ایرج نمیمیرد!
در مراسم بزرگداشت و چهلمین روز درگذشت ایرج (حسین) خواجهامیری که در زادگاهش خالدآباد نطنز برگزار شد، بر ماندگاری جایگاه «پهلوان آواز» و ضرورت حفظ و معرفی میراث هنری او تأکید و پیشنهاد تأسیس «بنیاد هنری ایرج» در خالدآباد مطرح شد.
مراسم بزرگداشت و چهلمین روز درگذشت ایرج (حسین) خواجهامیری، با همکاری خانه موسیقی ایران و انجمن توسعه شهر خالدآباد، پنجشنبه دوم مهرماه در منزل این هنرمند در خالدآباد نطنز برگزار شد.
در این مراسم جمعی از هنرمندان موسیقی، مسئولان محلی، خانواده ایرج خواجهامیری و جمعی از مردم و علاقهمندان هنر و آواز ایران حضور داشتند.
«ایرج» از توصیف بینیاز است
حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی ایران، با اشاره به جایگاه ایرج خواجهامیری در تاریخ آواز ایران گفت: «ایرج» از توصیف بینیاز است؛ چرا که بزرگان موسیقی ایران پیش از این درباره او سخن گفتهاند. استاد کسایی او را «پهلوان آواز» نامید و استاد شجریان از او به عنوان «متر و معیار صدا» یاد کرد و دیگر استادان هر یک تعابیری درباره جایگاه او داشتهاند.
وی ادامه داد: ایرج بیش از هفت دهه در عرصه موسیقی و آواز فعالیت کرد و از سالهای ۱۳۲۷ و دوران فعالیتش در رادیو تا سالهای پس از انقلاب و تا نزدیک پایان عمر، آثار و اجراهای فراوانی از خود به جا گذاشت که بخش مهمی از حافظه موسیقایی چند نسل از ایرانیان را شکل داده است.
نوربخش با تأکید بر ضرورت پرهیز از دوقطبیسازی میان بزرگان موسیقی ایران گفت: موسیقی و آواز ایرانی مانند یک باغ بزرگ و پرگل است که گلهای فراوانی با رنگها و عطرهای متفاوت دارد و هر یک از این گلها جایگاه خود را دارند.
مدیرعامل خانه موسیقی ایران در ادامه پیشنهاد کرد خالدآباد به یکی از پایگاههای معرفی و آموزش موسیقی و آواز ایرانی تبدیل شود و گفت: از آنجا که این شهر با عنوان «شهر پهلوان آواز» شناخته میشود، میتوان با همکاری شهرداری، شورای شهر، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، فعالان فرهنگی و اجتماعی و خیران، «بنیاد هنری ایرج» را در خالدآباد تأسیس کرد.
وی افزود: این بنیاد میتواند استعدادهای موسیقی و آواز منطقه را شناسایی کند، میان این استعدادها و هنرمندان و استادان تهران ارتباط برقرار کند، زمینه حضور استادان موسیقی در این منطقه را فراهم آورد و به آموزش و معرفی استعدادهای جوان کمک کند تا خالدآباد به مرکزی شناختهشده در سطح منطقه و کشور تبدیل شود.
نوربخش تأکید کرد: خانه موسیقی ایران و جامعه موسیقی کشور آمادگی دارند در مسیر شکلگیری چنین بنیادی از این طرح حمایت کنند.
وی با اشاره به ماندگاری نام و هنر بزرگان موسیقی گفت: هنرمندانی مانند ایرج خواجهامیری هیچگاه نمیمیرند؛ چرا که صدا و هنر آنها باقی میماند و ایرج همچنان در موسیقی و حافظه مردم ایران حضور خواهد داشت.
ایرج؛ بخشی از حافظه فرهنگی چند نسل از ایرانیان
در ادامه، پیام تسلیت محمد کیهانی فرماندار نطنز خوانده شد که در بخشی از این پیام آمده بود: «استاد ایرج بیش از هفت دهه از عمر پربار خود را در خدمت موسیقی و آواز ایران سپری کرد و با صدای پرقدرت، گسترده و ماندگار خود، جایگاهی کمنظیر در تاریخ هنر این سرزمین به دست آورد؛ چنانکه در میان مردم و علاقهمندان موسیقی با عنوان «پهلوان آواز ایران» شناخته میشد.
ایرج برای مردم این شهرستان تنها یک هنرمند بزرگ نبود، بلکه فرزندی دلبسته به زادگاه و ریشههای خود بود و با وجود شهرت و جایگاه هنری، هنگام بازگشت به زادگاهش با مردم دیدار میکرد و با همان زبان صمیمی محلی با آنان به گفتوگو مینشست.
ایرج تنها صاحب یکی از صداهای ماندگار موسیقی ایران نبود؛ او بخشی از حافظه فرهنگی چند نسل از ایرانیان بود و نام و آوازش برای همیشه در تاریخ موسیقی این سرزمین باقی خواهد ماند.»
او معدن الماس بود
در ادامه، علی جهاندار، خواننده گفت: چه افتخار تاریخی نصیب مردم خالدآباد و ما ایرانیان شده است که در مقطعی از تاریخ، مرد بزرگی در عرصه آواز این مملکت حضور داشته است؛ هنرمندی که نسلهای مختلف از آثار و صدای او لذت بردهاند و بهره گرفتهاند.
جهاندار با اشاره به توصیفهای بزرگان موسیقی از ایرج گفت: انتظار داشتم استاد نوربخش یکی از صفتهایی را که من به استاد ایرج دادهام نیز بیان کند. اهالی هنر میدانند که من بخش قابل توجهی از آوازهای ایرج را حفظ هستم. من از نوجوانی آواز ایشان را دنبال میکردم. استاد ایرج ۱۶ سال از من بزرگتر بود و من از ۱۲ سالگی آواز او را دنبال کردم.
این هنرمند افزود: خود استاد ایرج نیز در محافل مختلف درباره آواز من صحبت کرده بود و این برای من افتخار بزرگی است که شخصیتی مانند ایرج چنین نظری درباره من داشت. من لقب «آواز» را به ایشان دادم؛ «ایرج یعنی آواز».
وی با اشاره به یکی از اجراهای ایرج در دستگاه ماهور گفت: من کسی را ندیدم که «خسرو و شیرین» را با آن کیفیت بخواند. در آنجا عدهای جمع شده بودند و آواز میخواندند، اما وقتی ایرج شروع به خواندن کرد، همه را تحت تأثیر قرار داد.
جهاندار در ادامه با بیان اینکه میخواهد تعبیر دیگری برای ویژگی صدای ایرج به کار ببرد، گفت: امروز میخواهم جسارت کنم و بگویم ایرج صاحب یک کمپانی و یک معدن الماس بود. این الماس از دانهریز داشت، متوسط داشت و تا دانههای بسیار درشت و دستنیافتنی هم داشت.
وی افزود: وقتی میگویم «دستنیافتنی»، با توجه به اطلاعاتی که از آواز و فن آن دارم، این حرف را با جرأت میزنم. ایرج آوازهایی دارد که انسان دیگر نمیتواند آنها را بخواند. شاید بتوانم ۲۰ یا ۳۰ آواز از او را نام ببرم که حتی یک خط از آنها را اگر دنبال کنید، میبینید بعید است در کره خاکی کسی بتواند با آن ظرافت آنها را اجرا کند.
جهاندار برای توضیح این ویژگی، صدای اصیل و منحصربهفرد ایرج را به یک «داروی اصل» تشبیه کرد و گفت: شما وقتی به داروخانه میروید و یک داروی اصل میخواهید، ممکن است نمونه مشابه آن را به شما پیشنهاد کنند، اما شما دنبال همان اصل هستید.
این خواننده در پایان با اشاره به پیشنهاد تأسیس بنیاد هنری ایرج در خالدآباد گفت: ایران گلهای رنگارنگ زیادی دارد، اما آوازهای دانهدرشت ایرج ویژگی دیگری داشتند و امیدوارم خداوند او را رحمت کند و مردم اینجا قدر جایگاه او را بدانند. همانطور که دکتر نوربخش گفتند، به نظر من بهترین نام برای این مجموعه میتواند «بنیاد ایرج» باشد. این بنیاد میتواند به بخشی از فرهنگ این مملکت و فرهنگ این سرزمین تبدیل شود و مرکزی باشد که مردم برای دنبال کردن آواز و شناخت این هنر به آنجا بیایند.
امیدوارم بنیاد هنری ایرج شکل بگیرد
احسان خواجهامیری، نیز در سخنانی گفت: من احسان خواجهامیری هستم. پدرم در همین منطقه به دنیا آمده بود، اینجا را بسیار دوست داشت و عاشق این قطعه بود و عاشق شما بود. از پیشنهاد جناب نوربخش عزیز بسیار لذت بردم و امیدوارم این اتفاق بیفتد. مطمئنم اگر در این شهر عزیز، در استان هنرپرور نطنز و در محدوده اصفهان چنین اتفاقی شکل بگیرد، استعدادهای فراوانی وجود دارند. میدانم که در این منطقه خوانندههای خوشصدا و هنرمندان درجهیک بسیاری داریم.
وی ادامه داد: مطمئنم اگر میکروفن را به دست بسیاری از آقایانی که امروز اینجا هستند بدهم، صداهای بسیار زیبایی خواهم شنید. یادم هست وقتی کوچک بودم و به کاشان میرفتیم، از هنر هنرمندان آنجا لذت میبردیم. ما هم همراه استادمان به کاشان میآمدیم و همه عزیزان صداهای بسیار درجهیکی داشتند.
احسان خواجهامیری ابراز امیدواری کرد با شکلگیری این بنیاد، زمینه برای شناسایی و پرورش استعدادهای موسیقی در این منطقه فراهم شود و گفت: امیدوارم این اتفاق بیفتد و در آینده ما خوانندههای درجهیک بسیار بیشتری از این خطه داشته باشیم.
