شنژن ؛نشست تاریخی سه قدرت جهانی
فردا پنجشنبه ۱۹ نوامبر، شهر بندری شنژن در جنوب چین میزبان نخستین نشست سهجانبه میان دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ خواهد بود
روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشت:
فردا پنجشنبه ۱۹ نوامبر، شهر بندری شنژن در جنوب چین میزبان نخستین نشست سهجانبه میان دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و
شی جینپینگ خواهد بود؛ صحنهای که هرچند در ظاهر یادآور کنفرانسهای تاریخی قرن بیستم برای تعیین سرنوشت ملتهاست، اما این بار در دل دنیایی ناآرام و سرکش رقم میخورد. درست در ساعاتی که رهبران سه قدرت بزرگ هستهای مقابل دوربینها دست یکدیگر را میفشارند، در بیرون از سالن اجلاس، سایه سنگین ازسرگیری جنگ با ایران بر خاورمیانه سنگینی میکند، زخم باز اوکراین در اروپا درماننشده باقی مانده است و ائتلافهای نظامی در شرق آسیا مشغول خطونشان کشیدن برای یکدیگرند.
بنابراین اهمیت تاریخی شنژن بسیار فراتر از یک عکس یادگاری است؛ چرا که این بحرانهای همزمان به عنوان متغیرهای اصلی روی میز مذاکره قرار دارند و پرسش بنیادین این است که در جهانی که دیگر به فرمان یک پایتخت واحد حرکت نمیکند، هر یک از این سه رهبر با کدام برگ برنده وارد اتاق مذاکره میشوند تا این پروندههای ملتهب را به امتیازهای دیپلماتیک تبدیل کنند؟
ایران؛ مهمترین پرونده شنژن
مهمترین پروندهای که سایه آن بر اجلاس شنژن سنگینی میکند، منازعه ایران و التهابات غرب آسیا است؛ جایی که منافع سه قدرت به شکلی متناقض به هم گره میخورد. در حالی که ترامپ میخواهد پرونده تهران را به مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای پیوند بزند، شی جینپینگ نگران امنیت انرژی در خلیج فارس است و پوتین نیز گسترش حضور نظامی آمریکا در جنوب مرزهای روسیه را تهدیدی ژئوپلیتیک میبیند. در آستانه این نشست، آرایش نظامی آمریکا در منطقه، معنادار اما محتاطانه است. پس از حضور کمسابقه سه ناو هواپیمابر آمریکا در ماه آوریل، اکنون بار دیگر و درحالی که دو ناو در حوزه عملیاتی سنتکام مستقر بودند، ناو سوم یعنی تئودور روزولت نیز از اقیانوس هند به آن پیوسته است. با این حال، گزارش پانزدهم نوامبر موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل نشان میدهد در هفته اخیر موج تازهای از بمبافکنها و جنگندهها وارد منطقه نشده و فرمانی برای عملیات جدید صادر نگشته است؛ موضوعی که ثابت میکند این لشکرکشی بیش از آنکه نشانه حملهای قریبالوقوع باشد، اهرمی برای فشار دیپلماتیک
است.
تقلای بینتیجه تلآویو نیز همین واقعیت را تایید میکند. به گزارش پایگاه خبری اکسیوس، رومن گافمن، رئیس موساد روز سیزدهم نوامبر در واشنگتن با رئیس سازمان سیا و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید دیدار کرد تا ترامپ را به ازسرگیری جنگ با ایران متقاعد کند. اما رئیسجمهور آمریکا تاکنون با درخواست بنیامین نتانیاهو همراهی نکرده و به ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی بسنده کرده است؛ چراکه میداند ورود به جنگی غیرقابلکنترل پیش از نشست شنژن، دست او را در برابر پوتین و شی کاملاخالی خواهد کرد.
پوتین و شکست پروژه انزوای مسکو
در جبهه دوم یعنی اروپا وضعیت به گونه دیگری رقم خورده است. پس از ۹ ماه سکوت و بنبست کامل، نمایندگان آمریکا، روسیه و اوکراین در روزهای دهم و یازدهم نوامبر در ابوظبی پای میز مذاکره نشستند. هرچند این گفتوگوها بر سر تضمینهای امنیتی و راههای کاهش تنش متمرکز بود، اما گزارش خبرگزاری رویترز نشان میدهد هیچ گشایش فوری در کار نیست و گره کور سرزمینهای اشغال شده اوکراین و معماری امنیتی اروپا همچنان باز نشده باقی
مانده است.
نکته شگفتانگیز و بسیار معنادار آن است که بحران اوکراین، به عنوان بزرگترین نبرد زمینی اروپا پس از جنگ جهانی دوم، اصلادر دستور کار رسمی نشست سهجانبه شنژن قرار ندارد. این غیبت بزرگ، خود گویای واقعیتهای پشتپرده است. برای ولادیمیر پوتین، همین که در کنار روسای جمهور آمریکا و چین مینشیند، یک پیروزی نمادین و راهبردی برای درهم شکستن پروژه انزوای دیپلماتیک روسیه است. پوتین از تریبون ابوظبی و شنژن یک پیام واحد به غرب مخابره میکند: «هیچ تصمیمی درباره آینده امنیت اروپا بدون رضایت مسکو قابل اجرا نیست.»
در مقابل، ترامپ که روزی وعده داده بود جنگ اوکراین را در ۲۴ ساعت تمام میکند، اکنون دریافته است که واقعیتهای میدانی بسیار سختتر از شعارهای انتخاباتی است و حتی اگر نام اوکراین در فهرست مذاکرات شنژن نباشد، سایه سنگین آن بر تمام کلمات ردوبدلشده میان او و پوتین سنگینی خواهد کرد.
نمایش قدرت اژدهای زرد
اما رئیسجمهور آمریکا پیش از ورود فردا پنجشنبه به شنژن، یک توقف معنادار دیگر در شرق آسیا داشت. دیروز هفدهم نوامبر، یعنی تنها دو روز پیش از نشست سهجانبه، پایتخت فیلیپین میزبان نشست سران گروه موسوم به «کواد» بود؛ ائتلافی متشکل از آمریکا، هند، ژاپن و استرالیا که برای نخستینبار پس از دو سال در سطح رهبران در مانیل گرد هم آمدند تا درباره امنیت خطوط کشتیرانی و زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی تصمیمگیری کنند.
اگرچه اعضای این گروه در بیانیههای رسمی خود ادعا میکنند این ائتلاف علیه کشور خاصی هدفگذاری نشده، اما بر کسی پوشیده نیست که فلسفه وجودی آن، مهار نفوذ فزاینده چین در اقیانوسهای هند و آرام است. برگزاری نشست مانیل، درست ۴۸ ساعت پیش از دیدار با شی جینپینگ، نمایش کلاسیک سیاست چماق و هویج از سوی واشنگتن است.
ترامپ میخواهد به پکن پیام بدهد که آمریکا برای گفتوگوی مستقیم آماده است، اما پشتوانه حضورش در آسیا، شبکهای از متحدان منطقهای است. با این حال، میزبان چینی در شنژن دستبسته نیست. شی جینپینگ بر صندلی کشوری تکیه زده که نبض زنجیرههای تامین کالا در جهان، انحصار فرآوری عناصر کمیاب و بازار فناوریهای نوین را در اختیار دارد. علاوه بر این، پکن در برابر خواسته ترامپ برای پیوستن به معاهدات کاهش تسلیحات اتمی، موضعی سرسختانه دارد و به درستی استدلال میکند که محدودکردن زرادخانه هستهای کوچکتر چین در مقایسه با انبارهای عظیم کلاهکهای آمریکا و روسیه، یک بازی نابرابر و غیرقابل پذیرش است.
میراث سنگین شکست ترامپ در کنگره
در میان این هیاهوی ژئوپلیتیک، یک عامل تعیینکننده دیگر نیز وجود دارد که قدرت چانهزنی ترامپ را از درون میکاهد: سیاست داخلی آمریکا. شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای نوامبر، کنگره را دو دستی تقدیم دموکراتها کرد تا از ماه ژانویه کنترل مجلس نمایندگان و سنا را در دست بگیرند. درست است که طبق قانون اساسی آمریکا، رئیسجمهور در هدایت سیاست خارجی دست بازتری دارد، اما کنگره مخالف میتواند با قفل کردن بودجهها، آغاز تحقیقات فرسایشی و سنگاندازی در مسیر انتصابها، هزینه سیاسی هر تصمیمی را برای کاخ سفید به شدت بالا ببرد.
پوتین و شی، به عنوان سیاستمدارانی که سالها در قدرت بودهاند، به خوبی بوی ضعف سیاسی رقیب را تشخیص میدهند. آنها میدانند که ترامپ پس از شکست انتخاباتی در داخل، به شدت نیازمند یک دستاورد پرزرقوبرق دیپلماتیک در شنژن است تا آن را به عنوان پیروزی به افکار عمومی آمریکا بفروشد و همین نیاز مبرم، بهترین اهرم را به مسکو و پکن میدهد تا هزینه امتیازهای خود را بالاتر ببرند.
پایان عصر دیکتههای یکجانبه
با کنار هم گذاشتن تمام این قطعات، به نتیجه این معادلات میرسیم. نشست شنژن نشاندهنده پایان قدرت آمریکا نیست، بلکه پایان دوران «قدرت بیرقیب و یکطرفه آمریکا» است. آمارهای رسمی موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم موسوم به «سیپری» نشان میدهد که بودجه نظامی آمریکا در سال ۲۰۲۵ به رقم نجومی۹۵۴ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که تقریباً سه برابر بودجه نظامی چین و پنج برابر کل هزینههای دفاعی روسیه است.
در حوزه مالی نیز دادههای سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که دلار آمریکا همچنان نزدیک به ۵۷ درصد از ذخایر ارزی رسمی جهان را تشکیل میدهد. بنابراین، ایالات متحده روی کاغذ هنوز ثروتمندترین و مسلحترین قدرت جهان است. اما درس بزرگ تحولات سال ۲۰۲۶ این است که در دنیای امروز، داشتن ناو هواپیمابر بیشتر یا چاپ کردن اسکناس مسلط جهانی، به صورت خودکار به معنای پیروزی سیاسی در میدان نیست. آمریکا با وجود این برتری آماری، امروز در برابر رقبایی قرار گرفته است که هنر مقاومت، تحمیل هزینه متقابل و برهم زدن محاسبات واشنگتن را آموختهاند. چین با اهرم اقتصاد و فناوری، روسیه با اهرم جغرافیا و قدرت نظامی، و بازیگران مستقلی همچون ایران با تکیه بر توان بازدارندگی بومی و موقعیت راهبردی خود، فضایی را ایجاد کردهاند که واشنگتن دیگر نمیتواند اراده خود را بدون پرداخت هزینههای کمرشکن تحمیل
کند.
نشست فردا ۱۹ نوامبر در شنژن، نه به تولد یک پیمان دوستی میان سه ابرقدرت منجر خواهد شد و نه توافقی برای تقسیم قارهها به سبک قرن بیستم از دل آن بیرون میآید؛ چراکه کشورهایی مانند ایران و اوکراین که پشت آن میز حضور ندارند، بارها ثابت کردهاند مجری تصمیمهای دیگران نخواهند بود. اهمیت تاریخی شنژن در این واقعیت نهفته است که جهان وارد عصر تازهای شده؛ عصری که در آن آمریکا هنوز قدرت اول است، اما دیگر نمیتواند به تنهایی قواعد بازی را بنویسد. قدرت واقعی در این نظم نوین، نه در اندازه زرادخانهها، بلکه در توانایی تبدیل بحرانها به اهرمهای بازدارنده و ایستادگی در برابر دیکتههای یکجانبه تعریف میشود.