پیشنهادات هاکان فیدان برای ثبات منطقهای در مصاحبه با الجزیره
وزیر امور خارجه ترکیه فرمول جدیدی سفارش داده که مبتنی بر فقدان هژمونی واحد است.
این روزها رسانههای ترکیه و منطقه، فضای بیشتری برای بحث درباره مسائل و تنشهای منطقه، در اختیار هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه میگذارند.
این سیاستمدار و چهره امنیتی ترکیه، در مصاحبه با شبکه تلویزیونی الجزیره، فرمول جدیدی سفارش داده که مبتنی بر فقدان هژمون واحد است. او میگوید: «حالا وقت آن است که کشورهای منطقه ما، همبستگی و اعتماد مشابه اتحادیه اروپا ایجاد کنند. در این الگو، باید ضمن فائق آمدن بر فقدان اعتماد بین دولت-ملتها، به تصویری بیاندیشیم که هر کدام از سه عنصر مهم ترک، عرب و فارس، به دنبال این نباشند که صرفاً هژمونی واحد خود را بر کرسی بنشانند. این چشمانداز مشترکی برای آینده است. اگر بتوانیم در افزایش اعتماد بین ملتهای خود موفق شویم، این به ایجاد ثبات و صلح کمک خواهد کرد. هیچ سلطهای وجود نخواهد داشت، نه سلطه ترکیه، نه سلطه اعراب، نه سلطه فارسها و نه هیچ سلطه دیگری. ببینید اتحادیه اروپا چگونه از ابتدا تا به امروز ساختاری را ساخته است. چرا ما نمیتوانیم این کار را انجام دهیم؟»
پلتفرم همبستگی منطقهای
فیدان در مورد توافقنامه دفاعی امضا شده سال گذشته بین عربستان سعودی و پاکستان، آمادگی ترکیه برای پیوستن به این پیمان گفت: «من فکر میکنم هر توافقی در منطقه باید فراگیرتر از حد دو کشور واحد باشد و باید الگوی مشارکت گستردهتر را بررسی کرد. ما میخواهیم یک پلتفرم همبستگی منطقهای ایجاد کنیم. این باید هدف ما باشد. این میتواند با 2-3 کشور شروع شود، اما اگر در نهایت به یک ساختار جامع که اکثر کشورهای منطقه را در بر میگیرد تبدیل شود، ایدهآل خواهد بود و به هدف نهایی خدمت میکند. در غیاب همبستگی منطقهای، همیشه فضا برای یک هژمون ایجاد میشود. وقتی هژمون برای حل مشکلات میآید و میرود، آنچه از خود به جا میگذارد، اغلب شرایط منطقه بدتر میشود. پس باید بتوانیم خودمان مشکلات خود را با مالکیت منطقهای حل کنیم. سطح مشخصی از همبستگی و نهادسازی برای این امر ضروری است. وقتی صحبت از نهادسازی میشود، باید توافقهایی صورت گیرد و بسترهایی ایجاد شود».
فیدان در پاسخ به سؤالی در مورد تأثیر مسائلی مانند تنش گرینلند بین آمریکا و اروپا و نقش ناتو گفت: خروج احتمالی آمریکا از معماری امنیتی اروپا نگرانی عمدهای برای اروپاییها است. نه تنها به دلیل آنچه در جنگ روسیه و اوکراین اتفاق افتاد و تغییر موضع آمریکا، بلکه به دلیل خودِ خروج. مساله گرینلند نیز یک مشکل است. تعرفهها نیز مشکلات دیگری ایجاد میکنند. اگر ناتو تجزیه شود، اروپا باید قابلیتهای دفاعی خود را افزایش دهد.
فیدان در پاسخ به سؤالی مبنی بر نظم امنیتی اروپا و جایگزینی ناتو و نقش بالقوه ترکیه گفت: «ناتو یک چارچوب اساسی برای همکاری در زمینه امنیت برای جامعه ترانس آتلانتیک است. تا زمانی که عملکرد خود را حفظ کند، به هدف امنیت اروپا، آمریکا و ترانس آتلانتیک خدمت میکند. با این حال، اروپا باید به نوعی قابلیتهای دفاعی خود را افزایش دهد. اتحادیه اروپا اقداماتی را در حوزه صنایع دفاعی، مانند طرح اقدام امنیتی اروپا (SAFE) انجام داده است. آنچه ما پیشنهاد میکنیم شاید این باشد که انگلیس، ترکیه و برخی از کشورهای بزرگ اروپایی گردهم آیند و در مورد اینکه معماری امنیتی جدید اروپا چگونه باید باشد و چه چیزی تابآوری، قدرت و قابلیتهای بازدارندگی ما را افزایش میدهد، بحث کنند. اگر ظرفیت امنیتی مشترکی در منطقه نداشته باشیم، همچنان حول قدرتهای بزرگ و مراکز ثقل مختلف خواهیم چرخید. ما میتوانیم مرکز ثقل خود را در منطقه ایجاد کنیم. اگر انگلیس، ترکیه، فرانسه، آلمان و سایر کشورهای بزرگ اروپایی واقعاً بتوانند تصمیمات خود را بگیرند، نیازی به کشیده شدن به سمت ترانس آتلانتیک یا چین یا روسیه نخواهیم داشت. میتوانیم همکاری بالایی با این قدرتهای بزرگ داشته باشیم».
راههای ایجاد ثبات در منطقه
فیدان در مصاحبهای با کانال الجزیره قطر، نشان داد مساله سوریه، همچنان مهمترین اولویت سیاست خارجی ترکیه است.
وی درباره تنشها و تحولات اخیر در سوریه گفت: «توافق بین سازمان تروریستی قسد و دولت دمشق بسیار معنادار و مهم است. ما به عنوان ترکیه، از هر توافقی که حاصل شود، صرف نظر از اینکه طرفین چه کسانی هستند، حمایت میکنیم. با این حال، ترکیه نگرانیها و خطوط قرمز خود را در مورد منافع امنیت ملی خود دارد. آتشبس ادامه دارد و این به نیروهای آمریکایی اجازه میدهد تا زندانیان داعش را از سوریه به عراق منتقل کنند. من فکر میکنم این یک تحول مهم است. همه باید در این امر کمک کنند. به عنوان ترکیه، ما سعی میکنیم هر کاری که میتوانیم انجام دهیم تا واقعاً این امر را با آمریکاییها تسهیل کنیم».
فیدان در ادامه در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه آیا ترکیه ایجاد هرگونه ساختار پلیس محلی به رهبری کردها را میپذیرد، گفت: قسد، دنباله پ.ک.ک است. سازمان تروریستی پ.ک.ک پیش از این صدها نفر را جذب و بسیج کرده و آنها را به همراه نیروهای دموکراتیک سوریه در سوریه مستقر کرده بود. آنها سوری نیستند و در حال حاضر در سوریه هستند. تنها هدف آنها آسیب رساندن به منافع امنیت ملی ترکیه است. ما واقعاً میخواهیم این موضوع پایان یابد. این نکته اول است. ثانیاً، عموم مردم جهان تا حد زیادی از این موضوع بیاطلاع هستند که قسد نه تنها به عناصر کرد پ.ک.ک از کشورهای دیگر، بلکه به عناصر چپگرای ترکیه در مناطق تحت کنترل خود، پناهگاه و مکانی برای فعالیت علیه ترکیه داد. حدود 300 فرد مسلح در آنجا حضور دارند. اینها اعضای سازمانهای چپگرای ترکیه هستند و تنها وظیفه آنها جستوجوی فرصت برای حمله به سربازان و نیروهای امنیتی ترکیه است. ما همه آنها را میشناسیم و آنها نیز این را میدانند. ما میخواهیم این موضوع نیز پایان یابد. ما نمیخواهیم در یک کشور، دو ارتش وجود داشته باشد. موضوع نیروهای پلیس و سایر مسائل را میتوان بین دمشق و نیروهای قسد ترتیب داد».
فیدان در ادامه درباره روابط آمریکا- سوریه گفت: «احمد الشرع در واشنگتن منشوری را امضا کرد که او را به عضویت ائتلاف بینالمللی علیه داعش درآورد. من فکر میکنم این بسیار مهم است. ولی در مورد قسد، گاهی اوقات اختلافاتی بین آمریکاییها و دمشق وجود دارد. ما در حال گفتوگوهای جامعی برای حل و فصل مسالمتآمیز این مساله هستیم. لازم میدانم به این نکته نیز اشاره کنم که ما واقعاً برای کردهای سوریه ارزش قائلیم. باید با آنها منصفانه رفتار شود».
با سیاستهای اسرائیل مشکل داریم نه خود اسرائیل
هاکان فیدان در مصاحبه با الجزیره درباره وضعیت حماس گفت: «از منظر نظامی، حماس هرگز برای اسرائیل بازدارنده نبوده است. زیرا هیچ توازنی بین قدرت نظامی اسرائیل که توسط ارتش آمریکا پشتیبانی میشود و قدرت نظامی حماس وجود ندارد. حماس برابر اشغال مقاومت میکند و این یک عامل بازدارنده نیست. در بهترین حالت، میتواند برای اسرائیل دردسرساز باشد، اما بازدارنده نیست. نیروهای امنیتی حماس به اندازه کافی توانمند بودند که تمام غزه را مدیریت کنند و خدمات امنیتی و انتظامی محلی را ارائه دهند. با این حال، وقتی صحبت از بازدارندگی اسرائیل میشود، اسرائیل همیشه و هنوز هم در موقعیتی است که هر زمان که بخواهد میتواند عملیات نظامی انجام دهد».
فیدان افزود: «استقرار نیروی بینالمللی ثباتبخش در غزه، مساله مهمی است. اگر این امر بتواند اجرا شود، فکر میکنم هم برای اسرائیل و هم برای فلسطینیها مفید خواهد بود و به معنی آغاز فصل جدیدی در مساله فلسطین است. البته بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل، با شرکت ترکیه در کمیته صلح مخالفت کرده است. ولی ما دعوت شدیم و شرکت کردیم؛ نام ما در کمیته اجرایی غزه گنجانده شد و ما هنوز آنجا هستیم. ما در کنار مصر، قطر و آمریکا، اعضای اصلی گروه میانجیگری هستیم. بنابراین، موضع فعلی ما ارائه هرگونه کمک ممکن - بشردوستانه، نظامی یا سیاسی - به روند صلح جاری در غزه است. اکنون، در صورت درخواست، آمادهایم واحدهای نظامی را در اختیار نیروی ثبات بینالمللی قرار دهیم».
فیدان با اشاره به دوره اخیر روابط بین ترکیه و اسرائیل گفت: «وقتی تجارت با اسرائیل را قطع کردیم، خیلی واضح گفتیم؛ تا زمانی که جنگ ادامه داشته باشد و کمکهای بشردوستانه به غزه اجازه ورود پیدا نکند، ما تجارت خود را از سر نخواهیم گرفت. این موضع، گویای همه چیز است. باید بدانند مشکل ما با خود اسرائیل نیست، بلکه با سیاستهای اسرائیل در منطقه، به ویژه سیاستهای مربوط به فلسطینیان و نسلکشی اخیر در غزه است. قطع رابطه بین ترکیه و اسرائیل به شرایط بستگی دارد».
مردم ایران مؤثرند نه مداخلهگر خارجی
هاکان فیدان درباره نگرش خصمانه رژیم اسرائیل به ایران گفته است: «در حمله احتمالی اسرائیل به ایران، هدف اصلی نابودی برخی از قابلیتهای حیاتی ارتش ایران خواهد بود. به باور ما، اسرائیل خواهان تغییر رژیم در ایران است. اما نمیدانم آیا میتوانند موفق شوند یا نه. چرا که سرنوشت ایران، این در دستان مردم است، نه در دست مداخله نظامی خارجی. مردم ایران همیشه در طول جنگ و حملات خارجی، به ویژه حملات از سوی اسرائیل، دور رهبران خود متحد میشوند».
