بازنگری در زیستبوم فناوری دانشگاهها/ اجرای طرح پایلوت در سه دانشگاه
تحریریه آوش/ معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از اجرای پایلوت طرح بازنگری در زیستبوم فناوری دانشگاهها در سه دانشگاه خبر داد.
محمد نبی شهیکی، معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: این طرح با هدف حرکت از الگوی دانشگاه کلاسیک به سمت دانشگاه ارزشآفرین و با تأکید بر تبدیل دانش و فناوری به ارزش اقتصادی و تجاریسازی طراحی شده است.
به گزارش رویداد ۲۴، وی با اشاره به ضرورت بازآرایی ساختارهای فناوری و نوآوری دانشگاهها افزود: این طرح با رویکرد ایجاد یک زیستبوم پویا، یکپارچه و اثرگذار و با هدف همافزایی میان آموزش، پژوهش و فناوری طراحی شده است تا دانشگاه بتواند علاوه بر تولید دانش، نقش فعالتری در خلق ارزش و حل مسائل واقعی جامعه ایفا کند.وی ادامه داد: در الگوی جدید، دانشگاه صرفاً محل تولید و انتقال دانش نیست، بلکه بهعنوان یک نهاد مولد فناوری و ارزشآفرین ایفای نقش خواهد کرد و ظرفیتهای علمی و پژوهشی شاخص و پیشران دانشگاه از طریق سازوکارهای حرفهای و زیرنهادسازی جدید، تجاریسازی میشود.
معماری جدید زیستبوم فناوری دانشگاه
بر اساس این طرح، بازطراحی معماری سازمانی زیرنهادهای مرتبط با دفاتر ارتباط با صنعت دانشگاه و زیرنهادهای حوزه فناوری و نوآوری، یکی از محورهای اصلی خواهد بود. در این معماری، دفتر انتقال فناوری (TTO) بهعنوان یکی از هستههای تخصصی زیستبوم فناوری، نقش واسط حرفهای میان دانشگاه، پژوهشگران، سرمایهگذاران و بخش صنعت را بر عهده خواهد داشت.
در کنار دفتر انتقال فناوری، پارک فناوری، مرکز رشد، استودیوهای استارتاپی، صندوق پژوهش و فناوری و شبکه ارتباط با صنعت و سرمایهگذاران میتوانند بهعنوان اجزای مکمل این معماری فعالیت کنند و یک زنجیره یکپارچه از «ایده تا بازار» را شکل دهند.
در این چارچوب، دانشگاه بهجای تمرکز صرف بر ایجاد واحدهای فناور، به سمت طراحی یک سبد متنوع از مسیرهای تجاریسازی حرکت خواهد کرد؛ مسیرهایی که میتواند از صدور مجوز فناوری و قراردادهای انتقال فناوری تا ایجاد اسپینآف دانشگاهی، تأسیس استارتاپ، سرمایهگذاری مشترک با بخش خصوصی و توسعه شرکتهای دانشبنیان را دربرگیرد.
استارتاپها؛ موتور تبدیل دانش به ارزش
شهیکی با تأکید بر اهمیت کارآفرینی فناورانه گفت: در الگوی دانشگاه ارزشآفرین، استارتاپها و تیمهای کارآفرین دانشگاهی یکی از مهمترین موتورهای تبدیل دانش به ارزش محسوب میشوند. بر این اساس، حمایت از شکلگیری تیمهای استارتاپی، اعتبارسنجی مسئله و بازار، توسعه نمونه اولیه، دسترسی به زیرساختهای تخصصی، اتصال به شتابدهندهها و سرمایهگذاران و فراهمکردن امکان ورود به بازار باید بهصورت یک زنجیره پیوسته در دانشگاه دنبال شود.
بر این اساس، مسیر حمایت از یک ایده فناورانه باید از مرحله مسئلهیابی و ایدهپردازی آغاز و از طریق اعتبارسنجی، توسعه فناوری، نمونهسازی، ایجاد تیم، طراحی مدل کسبوکار، جذب سرمایه، ثبت و مدیریت مالکیت فکری، ایجاد شرکت و ورود به بازار ادامه یابد.
این رویکرد، علاوه بر افزایش احتمال موفقیت تجاری فناوریهای دانشگاهی، زمینه شکلگیری اسپینآفهای دانشگاهی و شرکتهای نوآور مبتنی بر دستاوردهای پژوهشی را فراهم میکند و ارتباط میان اعضای هیئت علمی، دانشجویان، کارآفرینان، صنعت و سرمایهگذاران را تقویت خواهد کرد.
تجاریسازی از ابتدای چرخه پژوهش
در الگوی پیشنهادی، تجاریسازی نباید به مرحله پایانی یک پروژه پژوهشی محدود شود، بلکه باید از ابتدای چرخه پژوهش، ظرفیت بازار، مسئله مشتری، قابلیت مالکیت فکری و مسیر تجاریسازی مورد توجه قرار گیرد.
بر همین اساس، پیوند میان معاونتهای آموزشی، پژوهشی و فناوری دانشگاه اهمیت ویژهای خواهد داشت و مفاهیمی همچون کارآفرینی دانشجویی، آموزش مبتنی بر مسئله، پروژههای فناورانه، پایاننامههای تقاضامحور، پژوهشهای مأموریتگرا و یادگیری مبتنی بر تجاریسازی میتواند بخشی از این تحول ساختاری باشد.
در چنین الگویی، دانشجوی مستعد تنها دریافتکننده آموزش نیست، بلکه میتواند بهعنوان کارآفرین، بنیانگذار استارتاپ، توسعهدهنده فناوری یا عضو تیم نوآوری وارد زیستبوم دانشگاه شود. اعضای هیئت علمی نیز علاوه بر نقش آموزشی و پژوهشی، میتوانند در چارچوب ضوابط مربوط، در توسعه فناوری و ایجاد اسپینآف مشارکت کنند.
هر دانشگاه متناسب با ظرفیتهای منطقهای
یکی دیگر از محورهای این طرح، انطباق زیرساختها و مأموریتهای فناوری دانشگاه با نیازهای منطقهای و مزیتهای اقتصادی و صنعتی هر دانشگاه است.وی ادامه داد: در الگوی جدید، دانشگاه صرفاً محل تولید و انتقال دانش نیست، بلکه بهعنوان یک نهاد مولد فناوری و ارزشآفرین ایفای نقش خواهد کرد و ظرفیتهای علمی و پژوهشی شاخص و پیشران دانشگاه از طریق سازوکارهای حرفهای و زیرنهادسازی جدید، تجاریسازی میشود.
معماری جدید زیستبوم فناوری دانشگاه
بر اساس این طرح، بازطراحی معماری سازمانی زیرنهادهای مرتبط با دفاتر ارتباط با صنعت دانشگاه و زیرنهادهای حوزه فناوری و نوآوری، یکی از محورهای اصلی خواهد بود. در این معماری، دفتر انتقال فناوری (TTO) بهعنوان یکی از هستههای تخصصی زیستبوم فناوری، نقش واسط حرفهای میان دانشگاه، پژوهشگران، سرمایهگذاران و بخش صنعت را بر عهده خواهد داشت. در کنار دفتر انتقال فناوری، پارک فناوری، مرکز رشد، استودیوهای استارتاپی، صندوق پژوهش و فناوری و شبکه ارتباط با صنعت و سرمایهگذاران میتوانند بهعنوان اجزای مکمل این معماری فعالیت کنند و یک زنجیره یکپارچه از «ایده تا بازار» را شکل دهند.
در این چارچوب، دانشگاه بهجای تمرکز صرف بر ایجاد واحدهای فناور، به سمت طراحی یک سبد متنوع از مسیرهای تجاریسازی حرکت خواهد کرد؛ مسیرهایی که میتواند از صدور مجوز فناوری و قراردادهای انتقال فناوری تا ایجاد اسپینآف دانشگاهی، تأسیس استارتاپ، سرمایهگذاری مشترک با بخش خصوصی و توسعه شرکتهای دانشبنیان را دربرگیرد.
استارتاپها؛ موتور تبدیل دانش به ارزش
شهیکی با تأکید بر اهمیت کارآفرینی فناورانه گفت: در الگوی دانشگاه ارزشآفرین، استارتاپها و تیمهای کارآفرین دانشگاهی یکی از مهمترین موتورهای تبدیل دانش به ارزش محسوب میشوند. بر این اساس، حمایت از شکلگیری تیمهای استارتاپی، اعتبارسنجی مسئله و بازار، توسعه نمونه اولیه، دسترسی به زیرساختهای تخصصی، اتصال به شتابدهندهها و سرمایهگذاران و فراهمکردن امکان ورود به بازار باید بهصورت یک زنجیره پیوسته در دانشگاه دنبال شود.
بر این اساس، مسیر حمایت از یک ایده فناورانه باید از مرحله مسئلهیابی و ایدهپردازی آغاز و از طریق اعتبارسنجی، توسعه فناوری، نمونهسازی، ایجاد تیم، طراحی مدل کسبوکار، جذب سرمایه، ثبت و مدیریت مالکیت فکری، ایجاد شرکت و ورود به بازار ادامه یابد. این رویکرد، علاوه بر افزایش احتمال موفقیت تجاری فناوریهای دانشگاهی، زمینه شکلگیری اسپینآفهای دانشگاهی و شرکتهای نوآور مبتنی بر دستاوردهای پژوهشی را فراهم میکند و ارتباط میان اعضای هیئت علمی، دانشجویان، کارآفرینان، صنعت و سرمایهگذاران را تقویت خواهد کرد.
تجاریسازی از ابتدای چرخه پژوهش
در الگوی پیشنهادی، تجاریسازی نباید به مرحله پایانی یک پروژه پژوهشی محدود شود، بلکه باید از ابتدای چرخه پژوهش، ظرفیت بازار، مسئله مشتری، قابلیت مالکیت فکری و مسیر تجاریسازی مورد توجه قرار گیرد.
بر همین اساس، پیوند میان معاونتهای آموزشی، پژوهشی و فناوری دانشگاه اهمیت ویژهای خواهد داشت و مفاهیمی همچون کارآفرینی دانشجویی، آموزش مبتنی بر مسئله، پروژههای فناورانه، پایاننامههای تقاضامحور، پژوهشهای مأموریتگرا و یادگیری مبتنی بر تجاریسازی میتواند بخشی از این تحول ساختاری باشد.
در چنین الگویی، دانشجوی مستعد تنها دریافتکننده آموزش نیست، بلکه میتواند بهعنوان کارآفرین، بنیانگذار استارتاپ، توسعهدهنده فناوری یا عضو تیم نوآوری وارد زیستبوم دانشگاه شود. اعضای هیئت علمی نیز علاوه بر نقش آموزشی و پژوهشی، میتوانند در چارچوب ضوابط مربوط، در توسعه فناوری و ایجاد اسپینآف مشارکت کنند.
هر دانشگاه متناسب با ظرفیتهای منطقهای
یکی دیگر از محورهای این طرح، انطباق زیرساختها و مأموریتهای فناوری دانشگاه با نیازهای منطقهای و مزیتهای اقتصادی و صنعتی هر دانشگاه است.
بر این اساس، قرار نیست یک نسخه واحد برای تمامی دانشگاهها طراحی شود، بلکه هر دانشگاه متناسب با ظرفیت علمی، زیرساختی، صنعتی و اقتصادی منطقه خود، حوزههای اولویتدار فناوری و نوآوری را تعریف خواهد کرد. این رویکرد میتواند دانشگاه را از یک بازیگر منفک از محیط پیرامون به لنگر نوآوری منطقهای تبدیل کند؛ نهادی که مسائل صنعت و جامعه را شناسایی میکند، برای آنها راهکار فناورانه توسعه میدهد و از طریق شبکهای از شرکتها، استارتاپها، سرمایهگذاران و نهادهای دولتی و عمومی، راهکارها را به بازار و عرصه اجرا میرساند.
حکمرانی یکپارچه و سنجش اثرگذاری
هم چنین در معماری جدید، بازتعریف حکمرانی فناوری و نوآوری دانشگاه و تعیین دقیق نقش و ارتباط میان زیرنهادهای این زیستبوم از اهمیت ویژهای برخوردار است. هدف آن است که مراکز رشد، پارکهای علم و فناوری، دفاتر انتقال فناوری، شتابدهندهها، مراکز نوآوری، آزمایشگاههای دانشگاهها، صندوقهای پژوهش و فناوری و سایر بازیگران، بهجای فعالیتهای جزیرهای، در قالب یک زنجیره ارزش یکپارچه فناوری و نوآوری فعالیت کنند.
همچنین ارزیابی عملکرد دانشگاه در این حوزه میتواند از شاخصهای صرفاً کمی نظیر تعداد واحدهای فناور، اختراعات یا قراردادها فراتر رفته و شاخصهایی همچون ارزش اقتصادی فناوریهای منتقلشده، تعداد و کیفیت اسپینآفها، سرمایه جذبشده و تعداد فناوریهای واردشده به بازار را نیز دربرگیرد.
اجرای پایلوت در سه دانشگاه
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم هم چنین تصریح کرد که: این الگو در مرحله نخست بهصورت پایلوت در سه دانشگاه امیرکبیر، دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه گیلان اجرا خواهد شد تا الزامات سازمانی، حقوقی، مالی و اجرایی آن در محیط واقعی دانشگاه مورد ارزیابی قرار گیرد.
به گفته محمد نبی شهیکی، نتایج این مرحله میتواند مبنای اصلاح و تکمیل مدل و سپس توسعه آن در سایر دانشگاهها قرار گیرد؛ بهگونهای که دانشگاههای کشور بتوانند متناسب با مأموریت و ظرفیت خود، به سمت شکلدهی به زیستبوم دانشگاهی مسئلهمحور، شبکهای و ارزشآفرین حرکت کنند.
از تولید دانش تا خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی
این طرح در نهایت به دنبال تغییر یک رویکرد بنیادین است که دانشگاه تنها تولیدکننده دانش نباشد، بلکه دانش را به فناوری، فناوری را به کسبوکار و کسبوکار را به ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل کند و در این مسیر، استارتاپها، اسپینآفهای دانشگاهی، انتقال فناوری، سرمایهگذاری و ارتباط ساختاریافته با صنعت، اجزای اصلی معماری جدید زیستبوم فناوری دانشگاه خواهند بود.
