بازداشت روبرت کوچاریان؛ نقطه تلاقی فساد، انتخابات و رقابت با روسیه

کمیته مبارزه با فساد ارمنستان روز سه‌شنبه از بازداشت روبرت کوچاریان و پسر ارشدش، سدرک کوچاریان، خبر داد و اعلام کرد که این اقدام در چارچوب یک پرونده فساد مالی انجام شده است. روبرت کوچاریان از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۸ رئیس‌جمهور دوم ارمنستان بود و در مجموع، شش نفر در جریان این عملیات بازداشت شدند. دادستانی کل ارمنستان کوچاریان را به سوءاستفاده از قدرت، پول‌شویی و اخذ رشوه متهم کرده است.
 

جزئیات اتهامات

بر اساس بیانیه کمیته مبارزه با فساد، کوچاریان در دوران ریاست‌جمهوری خود، با همکاری افراد نزدیک به خود، از موقعیت رسمی‌اش سوءاستفاده کرده و املاک باارزش دولتی را از طریق قراردادهای صوری از مالکیت دولت خارج کرده و سپس آن‌ها را با قیمتی به‌مراتب پایین‌تر از ارزش واقعی بازار به تصاحب خود درآورده است. بازپرسان در این پرونده به زمین‌های اطراف مجتمع کاسکید در ایروان، مرکز تفریحی پلی‌سیتی و استراحتگاه کاپوتاک سوان در کنار دریاچه سوان اشاره کرده‌اند.

تحقیقات همچنین انتقال‌های مالی صورت‌گرفته به نام سدرک کوچاریان در فاصله سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۹ را مورد بررسی قرار می‌دهد. مجموع این انتقال‌های مالی به حدود ۱۴۴ میلیارد درام، معادل ۳۰۹ میلیون دلار، ۷۷ میلیون یورو و ۱۸ میلیون روبل، می‌رسد.

عملیات بازداشت

مأموران انتظامی بامداد سه‌شنبه عملیات گسترده‌ای را برای بازرسی ده‌ها آدرس در سراسر ایروان آغاز کردند و خانه لئون کوچاریان را نیز مورد بازرسی قرار دادند. لئون کوچاریان، پسر دیگر روبرت کوچاریان، نماینده فراکسیون مخالف «ارمنستان» در پارلمان این کشور است.

به گزارش رسانه‌های محلی، روبرت کوچاریان پس از بازداشت دچار مشکل جسمی شد و با آمبولانس و تحت اسکورت مأموران سرویس امنیت ملی به بیمارستان منتقل شد. دفتر کوچاریان نیز با توصیف این اقدامات به‌عنوان حمله‌ای دیگر از سوی حکومت علیه خانواده کوچاریان، واکنش تندی به این عملیات نشان داد.
 

سابقه کوچاریان

این نخستین‌بار نیست که کوچاریان با اتهامات کیفری روبه‌رو می‌شود. او در سال ۲۰۱۸ نیز به اتهام براندازی نظم قانون اساسی بازداشت شده بود. ریشه آن اتهام به سرکوب اعتراضات پس از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۰۸ بازمی‌گشت؛ اعتراضاتی که در جریان آن ۱۰ نفر، از جمله معترضان و مأموران پلیس، جان خود را از دست دادند.آن پرونده در نهایت بدون صدور محکومیت نهایی مختومه شد و کوچاریان اکنون رهبری ائتلاف مخالف «اتحاد ارمنستان» را بر عهده دارد.
 

زمینه سیاسی

ریشه این بازداشت را باید در رقابت طولانی‌مدت میان روبرت کوچاریان و نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان، جست‌وجو کرد. پاشینیان در سال ۲۰۱۸ با رهبری موج اعتراضات موسوم به «انقلاب مخملی» قدرت را در دست گرفت و از آن زمان تاکنون، کوچاریان و حلقه نزدیکان او را نماد نظام فاسد پیشین معرفی کرده است.
یک روز پیش از بازداشت، پاشینیان در جلسه پارلمان با لئون کوچاریان درگیری لفظی شدیدی داشت. او در جریان این درگیری هشدار داد که دارایی‌های غیرقانونی خانواده کوچاریان را از آنان بازپس خواهد گرفت.
این بازداشت همچنین در آستانه انتخابات پارلمانی پیش‌رو صورت گرفت؛ انتخاباتی که کوچاریان پیش‌تر با نامزدی در آن تلاش کرده بود از مصونیت قانونی بهره‌مند شود. با این حال، کمیسیون مرکزی انتخابات ارمنستان در ماه ژوئن به دادستانی کل اجازه پیگرد کیفری او را داد. پیش از آن نیز، مأموران در همان ماه از خروج کوچاریان از کشور جلوگیری کرده بودند، بدون آنکه دلیل این اقدام را اعلام کنند.

پیامدها برای اپوزیسیون

پیامدهای این رویداد برای صحنه سیاسی ارمنستان گسترده است، زیرا حذف کوچاریان از میدان رقابت می‌تواند ضربه‌ای سنگین به اپوزیسیون این کشور وارد کند و دست پاشینیان را در انتخابات پیش‌رو بازتر بگذارد.
منتقدان دولت این اقدام را ادامه یک الگوی آشنا می‌دانند که در آن حکومت با استفاده از ابزار قضایی، رقبای سیاسی خود را از میدان به‌در می‌کند. در مقابل، حامیان دولت این اقدامات را گامی در راستای مبارزه واقعی با فساد به‌جامانده از نظام پیشین می‌دانند.

چرخش راهبردی و افق منطقه‌ای

این تحولات همزمان با تغییر جهت‌گیری راهبردی ارمنستان رخ می‌دهد؛ چرا که پاشینیان به‌تازگی اعلام کرده است ایروان به‌زودی روند رسمی درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را آغاز خواهد کرد.این چرخش به‌سوی غرب با کاهش وابستگی سنتی ارمنستان به روسیه همراه بوده و مسکو نیز بارها نسبت به این روند هشدار داده است. کوچاریان همواره به حفظ روابط نزدیک با روسیه شهرت داشته و از منتقدان اصلی این چرخش راهبردی به‌شمار می‌رفته است.با ورود پرونده کوچاریان به مرحله بازداشت، ارمنستان وارد فصل تازه‌ای از تنش سیاسی داخلی شده است. آینده این پرونده و واکنش پایگاه رأی کوچاریان هنوز روشن نیست، اما همین دو عامل می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل رقابت انتخاباتی سال آینده و همچنین مسیر آتی روابط ایروان با مسکو و بروکسل داشته باشند.