لزوم رواداری در برابر اعتراضات دانشجویی

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

مدیریت اعتراضات دانشجویی، به دلیل ماهیت متفاوت آن نسبت به اعتراضات خیابانی، نیازمند رویکردی متمایز و حساب‌شده است. از آنجا که جنبش دانشجویی به‌عنوان نماد تفکر و دانشگاه به‌عنوان یک نهاد علمی شناخته می‌شود، ضروری است فضای کافی برای طرح دیدگاه‌ها فراهم باشد.

با این حال، تأکید می‌شود که ابراز عقیده و اعتراض نباید به دوقطبی‌سازی و تقابل‌های خشونت‌آمیز منجر شود. اعتراض، در ذات خود، کنشی مدنی و خشونت‌پرهیز تلقی می‌شود و از این رو هم دانشجویان و هم مدیران دانشگاه‌ها باید در این زمینه دقت بیشتری داشته باشند. همچنین گزارش‌هایی درباره احتمال ورود افراد بیرونی به محیط‌های دانشگاهی مطرح شده که لزوم مراقبت و نظارت دقیق‌تر بر ورود و خروج‌ها را یادآور می‌شود؛ به‌گونه‌ای که دسترسی به دانشگاه صرفاً از مسیرهای تعریف‌شده و برای افراد ذی‌ربط امکان‌پذیر باشد.

در مجموع، رواداری در سیاست، امری توسعه‌گرا و پذیرفته‌شده تلقی می‌شود و مدارا در حوزه سیاسی یک ارزش مثبت به شمار می‌آید. انتظار می‌رود این رویکرد در محیط‌های دانشگاهی حتی بیش از سطح عمومی جامعه مورد توجه قرار گیرد. در همین راستا، تقویت واقعی کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌ها می‌تواند به‌عنوان یک راهکار پیشگیرانه مطرح شود؛ اقدامی که اگر با جذابیت و کارآمدی بیشتری دنبال می‌شد، احتمالاً بخشی از تنش‌های اخیر کاهش می‌یافت.

بر این اساس، به نظر می‌رسد پس از اعتراضات دی‌ماه، بروز تحرکات دانشجویی با بازگشایی دانشگاه‌ها قابل پیش‌بینی بوده و اکنون مسئله اصلی، چگونگی پیشبرد مدارا به شکلی شایسته‌تر است. در صورت مدیریت صحیح، دانشگاه‌ها می‌توانند پس از عبور از مقطع حساس کنونی، به‌تدریج وارد مرحله‌ای مدنی‌تر مبتنی بر گفت‌وگوهای اندیشه‌محور و راهگشا شوند. نمی‌توان و نباید با منطق سرکوب یا از موضعی از بالا به فضای دانشگاه و کنشگری دانشجویی نگریست. دانشجو در مقطعی از زندگی قرار دارد که دوره تجربه‌اندوزی اوست، آن هم در شرایطی که فرصت‌های تجربه‌گری همواره محدود بوده است. بنابراین انتظار کنشی کاملاً پخته و به‌دور از هیجان، بدون فراهم بودن بستر تمرین مدنی، واقع‌بینانه نیست.

آنچه این روزها در برخی دانشگاه‌های کشور رخ می‌دهد، در امتداد فضای سوگ و اعتراضی ارزیابی می‌شود که از ابتدای دی‌ماه در جامعه جریان داشته است. از این رو، نمی‌توان دانشگاه را منفک از کلیت جامعه تحلیل کرد و فهم دقیق تحولات دانشگاهی، مستلزم توجه به این پیوستگی است؛ هرچند برخی نقدها در فضای مجازی، ماهیت بخشی از این اعتراضات را محل تأمل و نقد جدی دانسته‌اند. امیر رضا دلاورزاده، استاد دانشگاه در گفتکو با آرمان امروز، در ارزیابی تأثیر دانشجویان بر سیاست داخلی، جنبش دانشجویی را یکی از مؤلفه‌های اثرگذار در پویایی فضای سیاسی کشور توصیف کرد و گفت که دانشجویان به دلیل ویژگی‌های سنی، دسترسی به منابع علمی و روحیه پرسشگری، همواره نقش مهمی در طرح مطالبات و جهت‌دهی به گفتمان عمومی داشته‌اند. وی با اشاره به جایگاه تاریخی دانشگاه در تحولات سیاسی افزود که دانشگاه صرفاً یک نهاد آموزشی نیست، بلکه بخشی از سپهر عمومی کشور محسوب می‌شود و طبیعی است که تحولات اجتماعی و سیاسی در آن بازتاب پیدا کند. به گفته این استاد دانشگاه، هرگاه امکان بیان دیدگاه‌ها در محیط‌های دانشگاهی به‌صورت قانونمند و مدنی فراهم شده، کنش دانشجویی نیز به سمت عقلانیت و گفت‌وگو حرکت کرده است.

دلاورزاده تأکید کرد که تأثیرگذاری دانشجویان در سیاست داخلی بیش از آنکه در قالب کنش‌های هیجانی معنا پیدا کند، در تولید گفتمان، نقد سیاست‌ها و مطالبه‌گری مسئولانه قابل مشاهده است. او معتقد است که دانشجویان می‌توانند با تقویت رویکردهای تحلیلی و پرهیز از دوقطبی‌سازی، به ارتقای کیفیت تصمیم‌سازی در کشور کمک کنند.

وی همچنین نقش مدیریت دانشگاه‌ها را در این زمینه مهم دانست و خاطرنشان کرد که فراهم کردن بسترهای قانونی برای طرح دیدگاه‌ها، از جمله کرسی‌های آزاداندیشی و تشکل‌های دانشجویی فعال، می‌تواند انرژی انتقادی دانشجویان را در مسیرهای سازنده هدایت کند. به گفته او، محدود شدن کانال‌های رسمی بیان مطالبات، معمولاً زمینه بروز رفتارهای پرهزینه‌تر را افزایش می‌دهد. این استاد دانشگاه با اشاره به شرایط کنونی کشور تصریح کرد که توجه به ظرفیت دانشگاه‌ها در تقویت سرمایه اجتماعی اهمیت ویژه‌ای دارد. وی افزود که اگر سیاست‌گذاری‌ها به‌گونه‌ای باشد که دانشجو احساس اثرگذاری واقعی داشته باشد، مشارکت سیاسی نیز به شکل مسئولانه‌تری بروز خواهد کرد. دلاورزاده در پایان تأکید کرد که آینده کنش دانشجویی در ایران، بیش از هر چیز، به میزان تحمل‌پذیری ساختارهای رسمی، کیفیت گفت‌وگوی ملی و تقویت سازوکارهای مشارکت مدنی وابسته است و هرچه این بسترها تقویت شود، نقش دانشجویان در سیاست داخلی نیز سازنده‌تر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود.