعلام مسئولان آستان قدس رضوی، مراسم تدفین با حضور اعضای بیت و خانواده رهبر شهید در این رواق و در نزدیکی روضه منوره حضرت امام رضا (ع) برگزار شد. بهاینترتیب، سلسله آیینهای وداع و تشییع رهبر شهید که از تهران آغاز شده و پس از برگزاری مراسم در قم، نجف اشرف و کربلای معلی ادامه یافته بود، بامداد جمعه ۱۹ تیرماه ۱۴۰۵ با خاکسپاری پیکر مطهر ایشان در رواق دارالذکر حرم مطهر امام رضا (ع) به پایان رسید. آرامگرفتن رهبر شهید در جوار بارگاه ملکوتی حضرت ثامنالحجج (ع)، پایان یک سفر تاریخی و چندروزه بود؛ سفری که با حضور گسترده میلیونها نفر از مردم ایران و عراق، جلوهای کمنظیر از بدرقه و ادای احترام به رهبر شهید انقلاب اسلامی را رقم زد.
