پیروزی پاشینیان و مساله معادلات چند وجهی انتخابات ارمنستان در تهران
تحریریه آوش/ در این انتخابات، موجی از تحرکات اتحادیه اروپا در ایروان را نیز شاهد بودیم. شماری از رهبران اروپایی در روزهای منتهی به رأیگیری به پایتخت ارمنستان سفر و بر «تعلق مشترک فرهنگی» ارمنستان و اروپا تأکید کردند. واشنگتن نیز با حمایت ترامپ از پاشینیان، پیام روشنی درباره جهتگیری راهبردی خود در قفقاز فرستاد
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان بامداد دوشنبه، پیروزی قاطع حزب «قرارداد مدنی» در انتخابات پارلمانی را اعلام کرد. نتایج اولیه کمیسیون مرکزی انتخابات نشان میدهد این حزب با کسب نزدیک به ۵۶ درصد آرا، با فاصلهای چشمگیر از رقیبان پیش افتاد و پیروز انتخابات شد. ائتلاف «ارمنستان قوی» به رهبری سامویل کاراپتیان، میلیاردر روسیتبار، با حدود ۲۲ درصد آرا در جایگاه دوم قرار گرفت. این انتخابات که نخستین رأیگیری پارلمانی از سال ۲۰۱۷ به شمار میرود، در بستری از فشار سنگین مسکو و رقابت شدید بین دو محور جغرافیایی – سیاسی برگزار شد.
پاشینیان این پیروزی را «تاریخی» خواند و تأکید کرد که مردم ارمنستان به «صلح منطقهای، استقلال و توسعه» رأی دادهاند. او همزمان از ادامه مسیر نزدیکی به اتحادیه اروپا و حفظ روابط با مسکو سخن گفت، اما آنچه در عمل رخ داده چیزی فراتر از یک انتخاب داخلی است، به این معنی که ایروان در حال بازتعریف جایگاه ژئوپلیتیک خود در فضایی است که مستقیماً با منافع تهران تلاقی پیدا میکند.
فشار مسکو و شکست یک پروژه
انتخابات ارمنستان در سایه یکی از گستردهترین عملیاتهای نفوذ روسیه در تاریخ کشورهای پیرامونی مسکو برگزار شد. بر اساس گزارش رویترز به نقل از مقامات اطلاعاتی غرب، روسیه کمپینهای گسترده اطلاعات کاذب را سازماندهی کرده و حتی طرحی برای انتقال ارمنیان مقیم روسیه به ارمنستان بهمنظور تأثیرگذاری بر نتیجه آرا در دستور کار داشته است. با این حال، پاشینیان نه تنها از پای درنیامد، بلکه با حمایت آشکار رهبران اروپایی و تأیید علنی دونالد ترامپ وارد صحنه شد.
پیروزی پاشینیان در واقع نشانهای از فرسایش اعتبار مسکو در قفقاز جنوبی است؛ منطقهای که روسیه طی دههها آن را بهمثابه حیاط خلوت استراتژیک خود تلقی میکرد. ارمنستان همچنان در سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) عضو است، اما ایروان عملاً مشارکت فعال خود را در این پیمان معلق کرده و اکنون با رأی مردم پشتوانه سیاسی لازم برای خروج رسمی را دنبال میکند.
کریدور و خط قرمز تهران
در میان تمامی ابعاد این انتخابات، پرونده «کریدور ترامپ» یا همان مسیر بینالمللی صلح و شکوفایی (TRIPP) حساسترین پرونده از منظر ایران است. این طرح که هدف آن ایجاد مسیر زمینی میان جمهوری آذربایجان و نخجوان از طریق جنوب ارمنستان است، مستقیماً جغرافیای استراتژیک ایران را به چالش میگیرد.
تهران سالهاست که مخالفت صریح خود با ایجاد هرگونه کریدور در این محور اعلام کرده است. دلیل این مخالفت روشن است: ایجاد خط زمینی پیوسته میان باکو، آنکارا و نخجوان نه تنها کریدور ایران – ارمنستان – روسیه را از ارزش ترانزیتی تهی میکند، بلکه ایران را از سمت شمالغرب، در محاصره ترکیه-آذربایجان قرار میدهد. پاشینیان در ماههای اخیر تلاش کرده این نگرانیها را از طریق گفتوگوهای دیپلماتیک با تهران مرتفع کند و حتی از ارتقای روابط به سطح «شراکت راهبردی» سخن گفته است، چیزی مشابه آنچه اخیرا در روابط ایروان و پکن اتفاق افتاد.
اما این اطمینانبخشیهای دیپلماتیک تا زمانی که متن نهایی توافق صلح ارمنستان – آذربایجان رسما منتشر نشده، ارزش تضمینی ندارد. پیروزی پاشینیان به این معناست که مذاکرات صلح شتاب بیشتری خواهد گرفت و تهران باید مستقل از تحولات انتخاباتی ایروان، خطوط قرمز خود را با دقت بیشتری تعریف و ابلاغ کند.
ارمنستان در میان اروپا، آمریکا و همسایگان
در این انتخابات، موجی از تحرکات اتحادیه اروپا در ایروان را نیز شاهد بودیم. شماری از رهبران اروپایی در روزهای منتهی به رأیگیری به پایتخت ارمنستان سفر و بر «تعلق مشترک فرهنگی» ارمنستان و اروپا تأکید کردند. واشنگتن نیز با حمایت ترامپ از پاشینیان، پیام روشنی درباره جهتگیری راهبردی خود در قفقاز فرستاد.
آن چه اتحادیه اروپا و آمریکا در پی آن هستند صرفا دموکراسی در ارمنستان نیست، بلکه تضعیف موقعیت روسیه در یک منطقه حساس است. ایران در اینجا با معادلهای چندوجهی مواجه است: از یک سو، ارمنستان که از زیر سایه مسکو بیرون بیاید، میتواند شریک اقتصادی مستقلتری برای تهران باشد. از سوی دیگر، اگر ارمنستان به اتحادیه اروپا نزدیکتر و در مسیر عادیسازی روابط با ترکیه و آذربایجان گام بردارد، منجر به محاصره ژئوپلتیک ایران خواهد شد.
آنچه تهران باید رصد کند
در روزها و هفتههای آینده، ایران باید سه موضوع را در نظر داشته باشد: اول، شکلگیری دولت جدید ارمنستان و ترکیب کابینهای که پاشینیان برمیگزیند، زیرا وزن چهرههای متمایل به غرب در برابر جناحهای معتقد به تعامل با همسایگان منطقهای تعیینکننده خواهد بود.
دوم، روند مذاکرات صلح با باکو و بهویژه محتوای مفاد مربوط به دسترسی ترانزیتی در جنوب ارمنستان.
سوم، اینکه آیا ارتقای روابط به «شراکت راهبردی» با ایران وارد دستور کار عملیاتی دولت جدید میشود یا صرفا در سطح لفاظی باقی میماند.
ارمنستان کشور کوچکی است که جمعیتی حدود سه میلیون نفر با مساحتی کمتر از بلژیک در اختیار دارد، اما موقعیت جغرافیایی آن در تقاطع ایران، ترکیه، آذربایجان و گرجستان آن را به یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیک منطقه تبدیل کرده است. آنچه در انتخابات ارمنستان اتفاق افتاد فراتر از برگزاری یک انتخابات درون کشور بود: انتخاب یک معماری منطقهای که تهران نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت بماند.
