اسلام آباد دنبال چیست؟
در حالی عاصم منیر به تهران سفر کرده که شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، نیز رایزنیهای جدی با محمد بن سلمان در عربستان انجام میدهد؛ همچنین مصر، عربستان، ترکیه و پاکستان نیز در تلاش برای بازگرداندن صلح به منطقه هستند.
پاکستان در تلاش است مساعی جمیله و پشتکار فراوان خود در ایجاد توافق بین ایران و آمریکا ایجاد کند اما چرا یکباره این همسایه شرقی که نقش چندانی در منازعات بینالمللی نداشته قصد دارد در این درگیری نقش خاصی ایفا کند حالا بیش از پیش این گزینه قطعی بهنظر میرسد که تمدید آتشبس بین ایران و امریکا و دستیابی به توافق احتمالی به توان چانهزنی پاکستان مرتبط است.
بنا به تصریح آیتالله هاشمی رفسنجانی در خاطراتش، برنامه هستهای ایران بعد از انقلاب به مدد همفکریهای عبدالقادرخان، پدر هستهای پاکستان، بازطراحی و بومیسازی شد و اکنون چهار دهه بعد این کشور میانجی رفع تنش از رابطه ایران و آمریکا شده که ادعا میشود بهانه اصلی آن برنامه هستهای است و این را اگر از عجایب سیاست و روابط بینالملل ندانیم، چه میتوان نام نهاد.
باری امروز چهره شاخص این صحنه عاصم منیر است؛ فرمانده ارتش پاکستان که روز چهارشنبه همزمان با سفر نخستوزیر این کشور به عربستان وارد تهران شد و شنبه به واشینگتن خواهد رفت. اگرچه او اخیرا سفری به تهران نداشته اما واشینگتن مقصدی پرتکرار برای سفرهای اوست. یکی از عجیبترین مواقعی که عاصم منیر در ضیافت نهاری خصوصی در کاخ سفید حضور یافته بود، اواخر خرداد و زمانی است که تهران با واشینگتن- تل آویو درگیر جنگ 12 روزه بود. در کنار روابط گرم عاصم منیر با دونالد ترامپ که بهعنوان روابط شخصی از آن سخن گفته میشود اساسا اسلامآباد با عربستان نیز روابط گرم و جدی دارد. اگرچه در ظاهر این رابطه حضور نیروی کار پرشمار پاکستانی در عربستان است اما در باطن روابط نظامی عمیقی برقرار است که در صحنه نزاع فعلی منطقهای معنایی جدی پیدا میکند.
نزدیکترین بده و بستان نظامی پاکستان و عربستان سعودی مرتبط با دیماه گذشته است که گزارشها خبر از مذاکره برای تبدیل حدود ۲میلیارد دلار از وامهای عربستان به یک قرارداد خرید جنگنده JF-17 داد. پاکستان بهدلیل شرایط نامساعد اقتصادی به کمک وامهای خارجی از جمله عربستان اقتصاد کشور را مدیریت میکند. در یکسو درگیری با افغانستان، گروههای تندروی القاعده، داعش و طالبان که از کنترل پاکستان خارج شدهاند و در دیگرسو درگیری با هند بر سر کشمیر بحرانهای بالقوهای است که پاکستان را از یک منجی بیطرف خرج میکند.
از سوی دیگر باتوجه به اینکه عربستان در جنگ رمضان یکی از اهداف نظامی متقابل ایران قلمداد شد، پاکستان در ائتلاف با عربستان نمیتواند بی طرف باشد. آنهم در شرایطی که دو کشور با هم پیمانی دفاعی دارند. در روز برگزاری مذاکرات اسلامآباد، وزارت دفاع عربستان خبر از استقرار چندین جنگنده و نیروی رزمی پاکستان در شرق این کشور در چارچوب پیمان دفاعی مشترک دو کشور خبر داد.
آنچه از پیمان دفاعی متقابل عربستان و پاکستان میدانیم این است که در ماه سپتامبر امضا شده و طرفین را متعهد میکند که هرگونه تجاوز به یکی از کشورها را حمله به هر دو تلقی کنند اقدامی که شراکت امنیتی چند دههای میان آنها را بهطور قابل توجهی تعمیق میکند.
به عبارت سادهتر، پاکستان طبق این توافق نمیتواند نسبت به ادامه حملات احتمالی ایران به عربستان بیتفاوت بماند و باید در صحنه درگیر شود. در این شرایط طبیعی است که تلاش برای کاهش تنش به نفع اسلامآباد است تا تماشاگربودن.
اواسط اسفند (یک هفته بعد از آغاز جنگ رمضان) بود که بار دیگر فیلد مارشال عاصم منیر به عربستان رفت و با وزیر دفاع عربستان سعودی رایزنی کرد، شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، پس از دیدار با عاصم منیر گفت: «ما در چارچوب توافقنامه مشترک دفاع استراتژیک بین دو کشور برادرمان، حملات ایران به پادشاهی عربستان سعودی و راههای توقف این حملات که به امنیت و ثبات منطقه خدمتی نمیکند را مورد بحث قرار دادیم. امیدواریم که طرف ایرانی خرد و منطق را در اولویت قرار دهد و از محاسبات اشتباه اجتناب کند.»
عاصم منیر شنبه گذشته میزبان هیات ایرانی و امریکایی در اسلامآباد بود و روز چهارشنبه درحالی به تهران سفر کرده که بررسی روابط او و کشورش با طرفین درگیر نشان میدهد که منافع این کشور نیز در ادامه جنگ لطمه خواهد دید. تهران و اسلامآباد رفاقت قدیمی دارند که رابطهشان ابعاد متفاوتی دارد. این رابطه آنقدر به گرمی شهره است که دو سال گذشته وقتی یک مورد شلیک از مرز پاکستان به روستایی در حریم شرقی ایران با ادعای مبارزه با گروهی تروریست انجام شد ولی منجر به کشتهشدن تعدادی از روستاییان شد، شگفتی و زنهار همه تحلیلگران برخاست که نباید اجازه داد این رابطه گرم چند صد ساله رو به سردی برود.
در حالی عاصم منیر به تهران سفر کرده که شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، نیز رایزنیهای جدی با محمد بن سلمان در عربستان انجام داد و اکنون در ترکیه بهسر میبرد؛ همچنین مصر، عربستان و ترکیه نیز در تلاش برای بازگرداندن صلح به منطقه هستند.
تاس این نرد پیچیده منطقه در دست اسلامآباد است؛ یکسوی میز تهران است سوی دیگر آمریکا و اسرائیل و در دیگرسو کشورهای عربی منطقه بهویژه عربستان سعودی که در تقابل با حملات آمریکا و اسرائیل منافعشان به خطر افتاده است. اما نباید از یاد برد که اسلامآباد بینگاه به طرفین و منافع ملی خود این تاس را خواهد ریخت.
