«بازگشت بهرام» در جستوجوی پلنگ ایرانی است/ روایتهای بومی، جهانیتر از شعارها هستند
محمد ناصریراد، مستندساز، از ساخت مستند «بازگشت بهرام» درباره تلاش برای ثبت دوباره پلنگ ایرانی در منطقه حفاظتشده بهرامگور خبر داد و تاکید کرد که سینمای مستند زمانی میتواند با مخاطب جهانی ارتباط برقرار کند که از دل تجربه زیسته، فرهنگ و جغرافیای بومی روایت شود.
محمد ناصریراد، مستندساز، درباره تازهترین اثر خود با عنوان «بازگشت بهرام» گفت: این مستند درباره منطقه حفاظتشده بهرامگور در محدوده قطرویه نیریز ساخته میشود و روایت جستوجوی پلنگ ایرانی در منطقهای است که نزدیک به ۵۰ سال هیچ ثبت یا مشاهدهای از حضور این گونه در آن وجود نداشته است.
وی ادامه داد: یکی از فعالان قدیمی محیط زیست منطقه، شواهدی از حضور پلنگ از جمله ردپا و آثار شکار مشاهده کرده بود، در حالی که بسیاری از محیطبانان و پژوهشگران معتقد بودند پلنگ دیگر در این منطقه وجود ندارد. همین موضوع باعث شد همراه با رضا نوربخش، پژوهشگر محیط زیست، این مسیر را دنبال کنم تا مشخص شود آیا امکان ثبت دوباره حضور این گونه وجود دارد یا خیر.
از جستوجوی پلنگ تا ثبت دوباره حیات
ناصریراد با اشاره به روند تولید این مستند گفت: حدود دو سال است که مشغول این پروژه هستم و همچنان فیلمبرداری ادامه دارد. هر یک یا دو ماه به منطقه بازمیگردم، زیرا احساس میکنم هنوز صحنههایی باقی مانده که باید ثبت شوند.
وی افزود: در نهایت، با استفاده از دوربینهای تلهای موفق شدم حضور پلنگ را ثبت کنم و همین اتفاق نشان داد که این گونه همچنان در منطقه زیست میکند. اکنون نیز امید دارم بتوانم حضور یوزپلنگ را نیز در این محدوده ثبت کنم.
این مستندساز درباره مشخصات اثر گفت: «بازگشت بهرام» احتمالا در قالب مستندی نیمهبلند و با مدتزمان حدود ۴۵ دقیقه تولید خواهد شد.
طبیعت، نقطه آغاز روایتهای من است
ناصریراد درباره ریشه شکلگیری نگاه محیطزیستی خود بیان کرد: علاقهام به طبیعت از سالهای کودکی و زندگی در روستاهای اطراف شیراز شکل گرفت. بعدها نیز فعالیت در حوزه عکاسی محیط زیست این نگاه را تقویت کرد و به مرور در آثارم بازتاب یافت.
وی ادامه داد: معتقدم قدرت اصلی در طبیعت نهفته است. انسان در دهههای اخیر آسیبهای فراوانی به محیط زیست وارد کرده، اما طبیعت همچنان توان بازسازی خود را دارد و در نهایت انسان نیز ناگزیر به تبعیت از نظم آن است. همین نگاه باعث شده بخش مهمی از دغدغههایم در آثار مستند، به رابطه انسان و طبیعت اختصاص پیدا کند.
از دل روایتهای بومی میتوان به مخاطب جهانی رسید
کارگردان مستند «محبوبه» درباره جهانی شدن آثار مستند ایرانی گفت: هرچه فیلمساز به تجربه زیسته، فرهنگ و جغرافیای خود نزدیکتر باشد، امکان ارتباط اثر با مخاطب جهانی بیشتر خواهد شد. اگر فیلمساز از آنچه میشناسد و بر آن احاطه دارد روایت کند، اثرش به شکل طبیعی جهانی میشود، اما کلیگویی و تلاش برای بیان مفاهیم انتزاعی، معمولا نه مخاطب داخلی را جذب میکند و نه مخاطب خارجی را.
وی افزود: مخاطبان خارجی بیش از هر چیز با صداقت روایت ارتباط برقرار میکنند و علاقه دارند فرهنگ، آیینها، شیوه زندگی و خردهفرهنگهای ایران را از خلال آثار مستند بشناسند.
پژوهش، ستون اصلی مستندسازی است
ناصریراد پژوهش را مهمترین بخش تولید مستند دانست و گفت: در سینمای مستند، تحقیق پایه اصلی کار است؛ بهویژه زمانی که موضوع به تاریخ و فرهنگ ایران مربوط میشود. گاهی در یک پروژه با روایتها و آمارهای متفاوتی روبهرو میشویم و رسیدن به حقیقت، نیازمند بررسی دقیق منابع مختلف است.
این مستندساز ادامه داد: ارزش آثار مستند نیز با گذشت زمان بیشتر میشود. تصویری که امروز از یک محله، یک سنت یا یک رویداد ثبت میشود، سالها بعد به سندی تاریخی تبدیل خواهد شد.
محمد ناصریراد در پایان با تاکید بر نقش مستند در حفظ میراث فرهنگی کشور گفت: بسیاری از هنرها، صنایع دستی و شیوههای زندگی بومی در معرض فراموشی قرار دارند و مستندسازی میتواند نقش مهمی در ثبت و حفظ این میراث ایفا کند. اگر این ظرفیت با حمایت بیشتر و برنامهریزی مناسب همراه شود، علاوه بر حفظ هویت فرهنگی، میتواند به معرفی بهتر ایران و توسعه گردشگری فرهنگی نیز کمک کند.
محمد ناصریراد، مستندساز و عکاس، آثاری چون «سرکوهی» و «محبوبه» را در کارنامه خود دارد. مستند «محبوبه» او نیز بهتازگی بهعنوان یکی از آثار برگزیده ابتکار جهانی روایتگری جوانان «Capture the Future» برای انسان و طبیعت، از سوی برنامه «انسان و کره مسکون» (MAB) یونسکو، برای حضور در اردوی جهانی یونسکو انتخاب شده است.
