نسخهای برای لیگ ناتمام؛ آیا فرمول PPG میتواند فوتبال ایران را از بحران نجات دهد؟
بلاتکلیفی لیگ برتر فوتبال ایران حالا وارد مرحلهای شده که دیگر فقط یک مسئله ورزشی نیست؛ موضوعی است که میتواند به بحرانی حقوقی، مدیریتی و حتی بینالمللی برای فوتبال ایران تبدیل شود.
در چنین شرایطی، اندیشکده سیاستگذاری و حکمرانی در ورزش با انتشار یک گزارش تحلیلی، تلاش کرده راهکاری برای خروج از این وضعیت ارائه دهد؛ راهکاری که محور اصلی آن استفاده از فرمول «میانگین امتیاز در هر بازی» یا همان PPG است.
بحران از جایی آغاز شد که مسابقات لیگ در شرایطی متوقف شد که تعداد بازیهای تیمها برابر نبود. همین نابرابری، هرگونه رتبهبندی ساده بر اساس جدول فعلی را زیر سؤال برده و تصمیمگیری درباره قهرمان، سهمیههای آسیایی و حتی تیمهای سقوطکننده را پیچیده کرده است. در چنین فضایی، هر تصمیمی میتواند با اعتراض گسترده باشگاهها و حتی شکایتهای حقوقی همراه شود.
اندیشکده در گزارش خود تأکید کرده که ادامه این بلاتکلیفی، بیش از هر چیز به اصل «عدالت ورزشی» آسیب میزند؛ چرا که برخی تیمها بازی بیشتری انجام دادهاند و برخی دیگر فرصت کسب امتیاز در مسابقات عقبافتاده را هنوز در اختیار دارند. به همین دلیل، پیشنهاد اصلی این گزارش استفاده از شاخص PPG است؛ فرمولی که به جای تعداد کل امتیازات، میانگین امتیاز هر تیم در هر مسابقه را ملاک قرار میدهد.
این مدل پیش از این هم در فوتبال جهان سابقه داشته است. در دوران همهگیری کرونا، لیگهایی مثل فرانسه و اسکاتلند برای پایان دادن به فصل نیمهتمام، دقیقاً از همین روش استفاده کردند؛ تصمیمی که اگرچه بدون حاشیه نبود، اما توانست از بروز بحرانهای حقوقی بزرگتر جلوگیری کند و چارچوبی نسبتاً قابل دفاع برای تعیین رتبه نهایی ارائه دهد.
نکته مهم در گزارش اندیشکده، تمرکز روی کاهش ریسکهای حقوقی است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که هر تصمیم غیرشفاف در فوتبال ایران، خیلی سریع به کمیتههای انضباطی، دادگاه حکمیت ورزش و پروندههای فرسایشی ختم میشود. به همین دلیل، گزارش منتشرشده تلاش کرده علاوه بر جنبه فنی، به مشروعیت حقوقی تصمیم نهایی هم توجه کند.
با این حال، اجرای فرمول PPG هم مخالفان خاص خود را دارد. برخی معتقدند میانگین امتیاز نمیتواند تمام واقعیت مسابقات را نشان دهد؛ چرا که شرایط تیمها، بازیهای خانگی و خارج از خانه، روند صعودی یا نزولی تیمها و حتی دشواری مسابقات باقیمانده در این فرمول لحاظ نمیشود. از نگاه منتقدان، ممکن است تیمی در هفتههای پایانی شانس جبران داشته باشد اما با پایان زودهنگام لیگ، این فرصت را از دست بدهد.
در مقابل، حامیان این روش میگویند در شرایط اضطراری، هیچ راهکار بینقصی وجود ندارد و PPG حداقل میتواند یک معیار عینی، شفاف و قابل اندازهگیری برای تصمیمگیری باشد؛ بهخصوص در شرایطی که زمان، تقویم مسابقات آسیایی و فشار تعیین نمایندگان ایران اجازه بلاتکلیفی طولانی را نمیدهد.
حالا توپ در زمین فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ است؛ مدیرانی که باید بین ادامه تعلیق، برگزاری فشرده مسابقات یا اعلام نتایج بر اساس فرمولهای جایگزین، یکی را انتخاب کنند. انتخابی که هرچه باشد، احتمالاً برنده و بازندههای زیادی خواهد داشت؛ اما شاید مهمترین آزمونش این باشد که آیا فوتبال ایران بالاخره میتواند در یک بحران، تصمیمی مبتنی بر داده، منطق و استانداردهای جهانی بگیرد یا نه.
