خیبرشکن؛ موشک بالستیکی با ۲۰ دقیقه زمان آماده‌سازی/از برد ۱۴۵۰ کیلومتری تا سرجنگی مانورپذیر
تحریریه آوش/ ویژگی مهم دیگر خیبرشکن، برخورداری از سرجنگی مانورپذیر در مرحله پایانی پرواز است و در موشک‌های بالستیک، سرجنگی پس از طی بخش اصلی مسیر به سمت هدف حرکت می‌کند. قابلیت تغییر مسیر در این مرحله می‌تواند پیش‌بینی مسیر نهایی و رهگیری آن را برای سامانه‌های دفاع موشکی دشوارتر کند
موشک بالستیک «خیبرشکن» که در بهمن ۱۴۰۰ از سوی نیروی هوافضای سپاه پاسداران رونمایی شد، بار دیگر به یکی از موضوعات مورد توجه رسانه‌های داخلی تبدیل شده است. موشکی با برد اعلام‌شده ۱۴۵۰ کیلومتر که به دلیل برخورداری از پیشران سوخت جامد، وزن کمتر نسبت به برخی نمونه‌های پیشین و سرجنگی مانورپذیر، در شمار سامانه‌های مهم موشکی ایران قرار می‌گیرد. بااین‌حال، آنچه در گزارش‌های اخیر بیش از سایر مشخصات آن جلب توجه می‌کند، زمان آماده‌سازی و شلیک حدود ۲۰ دقیقه‌ای این موشک است؛ ویژگی‌ای که در شرایط تنش نظامی، اهمیت خاصی پیدا می‌کند.
خیبرشکن از کجا آمد؟
خیبرشکن در ۲۰ بهمن ۱۴۰۰ و در جریان بازدید محمد باقری، رئیس وقت ستاد کل نیروهای مسلح، و امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه، از یکی از پایگاه‌های موشکی این نیرو رونمایی شد.
این موشک در زمان معرفی، از نسل سوم موشک‌های دوربرد سپاه توصیف شد. برد اعلام‌شده آن ۱۴۵۰ کیلومتر است و در رده موشک‌های بالستیک میان‌برد قرار می‌گیرد. طول خیبرشکن در گزارش‌های رسانه‌ای حدود ۱۰ متر و وزن آن نزدیک به ۴۵۰۰ کیلوگرم عنوان شده است. یکی از ویژگی‌های اصلی خیبرشکن، استفاده از سوخت جامد است. برخلاف موشک‌های سوخت مایع که ممکن است پیش از پرتاب به فرایند سوخت‌گیری نیاز داشته باشند، موشک‌های سوخت جامد می‌توانند در وضعیت آماده‌تری نگهداری شوند. این ویژگی به کاهش زمان آماده‌سازی و افزایش انعطاف‌پذیری عملیاتی کمک می‌کند. در زمان رونمایی، حاجی‌زاده اعلام کرد وزن خیبرشکن نسبت به نمونه‌های مشابه حدود یک‌سوم کاهش یافته و زمان آماده‌سازی و شلیک آن به یک‌ششم نمونه‌های پیشین رسیده است. البته مشخص نشد این مقایسه دقیقاً با کدام سامانه‌ها انجام شده است.
ماجرای آماده‌سازی ۲۰ دقیقه‌ای
در گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های داخلی، از جمله تسنیم، زمان آماده‌سازی و شلیک خیبرشکن حدود ۲۰ دقیقه اعلام شده است. این زمان به ویژگی‌های سامانه پرتاب و استفاده از فناوری موسوم به DRU نسبت داده می‌شود. اهمیت این موضوع در آن است که زمان آماده‌سازی یکی از شاخص‌های مؤثر در ارزیابی آمادگی عملیاتی سامانه‌های موشکی محسوب می‌شود. هرچه فاصله میان دریافت دستور و آماده‌شدن سامانه برای پرتاب کوتاه‌تر باشد، امکان واکنش سریع‌تر فراهم می‌شود. بااین‌حال، باید میان مشخصات اعلام‌شده و عملکرد تأییدشده تفاوت گذاشت. عدد ۲۰ دقیقه در منابع رسمی و رسانه‌ای ایران مطرح شده، اما اطلاعات مستقلی که نشان دهد این زمان در تمامی شرایط عملیاتی قابل تحقق است، در دسترس عموم قرار ندارد.
سرجنگی مانورپذیر؛ ویژگی متفاوت خیبرشکن
ویژگی مهم دیگر خیبرشکن، برخورداری از سرجنگی مانورپذیر در مرحله پایانی پرواز است و در موشک‌های بالستیک، سرجنگی پس از طی بخش اصلی مسیر به سمت هدف حرکت می‌کند. قابلیت تغییر مسیر در این مرحله می‌تواند پیش‌بینی مسیر نهایی و رهگیری آن را برای سامانه‌های دفاع موشکی دشوارتر کند. مقام‌های نظامی ایران هنگام رونمایی، بر این قابلیت تأکید کردند. رسانه‌های داخلی همچنین از استفاده از سامانه هدایت ترکیبی و افزایش قدرت تخریب سرجنگی خبر داده‌اند. البته مانورپذیری به معنای غیرقابل رهگیری بودن موشک نیست. عملکرد واقعی چنین سامانه‌ای به عوامل متعددی بستگی دارد و بدون دسترسی به داده‌های دقیق آزمایش‌ها و نتایج عملیات، نمی‌توان درباره میزان موفقیت آن در عبور از سامانه‌های پدافندی قضاوت قطعی کرد.
خیبرشکن در جنگ‌های ایران و اسرائیل
نام خیبرشکن در سال‌های اخیر بارها در گزارش‌های مربوط به عملیات موشکی ایران مطرح شده است. رسانه‌های ایرانی از به‌کارگیری آن در حملات علیه اسرائیل، از جمله در جنگ ۱۲روزه خرداد ۱۴۰۴ و جنگ ۴۰روزه سال ۱۴۰۵، خبر داده‌اند.در کنار این گزارش‌ها، برخی مؤسسات تخصصی خارجی از جمله مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی نیز در بررسی حملات موشکی ایران به شواهد تصویری مرتبط با خیبرشکن اشاره کرده‌اند. بااین‌حال، تشخیص دقیق نوع موشک از تصاویر پرتاب یا بقایای آن همیشه امکان‌پذیر نیست.به همین دلیل، میان اعلام استفاده از خیبرشکن در یک عملیات و اثبات تعداد موشک‌های شلیک‌شده، میزان اصابت یا خسارت ناشی از آن‌ها تفاوت وجود دارد.
چرا خیبرشکن دوباره مطرح شده است؟
بازگشت خیبرشکن به گزارش‌های رسانه‌ای در شرایطی صورت می‌گیرد که تنش‌های نظامی و سیاسی ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و بحث درباره توان موشکی ایران بار دیگر اهمیت یافته است. بااین‌حال، ویژگی‌هایی مانند برد ۱۴۵۰ کیلومتری، پیشران سوخت جامد و زمان آماده‌سازی کوتاه، اطلاعات تازه‌ای نیستند و بخش عمده آن‌ها پیش‌تر منتشر شده‌اند. اهمیت خیبرشکن را باید در ترکیب این ویژگی‌ها و جایگاه آن در برنامه موشکی ایران جست‌وجو کرد. درعین‌حال، پرسش‌هایی درباره تعداد تولیدشده، دقت واقعی، عملکرد سرجنگی و میزان موفقیت عملیاتی آن همچنان بدون پاسخ مستقل باقی مانده‌اند. از این منظر، خیبرشکن صرفاً یک موشک با زمان آماده‌سازی اعلامی ۲۰ دقیقه نیست؛ بلکه نمونه‌ای از تلاش ایران برای توسعه موشک‌های سوخت جامد میان‌برد با قابلیت‌های پیشرفته‌تر است؛ تلاشی که ارزیابی نتیجه واقعی آن، بیش از مشخصات اعلام‌شده، به شواهد قابل راستی‌آزمایی نیاز دارد.
