حمله آمریکا به دبستان میناب نقض فاحش حقوق بین الملل

در ۲۸فوریه ۲۰۲۸در اولین ساعت تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران دبستان شجره طیبه شهر میناب به صورت متعدد هدف حمله موشک های تاماهاک آمریکا قرار گرفت که در طی این حمله موشکی ۱۶۸ کودک‌ دانش آموز و تعدادی از معلمان و‌افراد غیر نظامی دیگر به شهادت رسیدند.این اتفاق یکی از غم انگیز ترین لحظات این جنگ غیر قانونی بود که به عنوان یک اقدام وحشیانه در حافظه افکار عمومی جهان ‌‌ناظران بین المللی ثبت گردید.

حقوق بین الملل عهده دار حفظ صلح و‌امنیت بین المللی و حمایت از فرد انسانی است و  دارای قواعد برجسته در حمایت از افراد به ویژه گروه‌های آسیب پذیر به ویژه کودکان در مخاصمات مسلحانه می باشد.

در این یادداشت می خواهیم به دو‌مبحث‌بپردازیم اول، در حمله موشکی آمریکا به دبستان میناب چه میزان حقوق بین الملل بشردوستانه نقض گردیده است؟ثانیا حقوق بین الملل چه حمایت هایی برای تحقق عدالت بین المللی و کودکان قربانی این جنایت وحشیانه می تواند فراهم سازد؟

اولا، به موجب ماده ۲۷کنوانسیون چهارم ژنو تمام افراد غیر نظامی باید از خشونت در مخاصمات مسلحانه معاف شوند.ماده ۲۷کنوانسیون چهارم ژنو دلالت بر اصل تمایز در حقوق بین الملل بشر دوستانه دارد که هدف قراردادن دانش آموزان مدرسه نقض فاحش اصل تمایز به عنوان یکی از اصول عرفی حقوق بین الملل بشردوستانه و ماده ۲۷کنوانسیون چهارم ژنو می باشد.

علاوه بر این به موجب مفاد مواد ۵۱و۵۷ پروتکل اول الحاقی کنوانسیون های چهارگانه ژنو حمله مستقیم به غیر نظامیان ممنوع می باشد و‌طرفین درگیری ملزم به انجام اقدامات احتیاطی در هدف قرار  دادن غیر نظامیان می باشد که این مطلب موید اصول عرفی تمایز و احتیاط در حقوق بین الملل بشر دوستانه می باشد.

به موجب ماده ۷۷پروتکل اول الحاقی کنوانسیون های چهارگانه ژنو دولت‌ها تعهد به حفاظت ویژه از کودکان در مخاصمات مسلحانه دارند.

کنوانسیون حقوق کودک به عنوان سند الزام آور بین المللی که بیشتر محتوای آن ارزش حقوق بین الملل عرفی را دارد هدف قرار دادن و استفاده از کودکان را در مخاصمات مسلحانه را ممنوع کرده است .به موجب ماده ۳۸کنوانسیون حقوق کودک هدف قرار دادن کودکان در مخاصمات مسلحانه ممنوع است.

در حمله آمریکا به دبستان میناب حقوق بین الملل بشر دوستانه به صورت فاحش نقض گردیده است و این نقض فاحش جنایت جنگی می باشد.

موشک های تاماهاک آمریکا یک دبستان را هدف قرار داده است که تعداد موشک ها دلیل بر عمدی بودن ارتکاب جنایت جنگی است.

موضکهای تاماهاک به یک دبستان اصابت کرده است که دبستان دارای دیوار بوده است و از کلیه اماکن مجاور آن به وسیله دیوار جدا شده بوده است و دارای ورودی جدا از اماکن همجوار بوده است و ورودی مجزا از خیابان می باشد که تصاویر ماهواره ای از سال‌های قبل دلالت بر این دارند که دبستان از کلیه اماکن مجاور آن جدا بوده است. در زمان حمله دانش آموزان در مدرسه بوده اند که حضور تعداد بالای دانش آموز در مدرسه موید کاربری آموزشی مدرسه است.بنابر گزارش دیده بان حقوق بشر عکس های ماهواره ای در زمان حمله و مدت ها قبل از حمله نشان می دهند که سالها است که محل مورد اصابت موشک ها مدرسه می باشد.

در هدف قرار دادن مدرسه میناب اصول ذیل نقض گردیده است:

-اصل تمایز یا تفکیک نقض گردیده است زیرا که حسب تصاویر ماهواره ای مدرسه مشخص است و از دهه های قبل مدرسه از اماکن مجاور جدا بوده است و با توجه با اینکه شلیک آمریکایی ها با استفاده از داده های ماهواره ای و هوش مصنوعی بوده است تفکیک برای آنها بسیار ساده بوده است و‌با وجود تکنولوژی پیشرفته و دقت اصل تفکیک را نقض کرده اند.

-اصل احتیاط نقض شده است.به موجب قواعد حقوق بین الملل بشر دوستانه در صورت هدف قراردادن اهداف نظامی که در نزدیکی آنها اماکن غیر نظامی است و همچنین بنابر مفاد قطعنامه۲۶۰۱شورای امنیت،باید کلیه اقدامات احتیاطی انجام شود تا به اماکن و اشخاص غیر نظامی آسیبی واردنشود.

-اصل تناسب ایجاد می کند که آسیب های ناشی از اقدام نظامی متناسب باشد اما حمله به مدرسه و‌کشتن دانش آموزان با اصل تناسب مغایرت دارد و نقض فاحش حقوق بین الملل بشردوستانه می باشد.

ثانیا،حقوق بین الملل چه حمایت هایی برای تحقق عدالت نسبت به جنایت میناب و کودکان حقوق بین الملل بشر دوستانه می تواند فراهم سازد؟

حمایت های قضایی حقوق بین الملل از قربانیان جنایت جنگی آمریکا در دبستان میناب در یک نگاه کلی سه قسم می گردد:

اول در کنوانسیون های جهارگانه ژنو به دیوان بین الملل دادگستری به عنوان مرجع صالح برای حل اختلاف در اجرا و تفسیر معاهدات اشاره نشده است و از سوی دیگر آمریکا عضو پروتکل های الحاقی کنوانسیون ها و کنوانسیون حقوق کودک نیست لذا مبنایی قانون برای اعمال صلاحیت دیوان بین الملل دادگستری وجود ندارد و‌از سوی دیگر سندی دال بر رضایت آمریکا بر پذیرش صلاحیت دیوان بین الملل دادگستری وجود ندارد لذا دیوان بین الملل دادگستری فاقد صلاحیت است.

دوم،به جهت عدم عضویت ایران و آمریکا در دیوان بین الملل کیفری دیوان بین الملل کیفری فاقد صلاحیت می باشد و ارجاع پرونده به دیوان بین الملل کیفری از سوی شورای امنیت به علت حق پتو آمریکا غیر ممکن است.وذیرش صلاحیت موردی دیوان نیز جالب‌های های خاص خود را دارد و از سوی دیکر تجربه های پرونده های افغانستان و ونزوئلا علیه آمریکا در دیوان بین المللل کیفری که با اعمال زور و تحریم آمریکا نسبت به قضات دیوان مواجه گردید عملا عدم کارآیی دیوان بین الملل کیفری را برابر آمریکا را نشان داد .

سوم،به نظر می رسد اعمال صلاحیت جهانی در کشور هاییی که جنایت جنگی را در حقوق کیفری خود جرم انگاری نموده  نسبت به آن صلاحیت جهانی قائل شده اند می‌تواند در تعقیب و محاکمه جنایتکاران آمریکایی موثر باشد که نمونه پرونده حسن هابره در بلژیک در این باره مثال مناسبی است.

حمایت های غیر قضاییی در سطح بین المللی عبارت از این می باشد:

یک،شورای حقوق بشر در این باره در بیست و هفت مارس جلسه ای برگزار کرد که در آن جلسه اعضای شورا به اتفاق اعلام کردند که حمله به دبستان میناب نقض فاحش حقوق بشر است اما عدم صدور قطعنامه و عدم تشکیل کمیته حقیقت یاب از نظر حقوقی موضع شورا را منفعل و قابل انتقاد جدی نشان می دهد.

دوم،حق وتو آمریکا در شورای امنیت مانع جدی شورای امنیت می باشدو‌شورای امنیت در این زمینه ناکارآمد هست.

سوم،مجمع عمومی این ظرفیت رادارد تا با مشارکت افکار عمومی و دولت ها علیه آمریکا یک اجماع سیاسی در محکومیت جنایت جنگی آمریکا فراهم سازد.

با توجه با مدارک موجود و آستانه اقدامات آمریکا نقض فاحش حقوق بین المللل بشردوستانه صورت گرفته است و حمله آمریکا به دبستان میناب مصداق آشکار جنایت جنگی است.

آمریکا همیشه تلاش می کند که از چنگال عدالت بین المللی از طریق عدم پذیرش مسئولیت و تعهدات بین المللی فرار کند که لازم است بازیگران بین المللی با همکاری و مشارکت موجبات حمایت از قربانیان این جنایت جنگی را فراهم سازد.