پشت‌پرده اختلال گسترده در پروازهای آمریکا/ چرا هزاران پرواز لغو شد و چه اتفاقی افتاد؟

اختلالی گسترده در شبکه ارتباطی کنترل ترافیک هوایی ایالات متحده، روز جمعه ۱۳ نوامبر (۲۲ آبان)، فعالیت فرودگاه‌های سراسر آمریکا را برای چند ساعت مختل و به لغو یا تاخیر هزاران پرواز انجامید. این اتفاق علاوه بر سرگردانی ده‌ها هزار مسافر، بار دیگر ضعف‌های ساختاری و فرسودگی زیرساخت‌های هوانوردی آمریکا را آشکار کرده است.
اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) عصر جمعه پس از بروز نقص فنی در سامانه‌های ارتباطی و انتقال داده‌های راداری مراکز کنترل ترافیک هوایی، دستور توقف سراسری پروازهای خروجی را صادر کرد.
این تصمیم از آن جهت بی‌سابقه بود که اولا بیش از چهار ساعت ادامه یافت و دوما طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها در آمریکا از زمان حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به شمار می‌رود. 

اما علت توقف سراسری پروازها چه بود؟ شان دافی، وزیر حمل و نقل آمریکا در توضیح علت این اختلال گفت مشکلات از حدود ساعت ۱۵:۳۶ دقیقه آغاز شد و در این زمان اعلام شد که اداره هوانوردی فدرال، نشانه‌هایی از بی‌ثباتی در اطلاعات راداری و سامانه‌های ارتباطی مورد استفاده مراکز منطقه‌ای کنترل ترافیک هوایی شناسایی کرده است. 
به گفته دافی، سوئیچ‌ها و روترهای مورد استفاده در زیرساخت مخابراتی فرسوده هوانوردی آمریکا با حجم بیش از اندازه داده‌های ورودی و خروجی مواجه شدند که موجب ناهماهنگی در اطلاعات دریافتی کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی شد. از آنجا که این نیروها برای حفظ فاصله ایمن میان هواپیماها و هدایت پروازها به اطلاعات دقیق راداری و ارتباطات پایدار با خلبانان وابسته هستند، مقام‌های فدرال تصمیم گرفتند تا زمان شناسایی و برطرف شدن مشکل، از آغاز پروازهای جدید جلوگیری کرده و پروازها را لغو کنند. 

با این حال، مقام‌های آمریکایی تاکید دارند که این حادثه به معنای قطع کامل پوشش راداری یا از کار افتادن تمامی سامانه‌های ارتباطی نبوده و هواپیماهایی که پیش از صدور دستور توقف در آسمان حضور داشتند، توانستند به پرواز خود ادامه دهند. 
هم‌زمان با انتشار این اخبار بود که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله سایبری یا خرابکاری عمدی مطرح شد، اما مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که بررسی‌های اولیه هیچ نشانه‌ای از حمله سایبری، اقدام تروریستی یا دخالت عامدانه در سامانه‌های هوانوردی نشان نداده، اما تحقیقات برای مشخص شدن جزئیات فنی و علت دقیق حادثه همچنان ادامه دارد. 

چرا یک نقص فنی، پروازهای سراسر آمریکا را متوقف کرد؟ 

برخلاف اختلال‌های معمول در فرودگاه‌ها که اغلب بر اثر شرایط نامساعد جوی، کمبود نیروی انسانی یا خرابی تجهیزات محلی رخ می‌دهند، حادثه روز جمعه، شبکه ارتباطی گسترده‌ای را تحت تأثیر قرار داده که مراکز مختلف کنترل ترافیک هوایی آمریکا را به یکدیگر متصل می‌کند و نقشی اساسی در هماهنگی پروازهای داخلی و بین‌المللی دارد. 

سامانه هوانوردی آمریکا برای انتقال اطلاعات راداری، هماهنگی مسیر حرکت هواپیماها و برقراری ارتباط میان خلبانان و کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی به مجموعه‌ای از شبکه‌های به هم پیوسته وابسته است که اختلال در عملکرد آن‌ها می‌تواند از یک مرکز به سایر بخش‌های شبکه گسترش یابد. به همین دلیل، هنگامی که قابلیت اطمینان این سامانه‌ها کاهش پیدا می‌کند، مقام‌های مسئول ممکن است برای جلوگیری از افزایش خطر برخورد هواپیماها یا بروز خطاهای ناوبری، به توقف گسترده پروازها متوسل شوند. 

این بحران همچنین بار دیگر توجه‌ها را به فرسودگی زیرساخت‌های هوانوردی آمریکا جلب کرده است. این مسئله بارها طی سالیان گذشته از سوی نهادهای نظارتی و کارشناسان صنعت حمل‌ونقل مطرح شده بود. بر اساس ارزیابی سال ۲۰۲۴ دفتر پاسخگویی دولت آمریکا، از مجموع ۱۳۸ سامانه کنترل ترافیک هوایی مورد بررسی، ۱۰۵ سامانه در وضعیت ناپایدار یا بالقوه ناپایدار قرار داشتند که این آمار نشان‌دهنده گستردگی مشکلات ناشی از فرسودگی تجهیزات و تأخیر در نوسازی فناوری‌های مورد استفاده است. 

پروازها به وضعیت عادی برمی‌گردند؟ 

با این که به فاصله چهار ساعت دستور توقف سراسری پروازها لغو شد، اما پیامدهای آن تا زمان نگارش این گزارش ادامه یافته و بیش از دو هزار و ۵۰۰ پرواز دیگر در سراسر آمریکا لغو شدند. مشکل فقط به لغو پروازها محدود نیست و شرکت‌های هواپیمایی حالا با چالش پیچیده‌ای برای بازگرداندن هواپیماها به فرودگاه‌های مبدا، تنظیم دوباره برنامه کاری خدمه و انتقال مسافرانی روبه‌رو هستند که سفرهایشان در جریان این اختلال نیمه‌تمام مانده است. 

این حادثه همچنین دوباره بحث‌های سیاسی پیرامون ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری دولت فدرال در زیرساخت‌های هوانوردی را به سطح گفتمان عمومی کشانده است. کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برای نوسازی سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی اختصاص داد، اما دولت دونالد ترامپ برای تکمیل برنامه‌های اصلاحی و جایگزینی تجهیزات فرسوده، خواستار تأمین حدود ۳۰ میلیارد دلار اعتبار اضافی شده است. 

در شرایطی که تنها چند هفته تا آغاز دوره پرتردد سفرهای تعطیلات شکرگزاری باقی مانده است، اداره هوانوردی فدرال و شرکت‌های بزرگ هواپیمایی تلاش می‌کنند فعالیت فرودگاه‌ها را هرچه سریع‌تر به وضعیت عادی بازگردانند. با این حال، اهمیت بحران روز جمعه صرفاً به هزاران پرواز لغوشده یا خسارت‌های اقتصادی واردشده به شرکت‌های هواپیمایی محدود نمی‌شود، بلکه این حادثه نشان داده است که چگونه بروز نقص در بخشی از زیرساخت‌های فرسوده و به‌هم‌پیوسته می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های حمل‌ونقل هوایی جهان را برای چندین ساعت فلج کند.