ادعای فایننشنال تایمز: انتقال مخفیانه فناوری توسعه موشکهای کروز پیشرفته مافوق صوت از سوی روسیه به ایران
روسیه بهطور مخفیانه به ایران در توسعه موشکهای کروز پیشرفته مافوق صوت کمک کرده است؛ اقدامی که یکی از مهمترین انتقالهای شناختهشده فناوری نظامی راهبردی از مسکو به تهران محسوب میشود.
فایننشال تایمز نوشت: این برنامه چندساله و محرمانه که با کد C430L شناخته میشود، شماری از باتجربهترین متخصصان موشکی روسیه را به خدمت گرفته تا به ایران در توسعه نسل جدیدی از تسلیحات کمک کنند که قادر به تهدید ناوهای هواپیمابر آمریکا و دیگر کشتیهای جنگی در خاورمیانه است.
تحقیقات فایننشال تایمز این برنامه را از طریق مکاتبات افشاشده روسیه، سوابق سفر و تحلیل اسناد ثبت اختراع نظامی کشف کرده است. این برنامه در سال ۲۰۲۳ آغاز شد و تا جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز ادامه یافت.
هدف اصلی C430L کمک به ایران برای توسعه یک سامانه پیشران رمجت است؛ موتوری که به یک موشک کروز اجازه میدهد پرواز خود را با سرعتی چند برابر سرعت صوت حفظ کند. کارشناسان موشکی و نظامی گفتند این فناوری تقریباً بهطور قطع برای موشکهای کروز ضدکشتی و حمله به اهداف زمینی در نظر گرفته شده است.
فابیان هینتس، کارشناس موشکی ایران و تحلیلگر ارشد در سازمان بریتانیایی «تحقیقات تسلیحات درگیری» (Conflict Armament Research)، گفت: «این انتقال یک فناوری بسیار حساس و راهبردی از روسیه است.»
او افزود: «برنامهای از این نوع در روسیه به مجوز سیاسی در بالاترین سطح نیاز دارد.»
چرا موشکهای رمجت مافوق صوت اهمیت دارند؟
موشکهای کروز مافوق صوت، سرعت بالا را با قابلیت پرواز در ارتفاع پایین ترکیب میکنند و در نتیجه زمان در اختیار سامانههای پیشرفته پدافند هوایی و موشکی برای شناسایی و درگیری با آنها کاهش مییابد.
این مسئله بهویژه برای ایران در خلیج فارس اهمیت دارد؛ جایی که آمریکا و متحدان منطقهای آن سامانههای دفاعی پیشرفته زمینی و دریایی مستقر کردهاند.
ایران سامانه پیشران رمجت را ساخته و آزمایش پروازی کرده است، اما تاکنون هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد یک موشک کروز مافوق صوت با کمک روسیه عملیاتی شده است.
جیم لمسون، تحلیلگر پیشین مسائل نظامی مرتبط با ایران در سازمان سیا که اکنون در «مرکز مطالعات منع گسترش سلاحهای هستهای جیمز مارتین» فعالیت میکند، گفت: «برای ایرانیها، این فناوری میتواند یک سامانه تسلیحاتی راهبردی کاملاً جدید ایجاد کند که قادر به تهدید شناورهای نیروی دریایی آمریکا باشد.»
مکاتبات افشاشده نشان میدهد مذاکرات درباره این برنامه تا تابستان امسال نیز ادامه داشته است.
این برنامه بخشی از روابط راهبردی و نظامی روزافزون میان روسیه و ایران است. تهران پهپادهای تهاجمی شاهد را در اختیار مسکو قرار داد که به یکی از اجزای مهم جنگ روسیه در اوکراین تبدیل شدند و همچنین به مسکو در ایجاد خطوط تولید این پهپادها در داخل روسیه کمک کرد.
مقامات اوکراینی و غربی همچنین روسیه را متهم کردهاند که در جریان جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل، از تهران حمایتهای میدانی ارائه کرده است؛ از جمله تصاویر ماهوارهای، پشتیبانی پهپادی و قطعات تسلیحاتی.
برنامه C430L شکل عمیقتری از همکاری را نشان میدهد؛ بهگونهای که مسکو به تهران در دستیابی به دانش فنی لازم برای توسعه مستقل یک سامانه تسلیحاتی پیشرفته و راهبردی کمک میکند.
نیکول گراژفسکی، استاد دانشگاه «ساینسپو» در پاریس، گفت: «برنامه محرمانه رمجت نشان میدهد روسیه تلاش میکند جنگ اوکراین را گسترش دهد و آمریکا را به صحنههای مختلف دیگری بکشاند. روسیه دیگر چندان به خطوط قرمز در منطقه اهمیت نمیدهد.»
برنامه کمک به توسعه موشک مافوق صوت توسط روسابروناکسپورت (Rosoboronexport)، شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه، سازماندهی شد و این شرکت پروژه را با NPO Mashinostroyenia هماهنگ کرد.
آمریکا در سال ۲۰۱۴ شرکت NPO Mashinostroyenia را تحریم کرد و آن را یک شرکت بزرگ موشکی روسیه توصیف کرد که مسئول توسعه سامانههای موشک کروز پرتابشونده از کشتی، زیردریایی و سکوهای زمینی است و همچنین در پروژههای پشتیبان نیروهای هستهای راهبردی روسیه، از جمله موشکهای بالستیک قارهپیما، فعالیت دارد.
سوابق سفر افشاشده نشان میدهد مقامهای صادرات تسلیحات روسیه و چند مهندس ارشد NPO Mashinostroyenia پیش از آنکه قرارداد C430L در نوامبر ۲۰۲۳ رسماً با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران امضا شود، چندین بار به ایران سفر کرده بودند.
تا سال ۲۰۲۵، NPO Mashinostroyenia مجموعه بزرگی از اطلاعات و اسناد فنی ایران درباره سامانه پیشران رمجت دریافت کرده بود.
مهندسان روس سپس دادههای یک آزمایش پروازی ایران را تحلیل کردند و مجموعهای دقیق از پرسشها را درباره عملکرد این سامانه برای تهران ارسال کردند.
آنها درباره تغییرات در سامانه سوخترسانی، پایداری احتراق، ورودی هوا و نازل موتور پرسش کردند.
مهندسان همچنین میخواستند بدانند آیا رمجت پس از آنکه دادههای تلهمتری ارائهشده از سوی ایران ـ دادههایی که نحوه عملکرد موتور در طول پرواز را نشان میدهد ـ کمتر از یک دقیقه پس از آغاز آزمایش متوقف شد، همچنان به کار خود ادامه داده است یا خیر.
این تبادل مکاتبات نشان میدهد مهندسان NPO روی عملکرد سامانهای کار میکردند که ایران پیشتر آن را ساخته و آزمایش کرده بود و از تجربه روسیه برای شناسایی مشکلات و بهبود طراحی آن استفاده میکردند.
در آوریل ۲۰۲۵، روسابروناکسپورت پیشنهاد اعزام هیأتی متشکل از حدود ۲۴ متخصص روس به ایران را برای انجام رایزنیهای فنی در چارچوب C430L مطرح کرد.
در همان مکاتبات از تهران خواسته شده بود پیش از سفر پیشنهادی، به پرسشهای مهندسان درباره دادههای تلهمتری آزمایش پروازی پاسخ دهد؛ موضوعی که نشان میدهد مأموریت این هیأت مستقیماً با تحلیل فنی سامانه پیشران ایران مرتبط بوده است.
کرملین، روسابروناکسپورت و NPO Mashinostroyenia به درخواستهای فایننشال تایمز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
دولت ایران نیز که از طریق سفارت خود در لندن با آن تماس گرفته شد، به پرسشهای فایننشال تایمز پاسخ نداد.
ولادیمیر پوتین روز سهشنبه به همتای ایرانی خود، مسعود پزشکیان، گفت مسکو در جریان جنگ با آمریکا «تلاش میکند کمک مورد نیاز شما را در این دوره دشوار ارائه دهد» و «کالاهای مورد نیاز شما را تأمین میکند»، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
تهدید پوتین به انتقال تسلیحات به مناطق دیگر
برنامه C430L از پیش در جریان بود که پوتین در سال ۲۰۲۴ تهدید کرد در واکنش به انتقال موشکهای پیشرفته دوربرد غرب به اوکراین، مسکو نیز میتواند «تسلیحات مشابهی را به مناطقی از جهان منتقل کند که حملات از آنجا علیه تأسیسات حساس کشورهایی که علیه روسیه چنین اقدامی انجام میدهند، صورت خواهد گرفت.»
روسابروناکسپورت، شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه، برنامه کمک به توسعه موشک مافوق صوت را سازماندهی کرد.
برنامه C430L بخشی از الگوی گستردهتر کمکهای فناورانه محرمانهای است که ایران طی سالهای اخیر، همزمان با تقویت توانمندیهای نظامی خود، از روسیه و چین دریافت کرده یا در پی دریافت آن بوده است.
فایننشال تایمز اوایل سال جاری فاش کرد که مسکو با تأمین سامانههای پدافند هوایی قابل حمل «وربا» (Verba) برای تهران موافقت کرده است.
همچنین ایران بهطور مخفیانه یک ماهواره چینی با وضوح تصویر بالا را خریداری کرد که بعداً برای رصد پایگاههای نظامی آمریکا در سراسر خاورمیانه، در حوالی زمان حملات تلافیجویانه موشکی و پهپادی ایران در سال جاری، مورد استفاده قرار گرفت.
آمریکا متعاقباً شرکت چینی تأمینکننده این ماهواره، Earth Eye، را تحریم کرد و گفت این شرکت در جریان جنگ تصاویر ماهوارهای در اختیار ایران قرار داده و این تصاویر به حملات نظامی ایران علیه نیروهای آمریکایی کمک کردهاند.
مجموع این برنامهها نشان میدهد که تهران از فناوری روسیه و چین بهره گرفته است؛ از پدافند هوایی و اطلاعات میدانی گرفته تا توسعه تسلیحات تهاجمی پیشرفتهتر.
مهندسان ارشد روسیه در پروژه
C430L از برخی از ارشدترین مهندسان موشکی NPO Mashinostroyenia بهره گرفت؛ چند نفر از آنها در آستانه امضای قرارداد در اواخر سال ۲۰۲۳، بارها به ایران سفر کردند.
از جمله آنها الکساندر درگاچف، معاون وقت رئیس این شرکت تسلیحاتی بود که بر اساس سوابق استخدامی افشاشده روسیه، طراح ارشد موشکهای پرتابشونده از دریا و سامانههای موشک کروز محسوب میشود.
الکساندر چباکوف، رئیس بخش طراحی واحدهای پیشران هوازی NPO Mashinostroyenia ـ موتورهایی که برای ایجاد نیروی پیشران هوا را از جو دریافت میکنند ـ نیز در سال ۲۰۲۳ سه بار به تهران سفر کرد.
بر اساس اسناد ثبت اختراع روسیه که فایننشال تایمز بررسی کرده، چباکوف متخصص پیشران رمجت مافوق صوت برای موشکهای کروز است.
نام او بهعنوان مخترع در چندین اختراع ثبتشده، از جمله اختراعات مربوط به کنترل موتورهای رمجت مافوق صوت و کنترل موتور رمجت یک موشک کروز، آمده است.
یکی دیگر از متخصصان ارشد NPO Mashinostroyenia که برای هیأت پیشنهادی انتخاب شده بود، یوری پروخورچوک، روی سامانههای موشکی پرسرعت کار کرده است.
بر اساس سوابق روسیه، پروخورچوک رئیس بخش آیرودینامیک و بالستیک این شرکت موشکی است. نام او همچنین بهعنوان مخترع در یک اختراع جداگانه NPO درباره موشک کروز مافوق صوت مجهز به رمجت برای حمله به کشتیها و اهداف زمینی ثبت شده است.
در سومین سفر این گروه در ژوئیه ۲۰۲۳، ولادیسلاو کوزمیچف، رئیس بخش فناوریهای دفاعی و فضایی روسابروناکسپورت، نیز به مهندسان روس پیوست.
بر اساس اسناد مشاهدهشده توسط فایننشال تایمز، کوزمیچف بعداً از طرف این شرکت دولتی، مذاکرات مربوط به قرارداد را با ایران انجام داد.
درگاچف، چباکوف، پروخورچوک و کوزمیچف نیز به پرسشهای فایننشال تایمز پاسخ ندادند.
ایران موشکهای بالستیک پیشرفتهای توسعه داده است؛ از جمله تسلیحاتی که خود آنها را هایپرسونیک مینامد. این کشور همچنین دارای صنعت داخلی تولید موتورهای توربوجت و توربوفن برای موشکهای کروز با سرعت پایینتر است.
در سال ۲۰۱۶، وزیر دفاع وقت ایران گفت کشورش موشکهای ضدکشتی مافوق صوت توسعه خواهد داد.
دو سال بعد، دو دیپلمات ایرانی در اوکراین هنگام تلاش برای تهیه قطعات و اسناد مربوط به موشک ضدکشتی مافوق صوت Kh-31A ساخت دوران شوروی بازداشت شدند.
سپس در اوت ۲۰۲۳، خبرگزاری تسنیم خبر داد که ایران آزمایش یک نمونه اولیه موشک کروز مافوق صوت را آغاز کرده است.
هینتس گفت توسعه یک سلاح مبتنی بر رمجت عملیاتی بسیار دشوار است و خاطرنشان کرد تنها تعداد محدودی از کشورها دانش فنی لازم برای انجام آن را در اختیار دارند.
او گفت: «روسها برای مدت بسیار طولانی روی این فناوری تمرکز کردهاند.»
وی افزود: «مردم اغلب انتقال فناوری را صرفاً ارسال نقشهها، قطعات یا موشکهای کامل تصور میکنند، اما اینکه یک مهندس ۶۰ ساله برای حل مشکلات فنی و استفاده از تجربه خود با هواپیما به کشور دیگری سفر کند، ارزش بسیار زیادی دارد.»
برای ایران، تسلط بر این موتور در نهایت میتواند امکان طراحی انواع مختلف تسلیحات بر پایه این فناوری، بهبود نسلهای بعدی و کاهش وابستگی به تأمینکنندگان خارجی را فراهم کند.
لمسون گفت: «اگر روسها بتوانند به ایرانیها در حل مشکلات فنی کمک کنند، به نظرم این یکی از تأثیرگذارترین حوزههای کمک نظامی-فنی روسیه به ایران در سالهای اخیر خواهد بود؛ حوزهای که منافع بلندمدتی برای صنعت دفاعی ایران خواهد داشت.»
ادامه برنامه تا سال ۲۰۲۶
مکاتبات نشان میدهد C430L پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز در سال ۲۰۲۶ ادامه داشته است؛ روسیه برای تهران گزارشهای فنی آماده میکرد و دو طرف درباره مرحله بعدی برنامه توسعه گفتوگو داشتند.
نامهای از روسابروناکسپورت در ژوئن ۲۰۲۶ نشان میدهد دو طرف همچنان درباره جزئیات مرحله بعدی مذاکره میکردند و برای گفتوگوهای بیشتر درباره گزارشهای فنی روسیه برنامهریزی داشتند.
با این حال، مشخص نیست که مرحله بعدی این برنامه توسعه آغاز شده است یا خیر.
منبع: انتخاب
