معمای بنزین متانولی

روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشت:

درحالی که برخی پالایشگاه‌های بزرگ کشور مخلوط کردن ماده متانول بابنزین تولیدی را با هدف افزایش تولید بنزین و جبران بخشی از ناترازی موجود آغاز کرده‌اند، کارشناسان هزینه‌های این اقدام را در مقایسه با فواید آن مورد تردید قرار می‌دهند.

به گزارش خبرنگار اقتصادی اطلاعات، درپی افزایش ناترازی بنزین و افزایش فاصله قابل توجه میان تولید و مصرف آن، برنامه‌های مختلفی برای افزایش تولید بنزین در دستور کار قرارگرفته که یکی از آنها اضافه کردن متانول به ترکیب بنزین تولیدی است تا مقدار تولید بنزین افزایش یابد.

متانول یا الکل چوب ازساده‌ترین نوع الکل‌ها است که معمولا به عنوان ضدیخ و حلال به کار برده می‌شود. متانول به صورت محدود به عنوان سوخت در موتورهایی با سیستم احتراق داخلی هم استفاده می‌شود، با این وجود ، استفاده از آن به عنوان سوخت بدون ایجاد تغییر در موتور خودروها، باعث ایجاد آسیب‌هایی به قطعات خودرو می‌شود.

براساس آخرین آمارمنتشره از سوی سازمان بهینه‌سازی ومدیریت راهبردی انرژی کشور، هم اکنون تولید بنزین کشور از طریق بلندینگ یا آمیختگی با متانول معادل ۱۰ میلیون لیتر در روز افزایش یافته که بیشتر این تولید در بزرگترین پالایشگاه تولید بنزین کشور یعنی ستاره خلیج‌فارس صورت می‌گیرد.

وحید قانعی فرد، مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس با تایید استفاده از متانول در ترکیب بنزین تولیدی این پالایشگاه، اظهارکرد:این مجموعه یک محموله ۳۳ هزار تنی متانول از پتروشیمی زاگرس وارد کرده و طرح بلندینگ (آمیختگی) بنزین با متانول نیز به مرحله اجرا رسیده است. وی افزود: درچارچوب این طرح قرار است ۳ درصد متانول به ترکیب بنزین تولیدی اضافه گردد و محصول نهایی نیز مطابق با استانداردهای اعلام‌شده از سوی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی تولید خواهدشد.

مزایا و استدلال موافقان

استفاده از متانول در ترکیب بنزین تولیدی کشور دارای مزایا و معایبی است که هریک مدافعان ومخالفانی دارد.

بزرگترین مزیتی که برای این اقدام ذکر شده افزایش کمی تولید بنزین کشور درشرایط خطیر ناترازی کنونی است. به گفته سازمان بهینه‌سازی ومدیریت راهبردی انرژی کشور، دولت درحال استفاده از ذخایر استراتژیک بنزین است که برای روز مبادا ذخیره شده و سطح این ذخایر نیز هم اکنون در وضعیت «قرمز تیره»  قراردارد. براین اساس، تولید بنزین کشور بااحتساب بنزین متانولی به روزانه ۱۲۰ میلیون لیتر ومصرف به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده که در روزهای خاص مانند مسافرت های درپیش شهریور یا بازگشایی مدارس به ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون لیتر هم خواهد رسید.  به عبارت بهتر دولت درشرایط فعلی ودر کف، نیاز به واردات ۱۵ میلیون لیتر بنزین دارد که نه امکان تامین پول آن موجوداست وبخاطر جنگ اوکراین و روسیه ومحاصره دریایی جنوب کشور، فروشنده موثری برای بنزین نیز وجود دارد.

بدین ترتیب مدافعان بنزین متانول می‌گویند درشرایط فعلی چاره ای به جز استفاده از این بنزین برای کاستن از ناترازی پیش‌رو نیست. آنان همچنین درباره استاندارد بودن این نوع بنزین اطمینان می‌دهند.

مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس دیروز در بیانیه مطبوعاتی که تسنیم منتشر کرد، دراین باره گفت:طرح آمیختگی بنزین با متانول پس از انجام مطالعات دقیق، آزمایش‌های گسترده و بررسی‌های فنی اجرایی شده و میزان متانول مورد استفاده، حدود یک‌ششم سقف پیش‌بینی‌شده در استانداردهای مربوطه است.

وی ادامه داد:یکی از مزیت‌های مهم ترکیبات اکسیژنه همچون متانول، کمک به بهبود فرآیند احتراق است. مطالعات انجام‌شده روی موتورهای بنزینی نشان داده است که استفاده از سوخت‌های حاوی متانول در شرایط مختلف می‌تواند موجب کاهش انتشار کربن مونوکسید (CO) و برخی دیگر از آلاینده‌های حاصل از احتراق شود.»

دلایل نگران کننده مخالفان

درمقابل، استدلال مخالفان بنزین متانولی بر ۳ پایه استوار است. موضوع اول تاثیر این بنزین برکاهش درجه احتراق(اکتان) بنزین تولیدی کشور ودرنتیجه افزایش مصرف سوخت خودروها بااستفاده از این نوع بنزین وبی اثر شدن رشد تولید، موضوع دوم خرابی قطعات مختلف خودروها و هزینه تراشی مضاعف برای مردم در شرایط گرانی وفشار فزاینده اقتصادی اخیر وموضوع سوم مسایل زیست محیطی وتاثیر این نوع بنزین بر سلامت مردم است.

دراین باره، یاسر میرزایی،معاون سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی اظهارکرد: ممکن است بتوانیم تولید بنزین کشور را بااستفاده از آمیختگی بنزین با متانول مقداری بالا ببریم اما این درواقع به معنای پایین آوردن اکتان(درجه احتراق سوخت) و کاهش کیفیت بنزین است.

به گزارش ایرنا، وی تصریح کرد: کاهش کیفیت به منظور دستیابی به تولید بیشتربنزین به این معناست که به طور مثال اکتان ۹۲ کنونی بنزین رااز طریق آمیختگی با متانول به ۸۷ برسانیم ، اما در این صورت اگر یک خودرو در هر ۱۰۰ کیلومتر ۱۰ لیتر مصرف دارد بنزین با اکتان کمتر(۸۷) این میزان را به ۱۳ لیتر در هر کیلومتر خواهد رساند .نتیجه اینکه با افزایش تولید مصرف هم افزایش می یابد چون کیفیت سوخت پایین آمده است.

آسیب به خودروهای مردم

موضوع دیگر،اظهارات مردمی وکارشناسی درباره آسیب دیدن قطعات مختلف خودروها بخاطر استفاده از بنزین متانولی وبروز پدیده خوردگی است که باعث کاهش قابل توجه عمر قطعات شده وهزینه های مضاعف ومتعدد روی دست مردم می گذارد.

در روزهای اخیر دارندگان خودرو در فضای مجازی اظهارات مختلفی در این خصوص داشته‌اند که هر چند نیازمند راستی آزمایی است اما حجم شواهد به گونه‌ای بالا است که ظن آسیب خوردن قطعات خودرو بخاطر استفاده از بنزین متانولی را افزایش می‌دهد.

براین اساس مردم می‌گویند قطعات مختلف خودروها ازسیستم سوخت‌رسانی، شلنگ‌ها و واشرها گرفته تا انژکتور ،کاتالیزور، سوپاپ‌ها ، سرسیلندر، سنسور اکسیژن  ومانند آن ، به این خاطر آسیب دیده وهزینه های سنگین روی دستشان گذاشته است.

حسن افروغ، مکانیک خودرو هم دراین‌باره به اطلاعات گفت: متانول از نظر ویژگی‌های سوختی با بنزین تفاوت دارد. به همین دلیل، استفاده از آن در ترکیب‌های نامناسب می‌تواند بر فرآیند احتراق و عملکرد موتور تأثیرگذار باشد. یعنی در غلظت‌های نامتناسب، احتمال آسیب‌دیدن برخی اجزای سیستم سوخت‌رسانی یا قطعات موتور نیز وجود دارد.

وی افزود: یکی دیگر از ویژگی‌های مهم متانول، آب‌دوست بودن آن است. وجود آب در مخلوط سوختی می‌تواند در برخی شرایط موجب جدا شدن اجزای سوخت و ایجاد اختلال در عملکرد سیستم سوخت‌رسانی شود.

علیرضا نیک آئین، رئیس سابق اتحادیه تعمیرکاران خودرو تهران هم درگفتگو بااطلاعات تصریح کرد: بنزین تولیدی کشور دارای رسوبات و ناخالصی زیادی است که این امر باعث آسیب‌دیدن سرسیلندر و سوپاپ‌ها می‌شود. همچنین برهم خوردن ترکیب استاندارد بنزین باعث سوخت ناقص خودرو شده و آنها زود به زود خراب شده یا قطعاتشان نیاز به تعویض دارد.

وی ادامه داد: این موضوع درباره خودروهای وارداتی بیشتر قابل مشاهده است و خرابی قطعات آنها مانند قطعه «توربو» اخیرا افزایش یافته و هزینه‌های چند ۱۰ میلیون تومانی روی دست دارندگانش گذاشته است.

ابهامات سلامتی

ابهام مهم و نهایی درباره بنزین متانولی، اثر آن برسلامتی انسان است و این نکته‌ای است که در هیچ یک از اطلاعیه‌های دولتی یا پالایشگاهی اشاره‌ای به آن نشده است.

براساس داده‌های موجود، یکی از دلایل عدم استفاده گسترده از متانول به عنوان سوخت در جهان، اثرات آن بر سلامتی انسان است به‌طوری که متانول اثرات مخربی بر روی بینائی دارد که می‌تواند باعث سمیت چشمی و در نهایت، کوری شود. 

همچنین، متانول با اثرگذاری بر سیستم عصبی مرکزی انسان می‌تواند منجر به نقایص عصبی طولانی‌مدت و درصورت درمعرض قرارگرفتن زیاد، باعث کما و مرگ گردد.

بدین‌ترتیب و با توجه به تجربه نامطلوب افکار عمومی درباره بنزین پتروشیمی و سرطان‌زا بودن آن، ضروری است وزارت نفت و دیگر دستگاه‌های مسئول مانند سازمان حفاظت از محیط‌زیست و وزارت بهداشت درباره اثرات مثبت و منفی بنزین متانول  شفاف‌سازی کرده و به سوالات موجود پاسخ دهند تا خدای ناکرده، سلامتی و منافع مادی مردم قربانی اقدامات کوتاه‌مدت و دستاوردسازی برای رفع ناترازی بنزین نشود.