دوئل سیاسی ترامپ و ملونی؛ متحدانی که علیه هم شوریدهاند
تحریریه آوش/ پیامدهای این وضعیت برای سیاست داخلی ایتالیا محسوس و برای واشنگتن تقریبا و تا حد زیادی زیانبار بود و تا جمعه، ۱۹ژوئن، همبستگی با ملونی از سراسر طیفهای مختلف سیاسی ایتالیا سرازیر شد. رئیسجمهور ایتالیا، سرجیو ماتارلا مستقیما با او تماس گرفت. وزیر دفاع گویدو کروستو که یکی از نزدیکترین متحدان ملونی است، در ایکس نوشت که نمیتواند تصور کند ملونی حتی «زیر تهدید» هم از کسی تقاضای عکس کند
درست مطابق آغاز هر بحران دیپلماتیک در عصر ترامپ، ماجرای ملونی و ترامپ هم با یک لافزنی آغاز شد. دونالد ترامپ در حاشیه اجلاس گروه هفت در اوینلهبن فرانسه و در گفتوگو با شبکه ایتالیایی La7، بیمقدمه به سراغ جورجیا ملونی، نزدیکترین متحد اروپاییاش رفت و سخنانی گفت که رُم را متحیر کرد و او گفت که ملونی او را «التماس» کرده که عکسی با او بگیرد. ترامپ گفت به او دلسوزی کرده و ملونی هم قبول کرده است.
این ادعا نهتنها بیمورد بود، بلکه به گواه حاضران در صحنه و تصاویر ویدیویی که از اجلاس منتشر شده آشکارا دروغ بود. دوربینها ترامپ و ملونی را در حال گفتوگویی طولانی و دوطرفه و نه تضرع یک شریک فرودست در برابر سرپرست خود نشان دادند. با این حال، ترامپ در روایت خود ملونی را به جایگاه یک التماسگر تنزل داد: «احتمالا خوشحال است که با او حرف زدم» و در نهایت گفت: «مجبور نبودم.»
نخستوزیر ایتالیا از کنار این موضوع به سادگی نگذشت و ظرف چند ساعت در یک سخنرانی ویدیویی و یک پست اینستاگرامی به زبان انگلیسی که مستقیما خطاب به ترامپ بود، ملونی با خشمی که هم رنجش شخصی در آن بود و هم محاسبه سیاسی جواب ترامپ را داد: «اظهارات دونالد ترامپ کاملاً ساختگی است» و ادامه داد: «صادقانه بگویم، حیرتزده شدهام.» سپس با دقتی که حامیانش در داخل کشور ملونی را با آن میشناختند، افزود: «این حملات مداوم و بیدلیل بیمعناست. دوستداشتن تو یقینا به محبوبیتم کمکی نکرده.» و در پایان، با جملهای که در محافل سیاسی اروپا پیچید: «محبوبیت من به تو ربطی ندارد. پیشنهاد میکنم به محبوبیت خودت فکر کنی.»
جورجا ملونی و رابطه ای که ساخته بود
جورجا ملونی در دور دوم ریاستجمهوری ترامپ جایگاهی منحصربهفرد در سیاست اروپایی او داشته است و به عنوان تنها رهبر غربی که هم صمیمیت واقعی با واشنگتن را حفظ کرده و هم اعتبار خود در میان شرکای اروپایی را شناخته می شود. او تنها رئیس حکومت اتحادیه اروپا است که در مراسم تحلیف ترامپ شرکت کرد. در عرصه عمومی و دیپلماتیک، خود را همواره به عنوان یک پل ارتباطی با سران و کشورهایی که رابطه خوبی با ترامپ و سیاستهایش ندارند معرفی کرده: رهبری که زبان و غریزه پوپولیستی ترامپ را میفهمد اما میتواند آنها را برای بروکسل و برلین به گونهای ترجمه کند که منجر به درگیری و لفاظیهای متقابل سیاسی نشود. اما جنگ آمریکا علیه ایران این نقش را کمرنگ کرد.
وقتی دولت ترامپ جنگ علیه ایران را آغاز کرد، ایتالیا و دولت ملونی با او همراهی نکرد و در عوض جنگ را غیرقانونی خواند. وقتی ترامپ به پاپ لئو چهاردهم، که علنا موضعی ضد ترامپ و جنگ ایران گرفته بود تاخت، ملونی این حملات لظفی را «غیرقابلقبول» نامید. ایتالیا نه نیرویی برای کمک به آمریکا فرستاد و نه موضع سیاسی روشنی در حمایت از ترامپ گرفت.
در مورد اوکراین هم زمانی که حرفهای ترامپ در مورد اوکراین مدام دچار نوسان میشد و گاهی به پوتین میتوپید و گاهی دست به تحقیر زلسنکی میزد، نخستوزی ایتالیا همچنان طرف کییف را میگرفت. در مورد گرینلند هم صریحا هشدار داد که ایتالیا از هرگونه اقدام آمریکا برای تصرف آن با زور حمایت نخواهد کرد.
این مواضع برای اروپاییان که زخمخورده ترامپ بودنند و از دخالت در انتخابات کشورهای مختلف اروپا تا وضع تعرفههای سنگین علیه اتحادیه اروپا را تجربه می کردند به نظر نه قابل دفاع بود، نه تنها قابل قبول؛ اما در کارکرد رفتاری ملونی ستودنی بود.
از سوی دیگر اما برای ترامپ، تمامی این موارد در کنار هم معنای دیگری داشت که او بهسادگی از کنارش عبور نمیکند و از جمله سر باز زدن از تسلیم محض ملونی دیده می شد. پس در حاشیه گروه هفت، با چند جمله بیپروا به یک خبرنگار تلویزیون ایتالیایی، ترامپ به قدیمیترین ابزار آنان که زنان قدرتمند را مجازات میکنند متوسل شد و آن نیز کوچکسازی بود. جملاتی چون «التماس کرد»، «دلم سوخت»، «مجبور نبودم» را باید از همین جمله دانست.
تقابلی که شاید لازم نبود
پیامدهای این وضعیت برای سیاست داخلی ایتالیا محسوس و برای واشنگتن تقریبا و تا حد زیادی زیانبار بود و تا جمعه، ۱۹ژوئن، همبستگی با ملونی از سراسر طیفهای مختلف سیاسی ایتالیا سرازیر شد. رئیسجمهور ایتالیا، سرجیو ماتارلا مستقیما با او تماس گرفت. وزیر دفاع گویدو کروستو که یکی از نزدیکترین متحدان ملونی است، در ایکس نوشت که نمیتواند تصور کند ملونی حتی «زیر تهدید» هم از کسی تقاضای عکس کند، و تذکری محتاطانه به الگوی تکرارشونده ترامپ داد که «اینگونه شوخیها به هیچکس خیری نمیرسانند، نه به آمریکا، نه به ایتالیا، نه به اتحاد.» وزیر خارجه آنتونیو تاجانی که قرار بود برای دیدار با وزیر خارجه مارکو روبیو به میامی برود، سفرش را لغو کرد.
لغو این سفر روشنترین نشانه از وضعیت حال حاضر میان ایتالیا و آمریکا است. آنچه با یک توهین شخصی آغاز شده حالا به قلمرو رسمی دیپلماتیک کشیده شده است. رابطه رُم و واشنگتن که پیشتر هم در موضوع ایران، اوکراین، تعرفهها و اختلاف نظر در مورد غزه متشنج بود، اکنون بُعد تازهای از بیاعتمادی شخصی نیز به خود گرفته است.
برای تحلیلگران اروپایی وجود چنین شرایطی و تناقضی که در آن وجود دارد قابل توجه بوده است و این کشمکش حتی لفظی برای ملونی در داخل ایتالیا سودمند بوده و حملات ترامپ محبوبیت او را در داخل بالا برده است. ایتالیا کشوری است که آمریکاستیزی در چپ و راست آن ریشه عمیقی دارد، و نخستوزیری که در برابر رئیسجمهور آمریکا عقبنشینی نمیکند میتواند در بخشهایی از جامعه که به دولتش بدبین بودند، پشتیبانی به دست آورد.
اما نتیجه این ماجرا میتواند آینده تیرهتری برای رابطه فرا-آتلانتیک به همراه داشته باشد چراکه ملونی تقریبا بهترین سناریوی ممکن برای تعامل اروپا با ترامپ بود. ایتالیا به عنوان متحدی استراتژیک که آماده تحمل اصطکاک و حفظ گفتوگو با واشنگتن بود؛ اما اگر او با یک روایت تحقیرآمیز، نه به خاطر خیانت به اتحاد، بلکه به خاطر رفتار عادی متحدی مستقل در مقابل دوربین تلویزیون کنار گذاشته شود، بنابراین پیامی که به هر پایتخت اروپایی میرسد نیز روشن خواهد بود که همسویی با واشنگتن ارزش چندانی ندارد و در نهایت شاید فقط حسابرسی را به تأخیر بیاندازد.
با این حساب آن عکسی که هرگز گرفته نشد و هر اتفاقی که واقعا در اوینلهبن افتاده باشد، شاید کماهمیتترین بخش ماجرا است.
