ربات «وکیل هوشمند» مرکز وکلای قوه قضائیه رونمایی شد

حسن عبدلیان‌پور، در نشست خبری رونمایی از ربات «وکیل‌یار» از ورود رسمی این مرکز به عرصه بهره‌گیری از هوش مصنوعی در ارائه خدمات حقوقی خبر داد.

وی با اشاره به جایگاه این مرکز به عنوان تنها نهاد ارائه‌دهنده خدمات حقوقی، کارشناسی و مشاوره خانواده در سطح ملی، اظهار کرد: مرکز وکلا با برخورداری از گسترده‌ترین شبکه نیروی انسانی متخصص در حوزه وکالت، کارشناسی رسمی و مشاوره خانواده، یکی از نهادهای اثرگذار و پیشران در حوزه علمی و حقوقی کشور به شمار می‌رود.

عبدلیان‌پور با بیان اینکه توسعه خدمات هوشمند در چارچوب «سند تحول و تعالی قوه قضائیه» در دستورکار قرار دارد، افزود: در نشست اخیر هیات مدیره مرکز با ریاست محترم قوه قضائیه، بر ارتقای سطح فعالیت‌های مرکز و حرکت به سمت هوشمندسازی و الکترونیکی‌کردن خدمات حقوقی تأکید شد. در همین راستا و با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، پروژه طراحی و ساخت ربات انسان‌نمای «وکیل‌یار» به مرحله رونمایی رسیده است.

رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه ادامه داد: این ربات حاصل چند سال کار مشترک مرکز با شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه هوش مصنوعی است که بر پایه نیازهای بومی زیست‌بوم حقوقی کشور طراحی شده است. تا پیش از تکمیل ابعاد فنی و حقوقی این طرح، اطلاع‌رسانی رسمی در این خصوص انجام نشد.  «وکیل‌یار» در سه حوزه وکالت، کارشناسی رسمی و مشاوره خانواده طراحی شده و در قالب اپلیکیشن و نرم‌افزارهای تحت وب و اندروید در دسترس اعضای مرکز قرار خواهد گرفت. 

وی افزود: از فناوری هوش مصنوعی همچنین در تولید و مونتاژ نمونه ربات انسان‌نما استفاده شده و برنامه‌ریزی برای تولید انبوه این محصول در آینده نزدیک در دستور کار است تا در اختیار وکلا، کارشناسان و مشاوران خانواده و در نهایت عموم مردم قرار گیرد.

عبدلیان‌پور در پاسخ به سؤالی درباره تفاوت این رونمایی با معرفی پیشین یک شرکت دانش‌بنیان در این حوزه گفت: نمونه‌ای از این ربات پیش‌تر در یک مناسبت رونمایی شده بود، اما آنچه امروز معرفی می‌شود نسخه تکمیل‌شده‌ای است که ابعاد صرفاً حقوقی و کارشناسی آن توسط مرکز توسعه یافته و اکنون به مرحله بهره‌برداری رسیده است.

وی در واکنش به نگرانی‌ها درباره احتمال جایگزینی هوش مصنوعی به جای وکلا تأکید کرد: این فناوری قرار نیست جایگزین وکیل شود، بلکه نقش «همراه» و «دستیار» را ایفا می‌کند. نام این سامانه نیز «وکیل‌یار» است؛ به این معنا که در کنار وکیل، کارشناس و مشاور خانواده قرار می‌گیرد و به ارتقای دقت و سرعت خدمات کمک می‌کند.

عبدلیان پور با اشاره به روند جهانی پیشرفت فناوری گفت: نمی‌توان در برابر شتاب تحولات علمی و فناوری بی‌تفاوت بود. همان‌گونه که در سطح بین‌المللی درباره تأثیر هوش مصنوعی بر حرفه‌هایی مانند وکالت و پزشکی بحث می‌شود، ما نیز باید همگام با فناوری حرکت کنیم و حتی در برخی حوزه‌ها پیشرو باشیم. به گفته وی، بومی‌سازی داده‌ها و طراحی این سامانه متناسب با ساختار حقوقی کشور، از ویژگی‌های مهم «وکیل‌یار» است.  با توسعه و تولید انبوه این سامانه، بخشی از اهداف سند تحول قوه قضائیه در حوزه هوشمندسازی خدمات حقوقی محقق شود.

عبدلیان پور در تشریح ابعاد فنی و محتوایی ربات حقوقی این مرکز گفت: تمامی داده‌هایی که امکان بومی‌سازی در حوزه حقوقی کشور را داشته، در اختیار این سامانه قرار گرفته و مبنای فعالیت آن، اطلاعات داخلی و متناسب با نظام حقوقی ایران است.

رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه در پاسخ به سوالی درباره تفاوت این سامانه با نمونه‌های خارجی هوش مصنوعی و موتورهای جست‌وجوگر گفت: برخلاف ابزارهایی مانند چت‌بات‌های عمومی که بر پایه داده‌های بین‌المللی و بعضاً غیرمرتبط با قوانین داخلی فعالیت می‌کنند، این ربات با داده‌های بومی، آرای منتشرشده و منابع حقوقی داخلی تغذیه شده و به‌صورت مستمر نیز به‌روزرسانی می‌شود. به گفته عبدلیان‌پور، از جمله منابع مورد استفاده، آرای گمنام‌سازی‌شده منتشرشده توسط دستگاه قضایی است که در چارچوب ضوابط قانونی در اختیار سامانه قرار گرفته است.

عبدلیان پور با اشاره به برنامه استقرار این فناوری در سامانه ۱۲۹ گفت: نخستین هدف عملیاتی، بهره‌گیری از این ربات در سامانه ۱۲۹ مرکز وکلا است؛ سامانه‌ای که به‌عنوان درگاه پاسخگویی عمومی، روزانه با حجم بالایی از پرسش‌های حقوقی شهروندان مواجه است.

وی توضیح داد: در این سامانه، وکلا و کارشناسان به‌صورت تلفنی پاسخگوی مردم هستند و طبیعتاً در شرایط پرسش‌های هم‌زمان و متعدد، احتمال خطا وجود دارد. استقرار ربات می‌تواند به‌عنوان دستیار هوشمند، دقت و سرعت پاسخگویی را افزایش دهد.

در ادامه امیرحسین بهارلو، معاون مرکز وکلای قوه قضاییه در پاسخ به سوالی با اشاره به رونمایی از ربات انسان‌نمای این مرکز گفت: رونمایی اولیه از سخت‌افزار ربات انسان نما که توسط شرکت دانش‌بنیان همکار مرکز وکلا طراحی شده، پیش‌تر انجام شده است.

وی با بیان اینکه همکاری میان مرکز و شرکت مذکور بیش از دو سال و چند ماه سابقه دارد، افزود: از ابتدای مسیر، تمامی اقدامات با مشارکت مستقیم مرکز انجام شده، اما به دلیل ملاحظات قراردادی و اصل محرمانگی در تفاهم‌نامه‌ها، تصمیم بر آن بود که تا زمان تکمیل فرآیند تولید نهایی و عبور از ارزیابی‌های پایانی، مشارکت مرکز در این پروژه محرمانه بماند. هدف از رونمایی اولیه، سنجش بازخورد جامعه حقوقی نسبت به این فناوری بوده است. تلاش کردیم بازخورد وکلا، کارشناسان و مشاوران را نسبت به این محصول ارزیابی کنیم تا بر اساس بازخوردها، سیاست‌گذاری‌های لازم برای رونمایی نهایی و ورود به مرحله تولید انبوه انجام شود.

وی تاکید کرد:  تمامی هماهنگی‌ها برای رونمایی توسط مرکز انجام شده و این محصول به طور کامل در اختیار مرکز قرار دارد.

بهارلو با رد نگرانی‌ها درباره تأثیر این فناوری بر امنیت شغلی وکلا تصریح کرد: این ابزار به هیچ عنوان جایگزین وکلا نخواهد بود، بلکه به عنوان دستیار حرفه‌ای در کنار آنان فعالیت می‌کند.

وی با اشاره به استفاده گسترده برخی وکلا از ابزارهای هوش مصنوعی خارجی برای تنظیم لوایح و دادخواست‌ها گفت: گزارش‌هایی دریافت کرده‌ایم مبنی بر اینکه برخی از این ابزارها مبتنی بر داده‌های غیرایرانی و قوانین نامرتبط هستند و گاه ارجاعات نادرستی به قوانین ارائه می‌دهند. به همین دلیل، به جای تقابل با هوش مصنوعی، تصمیم گرفتیم آن را مدیریت و بومی‌سازی کنیم.

وی  با اشاره به اظهارات اخیر ایلان ماسک درباره هوش مصنوعی افزود: در شرایطی که برخی پیش‌بینی می‌کنند مشاغلی مانند وکالت در آینده دستخوش تغییرات اساسی شوند، رویکرد ما تنظیم‌گری و هدایت این فناوری در چارچوب حقوقی کشور است. بیش از ۱۰۰ نفر از وکلا، کارشناسان و مشاوران خانواده در تولید محتوای این سامانه هوش مصنوعی مشارکت داشته‌اند و این روند همچنان ادامه دارد.

 وی تأکید کرد: با توجه به تغییر مستمر قوانین و صدور آرای وحدت رویه، فرآیند به‌روزرسانی این سامانه متوقف نخواهد شد و تیم پشتیبان به‌صورت مستمر ایرادات احتمالی را برطرف خواهد کرد.  این هوش مصنوعی در قالب اپلیکیشن‌های اندروید و iOS، نسخه تحت وب و نیز ربات انسان‌نما عرضه خواهد شد. کاربران می‌توانند به صورت متنی یا صوتی پرسش‌های خود را مطرح کنند، فایل بارگذاری کنند یا از طریق دوربین اسناد را اسکن کرده و پاسخ یا پیش‌نویس لایحه دریافت کنند.

وی گفت: اپلیکیشن‌های این سامانه حداکثر ظرف یک ماه آینده رونمایی می‌شوند و معرفی نهایی محصول در چند فاز انجام خواهد شد. بهارلو تأکید کرد که اصحاب رسانه و افکار عمومی در جریان روند پیشرفت و به‌روزرسانی‌های این پروژه قرار خواهند گرفت.