ایران عاشورایی

روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت:

از زمان جنگ 12 روزه بود که مفهومی به نام وطن‌دوستی با آرمان‌های دینی و مذهبی شکل و شمایل متفاوت‌تری به خود گرفت. 14 تیر 1404 رهبر شهید انقلاب از یکی از مداحان خواستند قطعه «ای ایران...» را در مراسم حسینیه امام خمینی (ره) بخواند. رفتاری که تلاش می‌کرد پیوند مستحکم‌تری میان آموزه‌های دینی و هویت‌های ملی و ناسیونالیستی ایجاد کند. در شرایط فعلی که کشور در آستانه عصر تازه‌ای قرار گرفته و تلاش می‌کند، توسعه و مردمسالاری را به عنوان رکن رکین حکمرانی محقق کند، استفاده از آموزه‌های ملی و مذهبی در کنار هم می‌تواند موتور محرک این حرکت تلقی شود. رییس شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز با تاکید بر همین مفاهیم متعالی با انتشار توییتی در ایکس نوشت: «وقتی رهبر شهید ایران در شب عاشورا گفت «ای ایران بخوان»، پیوند عاشورا و وطن را به باشکوه‌ترین کلام یادآوری کرد.»  الیاس حضرتی ادامه داد: «یا حسین» ریشه معنوی ایستادگی است و «‎#ای_ایران» نام خانه این ایستادگی. ملتی که حسین(ع) را دارد، ذلت را نمی‌پذیرد و ایرانی چون حسینی است، همیشه سربلند خواهد ماند.» باتوجه به اهمیت موضوع «اعتماد» در گفت‌وگو با یک استاد دانشگاه و فعال سیاسی تلاش کرده است این نسبت و تناسب میان آموزه‌های دینی از جنس عاشورا با فرهنگ ملی و وطن‌دوستی ایرانیان را مورد واکاوی قرار دهد. در این مسیر چهره‌هایی چون غلامرضا ظریفیان معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات و محمدصادق جوادی حصار فعال سیاسی ارزیابی‌های خود را از نسبت میان فرهنگ عاشورایی و وطن‌دوستی ایرانیان مطرح  می‌کنند.

ظریفیان: عاشورا در ایران پشتوانه‌ای برای کرامت، تاب‌آوری و دفاع از وطن تبدیل شده است

معاون‌وزیر علوم دولت اصلاحات با بیان اینکه عاشورا در ایران از یک رویداد تاریخی و آیینی فراتر رفته و به بخشی از فرهنگ بومی ایرانیان تبدیل شده، می‌گوید: وطن در نگاه ایرانیان تنها یک محدوده جغرافیایی نیست، بلکه مجموعه‌ای از هویت، فرهنگ، حافظه تاریخی و ارزش‌های انسانی است و فرهنگ عاشورا در مقاطع بحرانی، به تقویت عزت، تاب‌آوری، همبستگی اجتماعی و دفاع از این ارزش‌ها کمک کرده است. غلامرضا ظریفیان در گفت‌وگو با «اعتماد» درباره نسبت عاشورا با ایران‌دوستی اظهار کرد: حادثه عاشورا صرفا یک رویداد تاریخی یا آیینی نیست، بلکه به دلیل ویژگی‌های درونی و پیام‌های عمیقی که در خود دارد، به تدریج پیوندی عمیق با جامعه ایرانی برقرار کرده و علاوه بر جایگاه دینی، به بخشی از فرهنگ بومی ایران تبدیل شده است. ایرانیان علاوه بر باورهای دینی، با عاشورا نوعی آمیختگی عمیق ملی پیدا کرده‌اند و این پیوند را می‌توان در معماری، تعزیه، شعر فارسی و بسیاری از بافتارهای فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی ایران مشاهده کرد، از همین رو، برای بررسی نسبت عاشورا و وطن‌دوستی باید به مفاهیمی همچون عاشورا، وطن، تاب‌آوری ملی، عزت و اخلاق اجتماعی توجه کرد. فهم ایرانیان از عاشورا، پیوندی میان انسان، جامعه، قدرت، کرامت و مسوولیت ایجاد کرده است، به همین دلیل، هر زمان جامعه ایران با بحران روبه‌رو شده، این پرسش مطرح بوده که نسبت عاشورا با حفظ عزت، تقویت تاب‌آوری، همبستگی ملی و دفاع از وطن چیست و آیا عاشورا صرفا به اشک و عاطفه محدود می‌شود یا می‌تواند در عرصه اجتماعی نیز الهام‌بخش باشد. او ادامه می‌دهد: تاریخ ایران پس از اسلام سرشار از بحران‌ها و هجوم‌های مختلف بوده و در همه این مقاطع، جامعه ایرانی به این پرسش پاسخ عملی داده است. به گفته وی، در جنگ ۱۲ روزه و پس از آن نیز همین پرسش بار دیگر در جامعه مطرح شد و واکنش مردم نشان داد که این نسبت همچنان به شکلی عمیق و جوهری برقرار است. ظریفیان با بیان اینکه وطن در نگاه ایرانیان صرفا یک مکان فیزیکی نیست، تصریح کرد: وطن بستر تحقق ارزش‌های انسانی است. زمانی که از وطن سخن می‌گوییم، فقط از خاک، زمین یا مرزهای جغرافیایی سخن نمی‌گوییم، بلکه از سرزمینی حرف می‌زنیم که نسل‌های مختلف برای دفاع از جان، ناموس، استقلال، ارزش‌ها و هویت خود در آن ایستادگی کرده‌اند. وطن برای ایرانیان حافظه تاریخی، فرهنگ، زبان، دین، هویت مشترک و خانه‌ای است که انسجام اجتماعی در آن شکل گرفته است، بنابراین دفاع از وطن، دفاع از امکان زندگی آزاد، امن، شرافتمندانه و مبتنی بر ارزش‌های انسانی است. این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه عاشورا در فرهنگ ایران گفت: عاشورا در نگاه جامعه ایرانی صرفا یک نبرد تاریخی نیست، بلکه دفاع از کرامت انسانی است. جامعه ایران، قیام امام حسین (ع) را نه برای دستیابی به حکومت و قدرت، بلکه برای احیای عدالت، اصلاح جامعه و دفاع از کرامت انسان تفسیر می‌کند؛ مفاهیمی که حتی پیش از اسلام نیز در فرهنگ ایرانی جایگاهی پررنگ داشته‌اند. از همین منظر، میان عاشورا و وطن پیوندی عمیق برقرار می‌شود، زیرا اگر استقلال جامعه از میان برود و زمینه تحقق عدالت، آزادی و اصلاح فراهم نباشد، با وطنی آسیب‌دیده روبه‌رو خواهیم بود. به همین دلیل آرمان‌های امام حسین(ع) با حفظ استقلال، عزت و کرامت جامعه پیوند خورده است. ظریفیان با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه اظهار می‌کند: تلاش دشمن در این جنگ‌ها تحقیر جامعه ایران بود و می‌خواست این تصور را القا کند که می‌تواند در زمانی کوتاه بر کشور مسلط شود، اما نتیجه نهایی نشان داد که جامعه ایران از عزت و استحکام بیشتری برخوردار است و با قدرت نظامی نمی‌توان آن را تحقیر کرد. یکی از مهم‌ترین آموزه‌هایی که هر سال در فرهنگ عاشورا تمرین می‌شود، شعار «هیهات من‌الذله» است. این عبارت تنها یک شعار حماسی نیست، بلکه منشوری برای زندگی اجتماعی ایرانیان است و این پیام را منتقل می‌کند که هیچ قدرتی حق ندارد کرامت مردم را پایمال یا جامعه را با زور و ستم تحقیر کند. عزت به معنای نفی عقلانیت نیست، بلکه اقتضا می‌کند هر جا لازم باشد، با گفت‌وگو، مذاکره، صلح، رعایت حقوق مردم و حفظ کرامت انسانی از این عزت صیانت شود. او بخش دیگری از پیام عاشورا را تاب‌آوری دانست و افزود: جامعه ایران در طول تاریخ، تاب‌آوری را به بخشی از هویت خود تبدیل کرده است. نتیجه این تاب‌آوری آن است که رنج به امید تبدیل می‌شود. جامعه ایران در جنگ‌های اخیر نیز با وجود خسارت‌ها و شهادت‌ها، اجازه نداد رنج به ناامیدی تبدیل شود، بلکه تلاش کرد آن را به رنجی متعالی و سازنده تبدیل کند. نمونه‌های این تاب‌آوری را می‌توان در واکنش جامعه به حمله به مدارس، شهادت فرماندهان و دیگر آسیب‌های جنگ مشاهده کرد؛ جایی که مردم با تدبیر، عقلانیت، جایگزینی نیروها و حفظ انسجام اجتماعی، رنج را به امید و مسوولیت اجتماعی تبدیل کردند. همان‌گونه که عاشورا نشان داد می‌توان شکست نظامی را به پیروزی فرهنگی و اخلاقی تبدیل کرد، جامعه ایران نیز در برابر فشارها و خسارت‌های جنگ، با تکیه بر همین آموزه‌ها، رنج را به معنا، همبستگی اجتماعی، مسوولیت‌پذیری و همکاری عمومی تبدیل کرد. ظریفیان در پایان با اشاره به جمله معروف امام‌حسین (ع) در روز عاشورا مبنی بر اینکه «اگر دین ندارید، آزاده باشید»، گفت: این پیام نشان می‌دهد که حتی اگر کسی دین نداشته باشد، نمی‌تواند از اخلاق و وجدان انسانی فاصله بگیرد.  به گفته وی، این آموزه در حمله به مراکز آموزشی، میراث فرهنگی و مناطق غیرنظامی نیز برای جامعه ایران یادآور این حقیقت بود که کرامت و جوانمردی، ارزشی فراتر از هر ادعای دینی است.  وی تاکید کرد: فرهنگ عاشورا با مفاهیمی چون عزت، کرامت، اخلاق و مسوولیت اجتماعی، نقشی مهم در حفظ وطن ایفا کرده است، زیرا وطن تنها یک جغرافیا نیست، بلکه مجموعه‌ای از ارزش‌های تاریخی و فرهنگی است که عاشورا نیز به عنوان بخشی از این فرهنگ در آن جایگاهی عمیق و ماندگار یافته است.